Chât km troăng kơxu, klêi mê troăng ki ok hmốu ing tơdế tơring C|ư\ Sê, kong pơlê Gia Lai mot a cheăm Ia H’Lốp tơkâ luâ mâu deăng kơxu ngiât le\m. Kơxu klêi rơnó hlá ruih hiăng hu\n hlá kơbâng ngiât. Péa pâ troăng, mâu hdréa vâi hiăng ko ‘măn lôi hên h^n vâi krâ nho\ng o hdrâ ‘măn dêi a plông, pá ngiâ hngêi, hbrâ vâ tâi hơnăm ton vâ lo hơnăm nếo, kô prâu on kân tơdah lo xo pon mơhúa.

Hngêi dêi pôa Đinh Minh Nhật a tơnêi ki kân rơdâ a mơ’nui thôn 1, dêi cheăm Ia H’Lốp. Hngêi nếo klêi mơjiâng pro ối xú têa sơng. Pôa Nhật ăm ‘nâi: Kơxo# liăn vâ mơjiâng pro hngêi ối lối 500 rơtuh liăn kố cho xua ngế o xiâm dêi pôa tê môi [ăng tơnêi, ki jâ pôa ‘măn ăm. Ai hngêi ối krá kâk kố, pôa rế hmiân tuăn rak ngăn dêi kuăn ‘ne\ng tơná.

Pôa Nhật hơ‘muăn, tơdế hơnăm 2006, kơdrâ ai môi hdroh lăm troh pơlê dêi mơngế Jarai. Drêng mê pơlê dế ai ‘mé kiâ môi ngế kơdrâi. Nâ nếo klêi mơhum kuăn mê nâ hlâ. Khôi túa tơlá kuăn pơlê kơpong kố, tâng ngế kơdrâi mơhum kuăn mê nôu gá hlâ, mê o ngá mê kô lôi gá hlâ ‘mế [ă ngế nôu mê há. Ngăn o ngá mê ku\n ‘nâng nếo bú môi hâi klêi mơhum, dế hiâm ‘mro ‘mro\k tơkôm to vâ hlâ tê vâ ‘’prôk [ă dêi nôu’’, pôa Nhật hiăng pâ xo păn xêh o ku\n mê.

‘’Hdrối mê a tơmiât tiah kố: a kum cháu vâ cháu pôi tá hlâ [ă dêi nôu. Ki khât gá ti mê, á oh tá tơmiât xo djâ cháu vêh a hngêi vâ păn. Hlo tơdroăng ki vâi hbrâ vâ ‘mế cháu [ă dêi nôu, á ôh tá chiâng lôi mê a hiăng kum cháu’’.

Xo djâ dêi cháu vêh a hngêi păn roăng to lâi hâi, pôa Nhật tơmiât vâ ăm ngế ki lâi ‘lo ai tuăn hơ-ui vâ xo păn. La ôh tá ‘nâi ăm kơbố. Sap hâi kố troh hâi tá, pôa [ă o ku\n chiâng hmâ [ă dêi pó ngăn môi tiah pâ prếi kuăn, ôh tá chiâng tơklâ xếo. Pôa Nhật pơxá inâi ăm dêi kuăn păn cho Đinh Hồng Phúc. Phúc hơnăm kố hiăng 11 hơnăm, dế hriâm lâm 4, Phúc [e\ng [eăn tâ mâu vâi ‘ne\ng ki rơtế môi rơxông.

Xo păn Phúc hâi teăm ton mê ai nếo mơngế ki ê ki pá puât há. Môi ngế o kơnốu nếo kot mâ la chó. Túa tơlá dêi kuăn pơlê a kố, tâng o ki nếo kot mâ mê chó lơ tơviah ‘lo tung châ vâi kô hvât lôi ôh tá vâ păn roăng. O ku\n kố ôh tá ai tru\m krí. Tâng păn gá hôm rêh ah há? La tâng ôh tá xo păn mơni o kô hlâ. Păn Phúc pá môi, păn gá pá môi chât. La pôa Nhật hiăng xo păn muăn ki tơviah mê. Nôkố muăn hiăng 10 hơnăm.

Hmôu pơ tiah mê, rế ton rế hên vâi ‘ne\ng tăng troh pôa Nhật. Nôkố ai troh 72 ngế muăn. Tung kơxo# ki kố hên vâi muăn ối hơngế ing hngêi trung, nôu pâ lối kơtiê mê vâi troh lăm tăng pôa, pâ pôa ăm ối [ă hlối châ lăm hriâm. O Rơ Lan hơ‘muăn, nôu pâ o tơlôi dêi rơpó, lôi o ối [ă dêi jâ. Jâ kơtiê mê bú ai to ivá ăm o lăm hriâm tâi lâm 5 tê. Kơtăn kố 5 hơnăm, jâ hiăng djâ a troh akố pâ pôa Nhật ăm a ối akố vâ châ hriâm. Nôkố Rơ Lan hiăng hriâm troh lâm 9. O [e\ng [eăn hlối kơhnâ. Pak^ng chôu hriâm, Rơ Lan veăng kum mâu vâi o dêi tơná hên há. Pế hmê, roh hmân ếo [ă mơhum ăm mâu vâi o ku\n.

‘’Ê, thái ngăn ngin krâu khât ‘nâng, tô tuăn kum ăm ngin muăn. Thái đi đo hrăng oh tá toh kâ hmê, oh tá châ koi hlâk xua tơmiât to tơdroăng cheăng pêi, che\m drêh ngin muăn ăm ngin ai hmê kâ hmân ếo xâp. Thái hnê ngin muăn pêi pro tơdroăng ki le\m, prôk drô troăng thế ‘nâi koh, tơpui kơ-êng [ă thế ‘nâi nhoăm mâu hơnăm hên. Tâng kân ah á vâ ối akố vâ kum thái răk ngăn vâi o ki ê nếo’’.

Jâ Lê Thị Ngọc, Kăn ngăn [ơrô Cheăng pêi, Mố đo#i rong [ă Pơlê pơla tơring Chư\ Sê ăm ‘nâi: Kăn hnê ngăn tơring xuân môi tiah [ơrô pơkuâ cheăng tơmâng khât troh hngêi trăng dêi pôa Đinh Nhật. Têt kố, mâu vâi o a kố xuân châ xo tơmeăm bruô ăm mâu kơtiê xahpá ing tíu ê tung tơring kum. Rêm hơnăm tơmeăm ki bruô ăm mê châ pơtroh ăm tơná vâi o, vâi muăn. Jâ Ngọc xuân hiăng hên hdroh troh lăm pôu hngêi pôa Nhật tí tăng ‘nâi ple\ng tơdroăng rêh ối dêi mâu vâi muăn kuăn cháu a kố vâ teăm veăng to\ng kum tơdrêng.

‘’Klêi séa ngăn [ă tối, ai 4 ngế o nôkố ôh tá ai nôu pâ, 2 ngế chó nôu pâ oh tá vâ păn. {ơrô ngăn cheăng pêi troh lăm séa ngăn, pro hồ sơ vâ vâi o, vâi muăn châ xúa tơdroăng to\ng kum vâi o kuăn tê [ă o ki chó ‘’.

 Nôkố, hnoăng ăm kâ rêm hâi dêi rêm ngế o a kố châ pôa Nhật ‘no 10 rơpâu liăn. Mâu hâi Têt hnoăng kâ vâi o kô tâk luâ 2 hdrôh. Lơ 24 khế 12, pôa Nhật tơku\m ăm vâi o kâ hmê tâi hơnăm ton. Pôa tối, tơku\m kâ Têt re\ng tâ tiah mê vâ mâu vâi o, vâi muăn châ vêh a hngêi [ă dêi nôu pâ. Lối 30 ngế vâi o tê ối [ă pôa, xua mâu ki mê oh tá ai nho\ng  o xiâm. Mâu vâi o, vâi muăn mê rơtế tơdah Têt [ă pôa Nhật, tơtế tơku\m dêi pó tơdah lo hơnăm nếo.

Hâi 30 Têt tâi tâng mâu rơpo\ng hngêi tơku\m [ă dêi rơpó. Hâi 30 Têt, a thôn 1, cheăm Ia H’Lốp, tơring Chư\ Sê, kong pơlê Gia Lai xuân ai môi rơpo\ng, môi ngế pâ [ă 30 ngế kuăn tơku\m dêi rơpó tung hâi kâ hmê tâi hơnăm ton tơtô pâ dêi rơpó. Vâi o rơtế hơdruê:

‘’Ôh tá ‘nâi drêng ôh tá ai nôu, ngin kuăn kô ti lâi/ Ôh tá ‘nâi drêng oh tá ai nôu hmê ngế ki lâi pế ăm? Oh tá ‘nâi drêng lâi nôu lăm u ê, rêm kơmăng ngế ki lâi tu pơkhom ăm kuăn vâ kơdroh hngíu, ngế ki lâi lông rơnguâ ăm kuăn koi hlâk? Kuăn ‘nâi drêng oh tá ai nôu, kuăn ôh tá tro hôu, la oh tá ai ngế ki lâi hơ-ui, tá ai ngế ki lâi tơmiât pâ troh kuăn/Kuăn ‘nâi drêng oh tá ai nôu, tá ai ngế ki vâ pin kuăn drêng kuăn khéa, ngế ki lâi kô pâ kuăn tâ tơná/ Nôu ơi nôu, nôu ối [ă kuăn/ Nôu ơi nôu, kuăn pâ nôu ối tá ah [ă kuăn/ Nôu ơi nôu, kuăn xâu hâi khế kô prôk pá ngiâ oh tá pơtê/ Kuăn bú kal to nôu châ rêh ối ro [ă kuăn xo’’.

            Lê Xuân Lãm chêh

 Gương tơplôu [ă tơbleăng