Ngin trâm ngoh Bành Việt Tùng, môi ngế kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng lo ing cheăm Ea Kpam, tơring }ư\ Mgar tung rôh trâm mâ mâu kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng kro mơdro\ng xua Khu hnê mơhno cheăng Tây Nguyên tơku\m po a Dak Lak.

Rôh trâm mâ kố cho vâ tối tơbleăng mâu tơdroăng ki rơkê ple\ng [ă veăng kum troăng hơlâ vâ kơvâ pêi chiâk pêi deăng Tây Nguyên mơnhông mơdêk krá tơniăn ton.

Tơ-ê [ă mâu kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng ki ê tung kơpong tơnêi Dak Lak, ngoh Tùng ôh tá pêt kơphế lơ tiu vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ rơpo\ng hngêi mê ngoh rah xo pêt hdrê loăng plâi kâ pro troăng prôk ăm dêi rơpo\ng tơná.

Klêi kơ’nâi 9 hơnăm pêt [ă rak ngăn, troh nôkố rơpo\ng ngoh hiăng ai kơdrum ki hmâ pêt loăng plâi kâ [ă [ăng tơnêi ai lối 3 ha: tung mê, ai 500 to xiâm loăng plâi [ơr tu\m túa, vâ chê 100 xiâm loăng plâi sầu riêng tâi tâng dế ối tung pơla krí xo. Xua tơtro [ă kong prâi, tơnêi tơníu a tơring, cheăm kố [ă rak ngăn tro kih thuât mê kơdrum loăng xông kân le\m, plâi kơtốu hên.

Rêm hơnăm klêi kơ’nâi tê ôh tá riân hnoăng liăn ‘no hrê, kơdrum loăng plâi kâ kố dêi rơpo\ng ngoh Tùng ối châ liăn tơkâ lối 1 rơtal 500 rơtuh liăn, tâk vâ chê 4 hdroh tâng pơchông [ă pêt kơphế môi tiah hdrối nah:

‘’Kơpong tơnêi a kố châ tối cho tơtro vâ pêt mơjiâng kơphế, tiu la á rah xo pêt hdrê loăng plâi kâ. Klêi kơ’nâi hên hơnăm, sap ing hơ’lêh pêt hdrê plâi [ơr [ă sầu riêng mê á sôk ro khât xua á hiăng pêt châ tơ-[rê, xua tơdroăng ki pêi lo liăn ngân hên ing 2 hdrê kố châ 3 hdroh tâng pơchông [ă pêt kơphế.

Pêt plâi [ơr, sầu riêng [ă hnoăng tơbrêi rak ngăn tung pơla pơxiâm pêt, drêng hiăng mot tung pơla krí xo mê gá hiăng ôh tá rak ngăn môi tiah hdrối nah xếo, niân tâ rak ngăn kơphế [ă tiu’’.

Châ hlo tơdroăng ki kơnía git dêi loăng plâi kâ dế pro ai pơxúa păng ‘nâng ăm tơring, cheăm a kong pơlê Dak Lak cho mâu khu mơdró kâ, tê roê plâi kâ.

Pôa Trần Minh Hải, kăn pơkuâ Ko\ng ti tơlo liăn tê mơdró plâi [ơr Tây Nguyên, tơring Krông Pa], ăm ‘nâi: klêi kơ’nâi 4 hơnăm mơjiâng [ă pêi cheăng, troh nôkố, ko\ng ti hiăng tơru\m [ă vâi krâ nho\ng o kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng dêi 5 to kong pơlê Tây Nguyên pêt lối 1 rơpâu ha plâi [ơr, 80% [ăng tơnêi kố hiăng châ krí plâi.

Hơnăm 2017, ko\ng ti tê vâ chê 10 rơpâu ta#n plâi [ơr tu\m túa, tê tung mâu kơchơ tê mơdró tung tơnêi têa [ă môi iâ tê ngi Hongkong, Thụy Điển, Sinuâ, Arab [ă hên kong têa ki ê.

Pôa Trần Minh Hải tối, plâi kâ a Dak Lak gá ai ivá khât tung tơdroăng ki tơxup tơbriât, malối cho plâi [ơr, ai tơdroăng ki loi tơngah kân khât tá tơnei têa [ă tê ngi kong têa ê:

‘’Krê tơdroăng ki rơhêng vâ roê tung tơnêi têa nôkố môi hơnăm hiăng ai 80 rơpâu ta#n [ă kơchơ tê mơdró plâi [ơr mâu hơnăm la ngiâ mơni kô pro ăm tơdroăng ki châ tê ngi châu Âu, Trung Đông, Sinuâ, Hàn Quốc, Nhuk [ă mâu kong têa Đông Nam Á ki a chê Việt Nam roê ‘mot plâi [ơr’’.

Tiô Tie#n sih Trương Hồng, Vie#n trưởng, Vie#n khoa hok kih thuât pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên tối, kơpong tơnêi Dak Lak [ă mâu kong pơlê ki achê ai hên tơdroăng ki pơxúa vâ pêt loăng plâi kâ ối kopưong hyôh tô mêi ai yă kơnâ, châ mâu ngế ki roê rơhêng vâ.

‘’Hyôh kong prâi, tơnêi tơníu a Tây Nguyên gá tơniăn vâ pêt mâu hdrê loăng plâi kâ ki tê ai yă kơnâ, môi tiah: plâi [ơr, sầu riêng [ă mâu hdrê plâi kâ ki ê, môi tiah krui [o\ng, krui ngeăm. Tơdroăng ki ai hlâu mê cho tơnêi tơníu [ă kong prâi.

Tơnêi tơníu a Tây Nguyên gá tơtro [ă mâu hdrê loăng plâi kâ [ă ki khât gá hiăng mơnhên tiah kố hên túa pơkâ pêt mâu hdrê loăng kố hiăng pro ai pơxúa khât ăm cheăng kâ. Môi tiah plâi [ơr, kuăn pơlê kô châ xo 1 rơtal liăn/ha/hơnăm, sầu riêng sap ing 800 troh 1 rơtal liăn/ha/hơnăm.

Tơdroăng kố, ôh ti xê to mơhno tối ‘na khoa hok mê ‘na tơdroăng ki ai khât. Môi tơdroăng ki ê cho a kơpong Tây Nguyên ai mâu tíu ki ‘nâi gá tơtro khât ăm tơdroăng ki pêt plâi kâ môi tiah krui [o\ng, krui ngeăm a Dak Lak tung mê ai tơring Ea Kar, Ea Súp, {uôn Đôn xuân le\m môi tiah tơnêi tơníu ki ê a mâu kong pơlê Tây Nam Bộ.

Tung la ngiâ Tây Nguyên chiâng vâ pêt tơ’nôm loăng plâi kâ cho hdrê loăng ki xiâm dêi Việt Nam’’.

Tiô ivá ki mơdêk dêi cheăng kâ châ xo, [ăng tơnêi ki pêt mâu hdrê loăng plâi kâ a Dak Lak xuân tâk re\ng, [ă lối chât rơpâu ha kô pơxiâm mot tung rơnó krí sap ing 2018.

Tơdroăng mê cho, mâu plâi kâ a Dak Lak kô tâk re#ng tung to lâi hơnăm la ngiâ. Tâng khu kăn pơkuâ [ă mâu khu mơdró kâ pơkâ tơleăng tro hnoăng cheăng cho tăng kơchô tê mơdró, hbrâ tơnáu ‘na kơmăi kơmok rak ngăn klêi kơ’nâi krí, plâi kâ kô chiâng môi tơdroăng ki xiâm dêi kơvâ pêi chiâk pêi deăng dêi Dak Lak rơtế [ă kơphế, tiu, kơxu pro chiâng krá tơniăn ăm tơdroăng cheăng kâ.

Hương Lý chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng