Deăng kân ki pêt kơtếo dêi vâi krâ-nho\ng o a thôn Thắng Lợi 3, cheăm Ia Sol, tơring Phú Thiện, pôa Tống Văn Hiền dế hbrâ rơnáu vâ ko dêi kơtếo. Pôa Hiền tối ăm ‘nâi, kố cho rơnó apoăng pôa veăng tơru\m cheăng pơla kuăn pơlê pêi chiâk deăng [a\ hngêi kơmăi [a\ dế tơkôm vâ châ ko kơtếo sap apoăng rơnó, xua túa pêi pêt, rak ngăn hiăng hơ’lêh tâng pơchông [a\ rơnó hdrối nah, [a\ hdrê kơtếo nếo, pêt, rơvât phon, krâ kơmăi tôh xêh têa.

Nôkố bu kal ai hngêi kơmăi pơkâ hâi, kô ai rơxế dêi ko\ng ti troh ko, kâng kơtếo dêi kuăn pơlê. Tiô riân ngăn dêi pôa Hiền, maluâ yă kơdroh u ối 800 rơpâu liăn 1 ta#n, pôa xuân ối châ tơkâ to lâi chât rơtuh liăn. Tâng u ối yă ton, kơtếo rơnó kơ’nâi kô châ liăn laih kô tâk tơ’nôm 30% tâng pơchông [a\ rơnó kơtếo ki pêt hdrối nah:

‘’Pêt tiô hdrối nah mê bu châ dâng 60 ta#n tê, tâng pêt tung [a\ng deăng kân mê châ sap 100 troh 120 ta#n môi ha. Kơxo# liăn mơ’no la lâi chiâk deăng kân mê mơ’no liăn iâ tâ, drêng lâi xuân ai têa tôh, kơtếo xông rơdêi, chía tâ iâ. 1 hectar châ liăn laih 30 rơtuh liăn’’.

Deăng kơtếo ki kân a thôn Thắng Lợi 3, cheăm Ia Sol, tơring Phú Thiện, Gia Lai

Pôa Nguyễn Bá Chủ, Kăn hnê ngăn Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó môi khu Thành Công Gia Lai, tíu rôe kơtếo a 4 tơring peăng mâ hâi lo pa hdroh dêi Gia Lai tối ăm ‘nâi, deăng kân pêt kơtếo cho troăng pêi ton xo\n dêi khu tê mơdró, vâ kâi châ tơbriât cheăng drêng hnoăng mơhá [a\ kơlo yă liăn mơhá drêng rôe kơtếo hiăng châ tah lôi.

Pơla kố nah, kuăn pơlê xuân kal vâ ‘nâi, kơvâ kơtếo Việt Nam hôm kâi tơniăn há drêng tơbriât tơdâng tơ’mô [a\ mâu kong têa ai yă sik mơjiâng pro pá kơdâm 10 rơtuh liăn 1 ta#n, mê nôkố, [a\ ki châ tơ-[rê hiăng hlo ing chiâk deăng kân, tơdroăng ki tiâ cho ‘’Kâi’’, xua pêi lo châ hên, châ tơ-[rê há hiăng hlo nhên:

‘’Ki kal má môi, kuăn pơlê pêi chiâk deăng vâi hbrâ xêh loăng plâi ki vâi pêt, vâi rak ngăn. Tâng vâ tối châ 90 troh 100 ta#n cho hmâ hlo. Vâ tơbriât [a\ lâp plâi tơnêi mê ôh tá chiâng pêt xêh môi ngế hmâng vâ. Nôkố hnoăng mơhá, tu\m têk, hiăng tơ’lêi tâi tâng vâ tiah lâi pro yă mơjiâng pro iâ tâ yă mơjiâng pơlê pơla mê nếo châ liăn tơkâ hên, ôh tá ai liăn tơkâ tiah lâi vêh pơtối mơ’no pêi’’.

Deăng kơtếo kân cho túa ki to\ng kum ăm tơdroăng ki lơ ối lơ ôh dêi kơvâ kơtếo, xik

Laga, tung kơxo# 40 rơpâu ha kơtếo a Gia Lai, kơtếo pêt tiô túa tung chiâk deăng kân rơdâ bu nếo châ dâng 10%, kơxo# ki ê xuân ối pêt tiô ton nah, dế trâm pá tung pêi pêt, rak ngăn drêng yă kơchơ tê mơdró rơpâ.

Ki rơhêng vâ tối rơnó 2017 – 2018 kố, kơtếo tơdjâk xua khía mơhot roh 12, kơtong hên, têa ngeăm kơtếo ôh tá hên tiô pói vâ.

Jâ Vũ Thị Hằng, ối a thôn Thắng Lợi 4, cheăm Ia Sol, tơring Phú Thiện, tối ăm ‘nâi:

‘’Hơnăm kố, mâu chiâk deăng kơtếo ki le\m nếo châ liăn laih 10 rơtuh 1 ha, tíu ki ‘mêi mê ôh tá châ. Châ liăn tơkâ iâ tiah mê bu bê kơxo# liăn mơ’no tê, tâng vâ pơtối mơ’no liăn mê thế mung liăn pá kong’’.

Pôa Mai Ngọc Qúy, Ngế pho\ pơkuâ {ơrô pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê dêi tơring Phú Thiện tối, vâ tơbriât tung pơla yă kơtếo chu rơpâ, kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng thế pêi lo châ hên. Laga, [a\ túa pêi pêt, rak ngăn tiô túa ton [a\ kong prâi ôh tá tơniăn môi tiah dế nôkố, ki hên [a\ng kơtếo tiô roh hdrối bu bê liăn mơ’no tê lơ tro lu\p liăn mơ’no rak ngăn.

Ing tơdroăng kố cho xiâm kối vâ tơring pơtối po rơdâ [a\ng pêt mơjiâng tung mâu hơnăm pơtối:

‘’Drêng kơlo yă sik rơpâ, túa pêi má môi cho pro tiah lâi mơdêk pêi lo hên kơtếo, drêng yă xik rơpâ. Vâ pêi tơdroăng mê thế po rơdâ [a\ng deăng pêt hên. Tung mê, xúa tơdâng tơ’mô kơmăi ing pơchoh tơnêi, rơvât phon, ko kơtếo. A tơring ngin nôkố, [a\ng deăng kân lối 500 ha mê pêi lo châ hên. Tiah hmâ pêi lối 80 ta#n’’.

Pêt kơtếo tiô túa ki ai tơnêi deăng kân a Gia Lai châ hên kơtếo

Kơtếo ki pro xik kâi tơniăn lơ ôh tung pơla tơbriât lâp plâi tơnêi, dế hlo nhên a pơla rơnó mơ’nui hơnăm 2017 [ă apoăng hơnăm 2018 a Gia Lai kô mơnhên tơdroăng mê. Mê cho thăm tơru\m, môi tuăn hơ’lêh vâ rak tơniăn, mơnhông tơtêk. Hơ’lêh hrá kô trâm pá. {a\ tâng ôh tá hơ’lêh nếo, kô mơ’no lo pá kong tê kơtê mâu kơtếo, xik [ă liăn ngân.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng