Ở xã Sính Phình, tỉnh Điện Biên, đồng bào Mông chiếm tới 99% dân số với hơn 16.000 người sinh sống tại 30 thôn. Nơi đây văn hóa Mông không nằm trong những câu chuyện xa xưa mà hiện diện ngay trong đời sống thường ngày. Từ những viên đá được xếp thành hàng rào quanh nhà, những ngôi nhà gỗ truyền thống, đến đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ làm ra những bộ váy áo thổ cẩm rực rỡ sắc màu...

Sau những giờ lên nương, nghệ nhân Giàng Thị Mảy ở thôn Tà Là Cáo lại cùng các thành viên trong tổ thêu miệt mài bên những tấm thổ cẩm. Từ sợi lanh, qua các công đoạn vẽ sáp ong, nhuộm chàm rồi thêu hoa văn, những bộ váy áo mang dấu ấn riêng của đồng bào Mông được tạo nên. Trong cuộc sống hiện đại, khi trang phục may sẵn ngày càng phổ biến, những người phụ nữ Mông ở Sính Phình vẫn tự thêu, may trang phục cho mình và người thân. Với Giàng Thị Mảy, giữ nghề thổ cẩm cũng là giữ lại ký ức, tập quán và cách thể hiện bản sắc của dân tộc: 

"Nghề thêu là truyền thống của dân tộc mình thì mình phải giữ lại theo phong tục tập quán của dân tộc, từ hồi xưa bố mẹ đã để lại thì mình phải làm theo. Từ đó mình sẽ lại truyền dạy cho con cháu thì mới không bỏ."

Không chỉ nghề thêu, giá trị bản sắc văn hóa còn được đồng bào Mông nơi đây lưu giữ từ chính không gian sống của mình. Hàng Rào đá rêu phong ôm lấy những nếp nhà trình tường, tạo nên không gian thanh bình, đậm đà bản sắc tại các vùng cao. Đây còn là biểu tượng văn hóa cốt lõi, thể hiện triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên của đồng bào Mông. Ông Giàng A Kỷ ở thôn Tà Dê, xã Sính Phình, hàng ngày vẫn dành thời gian chỉnh sửa hàng rào đá quanh nhà. Không cần xi măng hay chất kết dính, từng viên đá được lựa chọn, xếp chồng lên nhau bằng kinh nghiệm của nhiều thế hệ.

"Vườn rào đá là để chống trâu, bò, lợn, gà vào nhà khi đi vắng. Rào đá là truyền thống từ ngày xưa, từ đầu bản đến cuối bản chúng tôi đều tận dụng những viên đá để rào vườn. Công để làm hàng rào đá mất nhiều thời gian hơn nhưng mà sẽ dùng được lâu đời hơn, từ đời này qua đời khác cho các con cháu."

Giữa miền núi đá Tây Bắc, tiếng khèn Mông vẫn ngân lên trong những ngày hội, ngày vui và cả những nghi lễ quan trọng của cộng đồng. Theo Nghệ nhân ưu tú Sình A Tâu, giữ tiếng khèn cũng là giữ một phần hồn cốt trong đời sống văn hóa của người Mông. Bởi vậy, ông cùng những người lớn tuổi vẫn truyền dạy cách thổi, cách múa khèn cho lớp trẻ.

"Khèn không phải chỉ dùng khi đi biểu diễn văn hóa văn nghệ mà khèn rất quan trọng đối với người Mông, đã là người Mông thì phải có cây khèn. Khèn đi đón dâu cũng thổi, các lễ, tết đi chơi cũng thổi. Và quan trọng nhất là thổi khi có một người qua đời, nhất nhất là phải có, nếu không có thì không phải là người Mông chuẩn."

Giữ gìn bản sắc không chỉ là cách người Mông tôn vinh gốc rễ, mà còn là mạch nguồn tạo nên sức hút riêng cho vùng cao Điện Biên. Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị truyền thống ấy chính là điểm tựa bền vững để đồng bào vừa vươn lên phát triển, vừa giữ trọn vẹn hồn cốt của núi rừng Tây Bắc./.