Nằm ở độ cao hơn 1.500 mét so với mực nước biển, Tà Xùa - từ một xã vùng cao còn nhiều khó khăn của tỉnh Sơn La đã trở thành “điểm đến du lịch mới nổi hàng đầu châu Á” năm 2026. Sức hút của du lịch Tà Xùa không chỉ dừng lại ở việc “săn mây”. Điều níu chân du khách còn là bản sắc văn hóa, những giá trị truyền thống đang được gìn giữ trong đồng bào các dân tộc.

"Những khác biệt văn hóa - đó là điều chúng tôi tìm kiếm khi đi du lịch. Chúng tôi không tìm nét đồng điệu, vì những gì đồng điệu hoàn toàn có thể tìm thấy ở đô thị. Nhưng những khác biệt văn hóa như nhà cửa vẫn giữ bản sắc riêng, hay việc bà con vẫn mặc trang phục truyền thống, thì du khách có cơ hội chụp ảnh, giao lưu, muốn ở lại thêm để tìm hiểu, hơn là đến và thấy không có điều gì gợi tò mò, thì chỉ ở 1-2 ngày rồi đi về"- Chia sẻ cảm nhận của du khách Nguyễn Thành Nhơn đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, có lẽ cũng là mong muốn trải nghiệm của nhiều du khách khi đến với “miền đất trên mây” Tà Xùa. Những giá trị văn hóa chính là điều khác biệt để Tà Xùa có thể hút khách quanh năm, thay vì chỉ vào mùa săn mây từ tháng 10 đến tháng 3 dương lịch.

Mục tiêu đến năm 2030, Tà Xùa trở thành khu du lịch cấp tỉnh; hướng đến năm 2045 được công nhận là khu du lịch quốc gia. Theo ông Đỗ Văn Xiêm, Chủ tịch UBND xã Tà Xùa, Sơn La, địa phương đang phấn đấu xây dựng hình ảnh, thương hiệu Tà Xùa trở thành điểm đến thiên nhiên, văn hóa, điểm săn mây hàng đầu của khu vực: 

"11 bản ở Tà Xùa - tất cả đều có tiềm năng phát triển du lịch, đều nằm trên vùng đất có lợi thế về khí hậu, cảnh quan. Về văn hóa thì gần 100% là dân tộc Mông, phong tục, lễ hội, tập quán, ngôn ngữ, ẩm thực, trang phục, nông cụ… tất cả đều có nét văn hóa riêng. Bởi vậy, địa phương tập trung vào để phát huy những nét văn hóa đó thành sản phẩm du lịch"- ông Đỗ Văn Xiêm cho biết.

Ở “miền cổ tích” của núi rừng Tây Bắc - Ngọc Chiến, nét đẹp văn hóa cũng đã in dấu trong từng nếp nhà mái lợp pơ mu của đồng bào Thái; những chiếc cổng chào được dựng nên từ đá sỏi trên dòng suối Chiến hiền hòa; mỗi câu chuyện được viết riêng cho từng không gian văn hóa cộng đồng, di tích lịch sử hay điểm đến ở Ngọc Chiến… Đây là thành quả, sau gần 7 năm Ngọc Chiến đưa giá trị văn hóa vào trong từng quyết sách phát triển du lịch, kinh tế, xã hội. 

"Chúng tôi khôi phục lại những giá trị văn hoá, những sản phẩm văn hoá đã bị mai một qua thời gian của cha ông để lại, để trở thành sản phẩm du lịch. Đặc biệt là Ngọc Chiến đang tập trung phát triển du lịch cộng đồng, xây dựng trên cơ sở khôi phục và gìn giữ các giá trị văn hoá của riêng Ngọc Chiến, mà chỉ ở Ngọc Chiến mới có, để tạo thành một sản phẩm độc đáo, hấp dẫn, thu hút và mời gọi du khách đến với Ngọc Chiến"- Phó Bí thư thường trực Đảng ủy xã Ngọc Chiến, ông Bùi Tiến Sỹ chia sẻ.

Khác với Tà Xùa hay Ngọc Chiến - những điểm đến đã có tên trên bản đồ du lịch Sơn La từ lâu, thì “vùng đất ngủ quên” Mường Lựm (xã Chiềng Hặc) cũng đang từng ngày được “đánh thức” từ những phiên chợ, những nghề truyền thống mà đồng bào đang gìn giữ.

Mỗi dịp họp chợ, ông Quàng Văn Quyết, 73 tuổi, ở bản Luông lại cùng các cụ ông, cụ bà mang đồ nghề ra đan lát, dệt vải… để những giá trị văn hóa được nhiều người biết đến, mà hơn cả là mong muốn được giữ nghề, truyền lại cho các thế hệ mai sau.

"Nếu lớp già chúng tôi mà không giữ nghề, không truyền cho con cháu thì mai sau con cháu cũng sẽ không giữ được nghề của cha ông nữa. Chúng tôi cũng rất trăn trở, vì giờ con cháu đi học đi làm, cũng ít có thời gian để làm nghề... Nay tôi cũng đã có tuổi rồi, nên cũng muốn truyền lại nghề này cho con cháu mình, để giữ lại những truyền thống của cha ông, của đồng bào Thái, những thứ gắn liền với cuộc sống hằng ngày, gắn với núi rừng và bà con dân tộc vùng cao chúng tôi. Giữ được nghề thì cũng là giữ được văn hóa dân tộc mình"- ông Quyết chia sẻ.

Sơn La - nơi hội tụ, sinh sống lâu đời của 12 dân tộc anh em. Mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng, góp phần tạo nên bức tranh sắc màu, giàu bản sắc. Đến nay, Sơn La đã có 20 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với đó là hơn 2.000 đội văn nghệ và câu lạc bộ bảo tồn bản sắc, lực lượng nòng cốt trong phục dựng lễ hội, duy trì các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống…

Những “tài sản” quý báu đó đã và đang được tỉnh Sơn La khai thác và phát triển thành những sản phẩm du lịch có giá trị. 

"Hiện nay Sơn La đang tập trung rất cao cho phát triển các sản phẩm về văn hóa, làm sao để du khách đến với Sơn La không chỉ được thăm những cảnh quan tươi đẹp mà còn được trải nghiệm văn hóa các dân tộc ở địa phương; đưa du lịch, văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, mang lại thu nhập cho bà con nhân dân cũng như tăng nguồn thu ngân sách hàng năm cho tỉnh"- ông Hà Trung Chiến, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Sơn La khẳng định.

Chính quyền, những người làm du lịch và đồng bào các dân tộc Sơn La đang chung tay góp sức để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 có thể đón 9 triệu lượt khách/năm, với 12.400 tỷ doanh thu từ dịch vụ du lịch; Với định hướng đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, từng bước đưa Sơn La trở thành trọng điểm du lịch của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, một trong những khu vực động lực phát triển du lịch của cả nước… Trong đó, văn hóa là hồn cốt, là điều giữ chân du khách trong hành trình khám khá đại ngàn hùng vĩ mà nên thơ.