Nhắc đến xã Đồng Văn – tỉnh Tuyên Quang là nhắc đến cột cờ Lũng Cú, điểm cực Bắc linh thiêng của Tổ quốc. Cách chân cột cờ khoảng một cây số, có một bản nhỏ nép mình yên bình dưới chân núi Rồng – thôn Lô Lô Chải. Chỉ hơn mười năm trước, nơi đây còn là vùng đất nghèo khó. Vậy mà hôm nay, Lô Lô Chải đã trở thành “điểm sáng” của du lịch cộng đồng. Thôn Lô Lô Chải- tỉnh Tuyên Quang, được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc – UN Tourism vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”.

Giữa sương sớm se lạnh, những ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương cổ kính hiện ra giữa màu xanh của núi rừng.

Bà con dân tộc Lô Lô nơi đây vẫn giữ vẹn nguyên nếp nhà, bộ trang phục truyền thống và những điệu múa trống rộn ràng trong lễ hội. Người tiên phong làm du lịch ở ngôi làng này – chính là anh Sình Dỉ Gai, trưởng thôn Lô Lô Chải. Anh Gai chia sẻ: "10 năm trước bản Lô Lô rất khó khăn, hộ nghèo nhiều, con cái đi học rất ít, trước khách du lịch đến đây chỉ chụp ảnh, đi Cột Cờ rồi họ về. Thế nhưng, giờ đây Lô Lô Chải trở thành điểm sáng cộng đồng giữa cao nguyên đá Đồng Văn. Các hộ gia đình đã sửa sang phòng phục vụ khách du lịch, đặt tên từng phòng là phòng người Mông, phòng Lô Lô cho khách người ta dễ nhớ, dễ gọi".

Nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, giữa sườn núi đá xám và bầu trời cao vời vợi, Lô Lô Chải như một “bảo tàng sống” của người Lô Lô đen với những ngôi nhà trình tường đất, tường đá xếp tay và nếp sống đậm đà bản sắc. Anh Đỗ Bá Công- chủ À Lôi homestay cho biết: "Điều quan trọng nhất ở đây là làm nổi bật lên ngôi làng có mái ngói âm dương và nhà trình tường đất, các phòng nhà tôi đều là nhà đất nhưng hiện đại, đầy đủ tiện nghi, sạch sẽ, khách vào rất ấm áp, tôi để anh chị chủ nhà người Lô Lô làm món ăn đồ uống cho du khách trải nghiệm".

Từ một bản nghèo với hơn 70 hộ cận nghèo, giờ đây Lô Lô Chải chỉ còn vài hộ khó khăn. Nhà nào cũng có xe máy, tivi, tủ lạnh; đường bản sạch đẹp, rác được xử lý, môi trường trong lành. Theo lời anh Sình Dỉ Gai- trưởng thôn, Lô Lô Chải được xây dựng làng văn hóa từ năm 2007, đến năm 2018 được công nhận OCOP du lịch cộng đồng, hiện tại có 40 nhà làm du lịch cộng đồng. Mỗi tháng, bản đón hơn 1.000 lượt khách lưu trú, doanh thu hơn 5 tỷ đồng mỗi năm – minh chứng cho con đường phát triển bền vững của du lịch cộng đồng. Du khách đến đây để trải nghiệm cuộc sống bản địa – ăn thắng cố, uống rượu ngô, xem múa khèn và cùng hòa mình trong không khí lễ hội vùng cao. "Giữ gìn bản sắc để phát triển, và phát triển để giữ gìn bản sắc – đó là con đường mà người dân tộc Lô Lô ở đây đang đi"- anh Gai khẳng định- "Tất cả các hộ chỉnh trang nhà cửa theo kiến trúc của dân tộc Lô Lô, thôn có nội quy đó, khách đến đây trải nghiệm tiết mục múa của tổ tiên người Lô Lô và hát giao duyên, trang phục... đều là của dân tộc Lô Lô".

Điều đáng quý là cộng đồng nơi đây đã làm du lịch bằng chính trái tim mình – phát triển mô hình homestay xanh, thu gom rác thải, hạn chế nhựa dùng một lần, trồng cây xanh, cải thiện nguồn nước – nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt văn hóa dân tộc. Mỗi người dân trở thành “đại sứ văn hóa”, kể câu chuyện của bản bằng nụ cười, bằng ánh mắt thân thiện, bằng chén rượu ngô thơm nồng mời khách phương xa. Chị Dìu Dỉ Hương- người bản địa, trở thành bà chủ Quán cafe Cực Bắc- điểm hút khách nhất trong thôn Lô Lô Chải, tự hào chia sẻ: "Từng cá nhân phải có ý thức giữ gìn nét đặc sắc của văn hóa dân tộc mình, các nhà làm du lịch ở trong cộng đồng Lô Lô cùng nhau mang những nét văn hóa đó đến mọi người, mỗi người con, mỗi người dân của bản Lô Lô Chải là một cá nhân giữ gìn lan tỏa văn hóa dân tộc mình".

Ghé thăm bản Lô Lô Chải, được ngắm nhìn những ngôi nhà trình tường đất cổ, trải nghiệm mô hình homestay xanh, sống cùng người bản địa, và cảm nhận nhịp sống yên bình bên cột cờ Lũng Cú, chị Thục Oanh- du khách đến từ TP HCM chia sẻ: "Em mới đến Lô Lô Chải, em thấy đặc biệt là đồng bào giữ được bản chất cấu trúc văn hóa, con người rất thân thiện, chân chất, mặc dù rất xa xôi nhưng em không nghĩ ở đây có đầy đủ tiện nghi và rất sạch sẽ như thế".

Còn chị Emma- du khách đến từ vương quốc Bỉ vui vẻ cho biết: "Lần đầu tiên tôi đến cao nguyên đá Đồng Văn, cảm nhận của tôi là rất ấn tượng với con người và phong cảnh nơi đây, cuộc sống rất yên bình, những nếp nhà truyền thống rất đẹp, văn hóa của đồng bào cũng rất độc đáo".

Dưới chân núi Rồng linh thiêng, bản làng nhỏ ấy đang kể câu chuyện về sự đổi thay, niềm tự hào và khát vọng vươn lên của đất và người nơi địa đầu cực Bắc Tổ quốc.