Châ khu pơkuâ ngăn Đoân Kon Tum mơjiâng hơnăm 2014, Khu rơtăm pleăng hnoăng cheăng to\ng kum pơlât tơdrêng, to\ng kum re\ng ‘na trâm xía vâ drô troăng prôk cheăm Đăk Man ai 10 ngế hơnăm ối nếo, tung mê ai 9 ngế cho kuăn ngo Jeh-Triêng. Ngoh A Chải, Kăn hnê ngăn Đoân cheăm Đăk Man, đo#i trươ\ng Đo#i to\ng kum  ăm ‘nâi, rêm hơnăm Đo#i kố veăng to\ng kum dâng 7 tơdroăng xía vâ drô troăng prôk.

Khu to\ng xo re\ng ‘na trâm xía vâ drô troăng prôk Đăk Man veăng to\ng xo mâu ngế rôh rơxế trâm xía vâ hâi lơ 1/3.

Mơhé vâ hâi măng, kong mêi lơ kong tô, bú tâng tối ai vâi trâm xía vâ drô troăng prôk tung kong pơlê vâi kô hlo hlối mâu ngế tung Đo#i. Ngoh A Chải tối:

‘’ Mâu nho\ng o tung Đo#i kơhnâ mơ-eăm, pêi cheăng tâi hiâm mơno tơná vâ châ to\ng xo mâu ki trâm xía vâ, vâi ôh tá xâu klâi, oh tá mơdah mơdon. Veăng pêi tu\m tơdroăng vâ kum xo mơngế. Drêng kum xo mơngế ngin ối lôi tíu ki mâu ngế trâm xía vâ, mâu tơmeăm mơngế ki tro rong râ. Hdrối [ă klêi kơ’nâi Tết kố nah Đo#i ngin veăng to\ng xo mơngế ai 2 rôh. A văng Lò Xo peăng Quảng Nam a 3 chô kơxo hâi lơ 10/2 rơxế Quảng Nam chơ plâi ‘lâu,  tung rơxế ai 4 ngế, môi ngế hlâ. Péa rôh a lơ 1/3 tâng tôi ngin prôk hlối lăm to\ng xo mâu ki xía vâ  re\ng ‘nâng’’.

A troăng kân Hồ Chí Minh ki tơkâ luâ mâu kong pơlê Tây Nguyên, văng Lò Xo pơla troăng cheăm Đăk Man, tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum ki xo\n dâng 30km cho tíu ki oh tá le\m hmâ trâm xía vâ.

Pơla văng kố hiăng ai mâu rôh rơxế trâm xía vâ ki rơ iô [ă kơxo# mơngế hlâ, tro rong tâk troh chât ngế

Achê pơla kố, pơ’lăng 2chôu 30phut kơxo hâi lơ 1/3 a km 1419+500, rơxế chơ tơmối 45 tăng ‘nân krâ kơxo# séa ngăn 90B-005.32 dế kơtâu xap ing Hà Nam prôk ke\n kong pơlê Gia Lai troh a tíu ki oh tá le\m nếo tối mê âi rơxế kơdrâ króu klêh tung thông pro môi ngế hlâ [ă 19 ngế tro rong. Tung rôh rơxế trâm xía vâ mê, kơnôm ai Đo#i ki to\ng kum re\ng ‘na trâm xía vâ drô troăng prôk Đăk Man troh, mâu tơmối ki tro rong re\ng châ vâi to\ng xo ing thông trâu lo a ‘ngêi teăm re\ng chơ djâ pơlât a hngêi pơkeăng, tâng ôh kô rơ iô tâ nếo. {ok thái pơkeăng Lê Huy Thanh, Ngế pơkuâ hngêi pơkeăng cheăm Đăk Man, ăm ‘nâi:

‘’ {ă tơdroăng đi đo hbrâ rơnáu vâ to\ng xo mơngế dêi Đo#i to\ng kum [ă tơdroăng hmâ pêi drêng to\ng xo pơlât tơdrêng mâu nho\ng o rế [e\ng [eăn tâ xua hmâ hiăng hmâ to\ng xo hên. Rôh kô nah, tú tung péa chôu tê mâu ki trâm xía vâ klêh tung thông trâu hiăng châ to\ng xo djâ troh a ‘ngêi, djâ pơlât a hngêi pơkeăng. Cho [e\ng ‘nâng [ă hlối tơniăn ăm mâu ngế ki tro rong râ’’.

Tơdrêng [ă tơdroăng teăm to\ng kum tơdrêng mâu rôh trâm xía vâ drô troăng prôk tung kong pơlê, Đo#i rơtăm pleăng hnoăng cheăng to\ng xo mơngế, to\ng xo re\ng ‘na trâm xía vâ drô troăng prôk cheăm Đăk Man ối kơhnâ veăng kum mâu khu râ pơkuâ cheăng kong pơlê pú Quảng Nam tung tơdroăng to\ng xo mâu ki trâm xía vâ. 

Troăng pơla văng Lò Xo rơxế hmâ trâm xía vâ

Mơtiah hâi lơ 18/4/2015 nah veăng to\ng xo mơngế ki trâm xía vâ to rơxế chơ tơmối klêh tung thôn a văng Lò Xo peăng tơring Phước Sơn, kong pơlê Quảng Nam 29 ngế trâm xía vâ tung mê ai 2 ngế hlâ, hâi lơ 23/6/2015 to\ng xo rơxế chơ tơmối klêh tung thông [ă 34 ngế trâm xía vâ, tung mê ai 01 ngế hlâ [ă 6 ngế tro rong ó.

Pá puât, rơ iô má môi [ă mâu ngế lăm ‘’ to\ng xo mơngế’’ dêi mơngế trâm xía vâ ‘na troăng prôk a văng Lò Xo ki hên to mâu rôh trâm xía vâ a kơmăng, rơxế xuân mơtiah mâu ki trâm xía vâ ki hmâ hlo klêh tung thông trâu mê tơdroăng to\ng xo pá puât [ă rơ iô ó. Vâ djâ mâu ngế ki rong râ ing thông trâu troh a troăng, mâu ngế tung Đo#i to\ng xo mê thế pôu mâu ki rong a ro\ng klêi mê kơpo\n a kơxái tơkâ luâ rơnâk ki xo\n klêng. Tối ‘na Đo#i rơtăm pleăng hnoăng cheăng to\ng xo mơngế, to\ng xum re\ng mâu ngế ki reâm xía vâ drô troăng prôk cheăm Đăk Man, pôa Nguyễn Xuân Hướng, Kăn [ơrô Ngăn ‘na pro tơniăn drô troăng prôk kong pơlê Kon Tum, ăm ‘nâi:

‘’ Kố cho mâu khu to\ng xo mơngế, to\ng xo re\ng cho kal ‘nâng [ă Đo#i ki kố hiăng pêi cheăng to lâi hơnăm kố hlo tơ-[rê khât. Drêng lâi tâng krếo tối ai tơdroăng xía vâ mê Đo#i ki kố cho môi tung mâu Đo#i ki troh ahdrối, troh a tíu ki trâm xía vâ hlối to\ng xo mơngế pơto djâ a ‘ngêi klêi mê re\ng djâ lăm pơlât a hngêi pơkeăng teăm tơdrêng hlối. Ing mê, kơdroh iâ ki hla amơngế [ă mơngế ki rong râ’’.

{ă tuăn tơchêng vâ pleăng hnoăng tơná hiâm mơno, khên tơmiêt, khên pêi xua kuăn pơlê, mâu ngế tung Đo#i to\ng ku\m re\ng ‘na trâm xía vâ drô troăng prôk  Đăk Man ôh tá xê bú to\ng xo mâu ki trâm xía vâ to a văng Lò Xo tê ôh, mê vâi ối pêi môi tơdroăng cheăng pơxúa ki ê, mê cho veăng hơ’lêh tuăn  tơche#ng tơmiêt tâng kum mâu ki tro rong, mâu ki hlâ xua trâm xía vâ drô troăng prôk kô trâm mâu tơdroăng ki oh tá tro dêi mơngế Jeh –Triêng rêh ối a pái pơlê dêi cheăm drô troăng Hồ Chí Minh, mê cho Đông Nay, Đông Lốc, Măng Khênh hmâ ví oh tá khên pêi pro mâu tơdroăng to\ng xo mâu ngế ki trâm xía vâ tung mâu rôh ai rơxế trâm xía vâ. La xua hlo mâu tơdroăng pêi pro dêi Đo#i to\ng kum re\ng ‘na trâm xía vâ troăng prôk Đăk Man mê kuăn pơlê hiăng ‘nâi tơche#ng tơmiêt  tro  [ă pêi pro:

 ‘’ Kuăn pơlê hiăng hlê ple\ng  hên. A hlo kuăn pơlê a 3 to thôn dêi cheăm hiăng pơtối rak vế pêi pro, oh tá tô tuăn, tá xâu xếo. Tơkâ luâ tơdroăng tô tuăn [ă ki xâu. Drêng vâi to rơxế vâi trâm xía vâ mê kuăn pơlê xuân to\ng kum. {ă kuăn pơlê hiăng hlê tơdroăng kố hiăng tơkâ luâ khôi túa ki oh tá tro hdrối nah’’.

Kơ’nâi 4 hơnăm veăng to\ng xo mơngế tung chât rôh rơxế trâm xía vâ a troăng kân văng Lò Xo, 10 ngế tung Đo#i rơtăm pleăng hnoăng cheăng to\ng kum re\ng drêng trâm xía vâ dô troăng prôk cheăm Đăk Man, tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum hiăng hlê chôu vế hên túa pêi cheăng thăm ré [e\ng [eăn rơkê tâ tung to\ng xo mâu ngế trâm xía vâ. La tơdroăng ki 10 ngế tung Đo#i to\ng xo re\ng ‘na trâm xía vâ drô troăng prôk Đăk Man púi vâ văng Lò Xo kô thế cho troăng ki tơniăn vâ vâi pôi tá pêi xếo mâu tơdroăng ki mê.

 Khoa Điềm chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng