Tung mâu hâi a poăng hơnăm 2018, a tơring Kon Plông, tíu xiâm tí tăng ‘nâi ple\ng pơtối rak vế [ă mơnhông mơdêk pro pơkeăng Sài Gòn pơxiâm châ mơjiâng [ă hiăng pêi pro. {ă tơdroăng pơkâ pơtối rak vế [ă mơdêk pêt loăng pơkeăng, tung mâu hâi apoăng rơnó hơngui hơnăm nếo, tíu pêi cheăng kố kô tơbleăng mơjiâng tíu xiâm pro hdrê vâ rah xo mâu hdrê loăng pơkeăng ki kơnía tung kơpong Tây Nguyên.

Pôa Đỗ Hoàng Hải, kăn hnê ngăn Ho#i đong mơjiâng Vie#n tí tăng ‘nâi ple\ng tơdroăng rak vế [ă mơnhông mơdêk pêt loăng pơkeăng Sài Gòn ăm ‘nâi, môi tung mâu tơdroăng pơkâ dêi Vie#n cho mơjiâng tíu ‘măn rak hdrê loăng vâ pro pơkeăng vâ pơtối rak vế xiâm gen [ă ăm kuăn pơlê mơdêk pêt pơkeăng:

‘’Ngin púi vâ châ rơtế [ă, hlối hmâ [ă kơpong Tây Nguyên. Ngin rah tíu kố pro tíu ki mơjiâng pro kơdrum pơtối rak vế [ă mơdêk pêt loăng pơkeăng vâ ai gen ki kơnía ing kơdrum pơtối rak vế rế ai hên pơkeăng vâ mâu gen ki kơnía ing kơdrum tơnêi têa ngin châ rah xo [ă ngin pơtối rak vế. Ing mê, ngin ai hdrê ăm mâu khu pơkuâ ngăn chiâk deăng [ă kuăn pơlê kơpong Tây Nguyên ai pơkeăng ki mê vâ pêt. Ngin kô rôe tâi loăng pơleăng ki kuăn pơlê pêt ki ngin hiăng k^ tơhrâ [ă kuăn pơlê’’.

Rơtế [ă khu mơdró [ă kuăn pơlê mơdêk pêt loăng pơkeăng, mâu kăn tơring Kon plông hiăng séa ngăn, pơkâ lối 600 ha kong vâ pơtối rak vế tí tăng mâu hdrê loăng pơkeăng pêt tiô troăng hơlâ krá tơniăn ton xo\n. Pa k^ng mê ai troăng hơlâ [ă luât pơkâ vâ to\ng kum kuăn pơlê pêt hdrê loăng nhâ pro pơkeăng.

Tung mâu hâi apoăng hơnăm, khu mơdró phon pơkeăng hdrê dêi tơring Kon Plông hiăng pơtroh ăm kuăn pơlê a cheăm: Đăk Long, Măng Cành, Pờ Ê, cheăm Hiếu, Măng Bút chât rơpâu xiâm hdrê đẳng sâm, đương quy, xạ đen [ă hên ki ê. Vâ vâi krâ nho\ng o kuăn ngo Rơteăng, Hrê pêt hdrê pơkeăng mơdêk rêh ối tung rơpo\ng hngêi.

Tơdrêng [ă tơdroăng ăm hdrê, khu ngăn ‘na chiâk deăng xuân hnê kih thuât pêt tơrêm túa hdrê loăng tiô troăng hơlâ hnê pêi tơdrêng. Nâ Trần Thị Kiều Trinh, Kăn [o# kih thuât cheăng Khu ngăn ‘na chiâk deăng [ă ‘na mơdró hdrê loăng phon rơvât dêi tơring Kon Plông tối ăm ‘nâi:

‘’Kăn [o# kih thuât drêng hnê túa pêi ki lâi ‘lo tối môi tiah pin hiăng ple\ng ăm kuăn pơlê mê cho rơkong rế hnê ko\ng pêi tơdrêng. Pơtih đương quy, pêt a ‘noăng môi tiah lâi? Pêt a tơnêi ki rơdâ to lâi? pin tối pơtih tơnêi pêt ngi hía 30, tơdrăng 40 cm vâi oh tá hlê, ‘nâi gá rơdâ to lâi.  A xo môi tơmeăm ki klâi ‘lo mê a mơnúa vê, loăng vê lơ xo môi to loăng ki hiăng hdró nhên hdrối. A mơnúa mơhno pơtih ăm vâi tiah mê, klêi mê chiâ pêt. Pêt kơtăn xiâm kố [ă xiâm tá pin pơtih gá 20 cm, la a bú tối pin pêt kơtăn gá môi xơtá mê vâi kô hlê. Mê cho túa ki a hnê ăm kuăn pơlê’’.

Kơnôm ing troăng hơlâ hnê mơhnôk, to\ng kum nhên, troh apoăng hơnăm 2018 kuăn pơlê tơring Kon Plông hiăng pêt châ chât ha đẳng sâm, lan kim tuyến, đương quy, xạ đen [ă hên ki ê. Pôa Nguyễn Văn Lân, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring Kon Plông ăm ‘nâi, tung hơnăm 2018, mâu kăn kong pơlê pơtối to\ng kum khu mơdró [ă mơngế pêt loăng pơkeăng:

‘’Mâu kăn veăng tơmâng khât rơtế [ă khu mơdró [ă pro tơ’lêi hlâu vâ pơkâ luât, troăng hơlâ, ‘na túa pro hlá mơ-éa ‘no liăn cheăng, kum oh tá êa pro hnoăng mơhá tiô pơkâ. Klêi mê, ‘no liăn mơjiâng pro tơmeăm khoăng kum ăm mâu khu mơdró ai môi troăng tơ’lêi pêi cheăng krá [ă hmiân tuăn ‘no liăn cheăng a tơring Kon Plông.

Mâu kăn tơring Kon Plông ngin mơjiâng môi troăng hơlâ ‘na tơnêi  ăm kuăn pơlê pêi pêt. Má péa, tăng tơnêi vâ pơtối rak vế ‘na pêt loăng pro pơkeăng. Ki xiâm cho po rơdâ ‘na pêt loăng pơkeăng troh kuăn pơlê ki pêi’’.

Vâ ai tiô pơkâ chiâng kơpong pêt pơkeăng xiâm dêi kong pơlê Kon Tum, tung hâi apoăng hơnăm nếo 2018, rơtế [ă tơdroăng mơdâ hdrê po rơdâ tơnêi pêt loăng pơkeăng, mâu kăn tơring Kon Plông xuân hiăng tăng troăng mơjiâng inâi rơtế [ă pro, tê loăng pơkeăng tiô tơdroăng ki pơxúa [ă mơjiâng deăng pêt loăng pơkeăng kân rơdâ. Tơdrêng amê, hên troăng hơlâ ‘na tơku\m pêi pêt, hnê hriâm cheăng pêi, tê mơdró, pro pơkeăng [ă hên ki ê xuân châ mâu kăn kong pơlê tơbleăng pêi tơdrêng. Kố cho rôh pơxiâm ai pơxúa khât vâ loăng pơkeăng a kơpong tơring Kon Plông, kong pơlê Kon Tum chiâng tíu ki tơ’lêi mơnhông mơdêk cheăng kâ.

Khoa Điềm rah chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng