Kơtăn ing pơlê kong kơdrâm Kon Tum ai dâng 20 km vêh peăng mâ hâi lu pá kơnho\ng, tơring Đăk Hà cho kơpong ki xiâm dêi tơdroăng pêi chiâk pêi deăng dêi kong pơlê Kon Tum. A tơring kố, kơnôm ai lối 8.400ha kơphế, lối rơpâu ha loăng kơxu, báu klâng kơnôm châ mơdâ pêt tro rơnó, kuăn pơlê a kố châ dêi kế tơmeăm [ă tơdroăng rêh ối xuân chía niân tâ tâng vâ pơchông ngăn [ă mâu tơring ki ê dêi kong pơlê Kon Tum.

Djâ ngin troh a mâu a mâu [ăng tơnêi ki hơpok, dâi le\m, kế tơmeăm rơbê rơbuâ dêi tơring Đăk Hà, pôa Hồ Duy Lành, 68 hơnăm, hdrối nah cho thươ\ng úy lêng, Kăn pho\ hnê mơhno dêi Trung đoân 701-Đoân 311 ôh tá la lâi kâi piu. Pôa Lành tối ăm ‘nâi, klêi kơ’nâi châ tơleăng le\m kong pơlê Kon Tum nah, Trung đoân dêi pôa châ pơcháu hnoăng cheăng ối hlối a mê vâ kring vế tơniăn kơpong ki châ tơleăng le\m [ă mơnhông pêi cheăng kâ, [ă hnoăng cheăng ki kal tơdrêng mê cho athế pêi lo tu\m kế tơmeăm vâ mơ’rêh ăm 3 Trung đoân rơtế [ă dâng chât rơpâu ngế kuăn pơlê a tơring ki kố. Vâ ai 5 ha tơnêi ki apoăng athế pêi báu klâng a kopong klôh ki ai 3 pơlôu mơ’no têa, kơchơ tơring Đăk Hà [ă kơpong pơlê kân Đăk Hà hâi kố, kăn [o#, lêng dêi Trung đoân 701 ôh tá xê to ‘no dêi têa kơxôu têa kơxâm, ivá cheăng mê ai tá mơheăm chhá [ă tơdroăng hlâ rêh tơná vâ hrik tah [om min ki u ối klêi kơ’nâi tơplâ tơplong:

‘’Hnoăng cheăng ngin cho hrik tah [om min, hdrối nah ngin ai pêi pro tiô túa ki hnê dêi Khu pơkuâ ngăn lêng [ă tơdroăng ăm phep dêi Trung đoân mê cho xúa kơmăi DT75 chuâ hlá cơ prôk kơtâu tâi tâng drô tíu ki vâ hrik tah [om min. Hiăng ‘nâi hdrối, ngoh nâ o ki pêi cheăng a mê cho athế trâm tơdroăng hlâ rêh, xua mê, khoh ai tơbâ tối hnoăng cheăng dêi mâu ngế ki mê ahdrối. Kơmăi DT75 hiăng châ hrik 3 hdroh cho min [ă 3 hdroh mê, kơmăi DT75 pơrá tơ’nhê tâi tâng, ai hên mâu lêng ko\ng [inh hiăng hlâ’’.

Klêi kơ’nâi ai tơdroăng ki hlâ mơngế, tơbăng tơnêi klâng chiâk dêi Đăk Hà xuân ôh tá mơhrâm chúa hnoăng cheăng dêi mâu ngế lêng ki khên tơnôu a tơbăng klâng chiâk vâ mơnhông tơdroăng cheăng kâ. Ki djâ troăng ahdrối mê cho tơbăng klâng báu kân dêi tâi tâng kơpong Tây Nguyên, châ sap ing 5 troh 7 ta#n 1 ha; klêi mê, păn chu hdrê kân; ká trăm, ká me păn tung rơchôa Mùa Xuân, cho rơchôa ki kân má môi dêi Tây Nguyên hâi ki mê nah [ă xuân châ mơjiâng ing têa kơxôu têa kơxâm, ivá cheăng dêi mâu ngế lêng. Pôa Hoàng Trung Quý, 69 hơnăm, hdrối nah, cho Kăn ngăn cheăng kal kí Trung đoân 731, Kăn pơkuâ ngăn Deăng kơphế Đăk Uy Môi, [riê tung hiâm hơ’muăn tối:

‘’Mâu lêng ngin hiăng chiâng tơdroăng ki hâk tơngăm ăm kuăn pơlê a kơpong kố. Tâi tâng mâu hnoăng cheăng ki mê cho xua lêng, mâu ngế [ă mơheăm chhá, [ă hơ’nêh kơxêng, ‘nâi hâk vâ, ‘nâi tăm nâ, ‘nâi tơmiât, ‘nâi khéa hơ’nêng, ‘nâi s^ng úa, ing mê, tơdroăng kố vâi khoh kâi châ mơnhông mơdêk ing tơnêi tíu dêi kơpong kố. Hnoăng cheăng dêi mơngế lêng hiăng ‘no pêi pro cho têa kơxôu, têa mâ, thăm nếo hlâ rêh tá kuăn mơngế’’.

A hơnăm 1982 nah, xuân cho ing mâu ngế lêng tung khu Trung đoân 734, 731, 704 hiăng mơjiâng chiâng hnoăng cheăng ki kân tung pêi chiâk pêi deăng dêi tơring Đăk Hà, drêng ai 42 ha kơphế ki apoăng nah hiăng châ chiâng mơdâ pêt dâi le\m. Ing [ăng tơnêi ki mê, roh mê nah hiăng re\ng châ po rơdâ drêng mâu ngế lêng hiăng chiâng mâu ko\ng nhân dêi mâu Deăng Kân: Đăk Uy Môi, Đăk Uy Péa, Đăk Uy Pái, Đăk Uy 4, Deăng Kân 701 [ă Ko\ng ti klâng báu Đăk Uy.

Troh nôkố, Đăk Hà hiăng chiâng kơpong ki pêt kơphế kân má môi dêi kong pơlê Kon Tum ai lối 8.400 ha. Tâng vâ riân ngăn plâi kơphế ki kuăn pơlê a tơring Đăk Hà châ krí xo dêi dâng 3 ta#n plâi tung 1 ha, châ hên má môi tâng vâ pơchông ngăn [ă mâu kong pơlê ki ê a kơpong Tây Nguyên. Pak^ng mê, u ối hên tơnêi ki ối châ mơdâ pêt tro tiô túa pơkâ dêi lâp plâi tơnêi thăm châ mơdêk inâi [ă ki kơnía git dêi kơphế Đăk Hà.

Hnoăng cheăng ki tơ-[rê dêi mâu ngế lêng ki lo ing hneăng tơplâ tơplong hiăng veăng kum mơnhông kal kân khât vâ Đăk Hà khoh chiâng ai Hà Mòn, cho cheăm ki apoăng châ kơdeăn inâi thôn pơlê nếo dêi kơpong Tây Nguyên a hơnăm 2012 nah, hnối tơxâng [ă inâi Khên tơnôu tung pêi cheăng a chal hơ’lêh nếo. Hâk tơngăm ‘na tơdroăng ki mơnhông mơdêk dêi tơring Đăk Hà, pôa Trần Đình Vân, 68 hơnăm, môi ngế lêng xuân cho môi ngế ki hiăng pơkuâ ngăn Deăng Kơphế, tối ăm nâi:

‘’Hvái ngăn tơdroăng roh hdrối nah [ă dế nôkố a tơnêi tíu ki kố á hlo hiăng hơ’lêh hên tơviah ‘nâng. Ki hơ’lêh apoăng cho tá tuăn tơmiât [ă túa pêi. Hdrối nah, kuăn pơlê mâu hdroâng kuăn ngo bu ‘nâi to muih treăm, hdroh chôu kong, chối báu. Ngin hiăng djâ hdrê báu klâng, djâ loăng kơphế cho tơdroăng ki hơ’lêh túa pêi cheăng kâ. Mâu tơdroăng ki lâi hiăng pêi pro ăm Đăk Hà mê hiăng châ kuăn pơlê akố ‘nâi nhên [ă tối tơbleăng. Ki kal má môi mê cho athế kơdo mơ-eăm tơkâ luâ mâu tơdroăng pá vâ pêi pro mâu tơdroăng cheăng ki rơkê nếo, niân tâ’’.

43 hơnăm klêi kơ’nâi kong pơlê Kon Tum châ tơleăng le\m, mâu ngế lêng ki lo ing răng [om dêi hneăng tơplâ hơnăm ki mê nah, nôkố hiăng châ [lêi trâng tung hneăng tơplâ mơdât kơtiê xơpá, ki plong kol, mơjiâng chiâng kơpong tơnêi Đăk Hà chiâng ó rơdêi, kro mơdro\ng. Nôkố hơnăm hiăng hên, ivá pá kâi hro, la vâi xuân ối kơhnâ mơ-eăm veăng pêi pro mâu hnoăng cheăng dêi pơlê pơla, veăng kum kơhnâ khât [ă dêi hiâm mơno [ă ki rơkê ple\ng tơná [ă pói rơhêng vâ ó khât tung mơjiâng, mơnhông pơlê pơla, tơnêi têa ‘’rế hía rế tơniăn tâ, kân le\m tâ’’ môi tiah pôa Hồ Chí Minh, Kăn xiâm hnê ngăn hneăng hdrối hiăng pói vâ.

Khoa Điềm chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng