Châ khu kăn pơkuâ ngăn cheăm Đăk Tờ Lùng, tơring Kon Braih mơhnhôk, mê a khế 4/2017 rơpo\ng ngoh A Đế, hngêi ối a pơlê Kon Vi Vàng veăng kum 2 sào tơnêi rơtế [ă 6 rơpo\ng tung pơlê [ă 5 rơpo\ng tung Plei Kon Măng Tu pro deăng kân rơdâ 8 ha pêt alâi vâ tê ăm khu mơdró păn mơnăn mơnoâ. Kơnôm tung tơdroăng ki pêt a deăng kân rơdâ, kơxo# liăn ‘no hrê kơdroh mê nếo châ khu mơdró kâ to\ng kum kơmăi kơmok pơchoh tơnêi, hdrê alâi [ă phon rơvât mê ngoh A Đế [ă mâu rơpo\ng ki ê sok ro khât.

Bu klêi kơ’nâi 75 hâi mơdâ hdrê, rơnó đôu alâi rôh apoăng châ dâng 30 ta#n tung ha la [ă yă khu mơdró kâ roê 730 liăn 1 kg a klâng, rêm ha kuăn pơlê xuân châ xo lối 21 rơtuh liăn. Tối ‘na ki pơxúa dêi tơdroăng pêt alâi a klâng kân rơdâ, ngoh A Đế, tối ăm ‘nâi:

‘’Pêt alâi tâng vâ pơchông [ă pêt pôm, mê pêi alâi gá tơ’lêi hlâu tâ. Hâi khế pêi ga iâ tâ mê vâi krâ nho\ng o khoh vâ pêi. Pêi tiô dêi rơpó, lăm pêt alâi, khu pêi a lâi cho rơtế [ă dêi rơpó pêi. Má péa, a lâi kố tâng vâ pơchông [ă pôm loăng, mê pôm 2 hnăm nếo châ lâk xo. Alâi kố môi hơnăm 3 rơnó châ tâ pôm. Môi kg alâi a kố vâi roê 730 liăn’’.

{ăng chiâk deăng kân rơdâ pêt a lâi xo kông dêi kuăn pơlê Kon Vi Vàng, cheăm Đăk Tờ Lùng

Hlo tơdroăng ki veăng pêi tung pêt tơmeăm a chiâk deăng kân rơdâ gá ai hên tơdroăng ki pơxúa, môi tiah tơ’lêi hlâu châ khu kăn pơkuâ tơring, cheăm ‘no liăn mơjiâng troăng prôk, hno, long têa, châ khu mơdró kâ to\ng kum hdrê, liăn, kih thua#t, pêi pêt tơku\m tơ’lêi rak ngăn, kế tơmeăm pêi lo ai khu mơdró troh lăm roê a chiâk deăng.

Ngoh A Gung, ối a Plei Kon Mong Tu, cheăm Đak Tờ Lùng ăm ‘nâi, nôkố 98 rơpo\ng kuăn pơlê mê rơpo\ng ki lâi xuân rơhêng vâ veăng tơru\m pêi tung [ăng klâng kân rơdâ.

‘’Vâi krâ nho\ng o hlo túa pơkâ kố gá tơ-[rê khât ăm tơdroăng cheăng kâ, thăm pêi lo liăn ngân ăm rơpo\ng hngêi. Vâi krâ nho\ng o xuân rơhêng vâ châ veăng tơru\m tiô túa pơkâ kố’’.

Troh tâi hơnăm 2017, tung kơpong mơngế Rơteăng a 2 tơring Kon Braih [ă Kon Plong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng mơjiâng châ hên tíu pêt tơmeăm tung [ăng klâng kân rơdâ sap ing 7 troh lối 10 ha. Ki khât gá ăm hlo, a mâu cheăm môi tiah: Măng Buk, Ngọc Tem, cheăm Hiếu dêi tơring Kon Plong, Đak Tờ Lùng dêi tơring Kon Braih, hlo tơ-[rê khât ‘na cheăng kâ dêi kuăn pơlê ing tơdroăng ki pêt alâi xo hnông vâ tê ăm khu mơdró kâ ki păn mơnăn mơnoâ kơnâ tâ hên hdroh tâng vâ pơchông [ă pêt báu, pêt pôm.

Bu kal rêm ha châ sap ing 25 – 35 ta#n xiâm, rêm hơnăm pêt châ 3 rơnó kuăn pơlê pêi lo dâng 70 rơtuh liăn. Kố cho kơlo pêi lo liăn hên khât tâng vâ pơchông [ă mâu túa hdrê pêt ki ê ki mơngế Rơteăng dế pêt. Pôa Đỗ Xuân Linh, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Đak Tờ Lùng, tơring Kon Braih ăm ‘nâi, túa pơkâ pêt tơmeăm a [ăng chiâk deăng kân rơdâ dế pro tơdjâk kân khât troh mâu pơlê dêi mơngế Rơteăng:

‘’Klêi kơ’nâi đôu alâi châ lo hên liăn ăm vâi krâ nho\ng o, mê kuăn pơlê vâi hiăng hlê ple\ng [ă vâi hiăng tối tơbleăng ăm dêi rơpó. Hên rơpo\ng hiăng chêh inâi [ă Vi [an hnê ngăn cheăm veăng tung túa pơkâ kố vâ kơdroh tah hrâ mơnguâ kơtiê xơpá. Tung túa pơkâ hơnăm 2018 a tâi tâng [ăng tơnêi ngin kô mơhnhôk vâi krâ nho\ng o tơku\m tơnêi, hơ’lêh [ăng tơnêi vâ pro tiah lâi mơdêk ăm klâng kân rơdâ tung kuăn pơlê vâ sap ing mê vâi pro tơ’lêi hlâu kum dêi rơpó pêi vâ mơnhông mơdêk pêi pêt kế tơmeăm’’.

Tơdroăng ki kal vâ mơngế Rơteăng a kong pơlê Kon Tum kơhnâ, mơjiâng [ă pơxiâm châ tơ-[rê [ă mâu tíu ki pêt tơmeăm a [ăng tơnêi kân rơdâ mê cho ai tơdroăng ki tơru\m krá tơniăn [ă khu mơdró kâ. Tơdroăng ki Ko\ng ti, khu mơdró kâ ki ê tơhrâ roê tâi kế tơmeăm dêi kuăn pơlê, to\ng kum hnoăng ki pơchoh tơnêi, hdrê pêt, liăn ngân, kih thuât kum kuăn pơlê hmiân tuăn pêi pêt tơmeăm. Pá k^ng mê khu kăn pơkuâ tơring, cheăm hiăng pêi pro tro hnoăng cheăng pro tíu tơru\m kum khu mơdró kâ [ă kuăn pơlê tơru\m krá tơniăn.

Pôa Nguyễn Đức Tuy, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê Kon Tum, ăm ‘nâi:

‘’Ngin tối tơbleăng ăm vâi krâ nho\ng o rơkê ple\ng tơru\m pơla rơpo\ng vâ mơjiâng khu rơpo\ng hnối tơru\m [ă khu mơdró kâ. Pêi mâu tơdroăng klâi ôh tá chiâng lôi to khu mơdró kâ vâ veăng mơjiâng tơdroăng ki kơnía. Khu mơdró kâ to\ng kum sap ing apoăng troh tơdroăng ki to\ng kum hdrê, phon rơvât, to\ng kum kih thuât [ă kô tơku\m roê ăm dêi vâi krâ nho\ng o. Kố cho túa pơkâ tiô á hlo gá tro. Tung tơdroăng ki chiâng vâ mơjiâng Tôh pêi cheăng tơru\m lơ Khu pêi cheăng tơru\m vâ rơtế [ă khu mơdró kâ mơjiâng ki pơxúa kố’’.

Tơdroăng ki mơngế Rơteăng a hên cheăm ối tung 2 tơring Kon Braih [ă Kon Plong dêi kong pơlê Kon Tum tung hơnăm 2017 pơla hdrối kố nah hiăng mơjiâng mâu [ăng chiâk deăng kân rơdâ cho rế vâ kum kuăn pơlê mơdêk pêi lo liăn, kơdroh kơtiê krá tơnian ton xuân rế  vâ mơdêk tuăn hiâm tơru\m tung pơlê pơla dêi hdroâng kuăn ngo.

Pá k^ng mê, ‘mâi mơnhông tơdroăng ki pêi pêt iâ, xua ôh tá ai hdrê, ai liăn, kih thuât, ôh tá dâi le\m ‘na kế tơmeăm. Sap ing mơjiâng túa pơkâ klâng kân rơdâ pêt alâi xo kông tê ăm khu mơdró kâ păn mơnăn mơnoâ dêi mơngế Rơteăng, kong pơlê Kon Tum dế po rơdâ túa pơkâ kố [ă pơtối tơbleăng mâu túa pơkâ ki ê, môi tiah [ăng chiâk deăng kân rơdâ pêt pơkeăng, báu lai [ă ki ê hía. Kố cho rôh pêi ki kal tung pêi chiâk pêi deăng dêi mơngế Rơteăng tối krê [ă dêi kong pơlê Kon Tum tối tơdjuôm.

Khoa Điềm chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng