Ing cheăm Quảng Thành, pơlê kong krâm Gia Nghĩa, kong pơlê Dak Nông mot a kong kơpong 1690, xua khu rak ngăn Kong kơnho\ng têa Gia Nghiã rak ngăn lối 20km, vâ tối to troăng kong. A kố ai môi tíu kuăn pơlê rêh ối krâm mơngế, dâng 2 rơpâu ngế.  Kố cho mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki lo ing peăng kơnho\ng tơnêi têa lăm rêh ối hmâng vâ a kố sap ing mơjiâng kong pơlê Dak Nông. Vâ chê 15 hơnăm rêh ối a kố, mâu rơpo\ng kuăn pơlê kố đi đo ko ‘nhê kong, muih treăm pêi chiâk, lăm lúa kuăn kiâ kong [ă tê tơnêi kong hmâng vâ. La tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê xuân ối xahpá.

Mâu hngêi dêi kuăn pơlê ki lăm prôk ối hmâng vâ a tie#u khu 1690.

Ngoh Sùng A Đại ối a kố ăm ‘nâi, hdrối nah, kuăn pơlê lăm pêi cheăng vâi, xoi loăng, toi loăng ăm mâu ki ê pá kong ki mot lăm ko loăng akố, klêi mê muih kong pêi chiâk [ă lăm lúa kuăn kiâ kong. La sap ing mâu kăn [ă khu râ pơkuâ cheăng troh a kố hnê tối, ôh tá ai xếo tơdroăng ki mê.

‘’Kong nôkố hiăng mơdât ôh tá ăm ko mê á ôh tá chiâng vâ ko [ă ôh tá khên ko xếo. On veăng á la lâi hiăng tâi phái kâ ah lăm pêi cheăng vâi vâ rôe phái, rôe po, bôt ngot vâ kâ, klêi mê lăm tăng pêi cheăng ki ê nếo vâ tăng liăn rôe mâu tơmeăm ăm dêi kuăn, mê cho lăm po nhâ kơphế, po rơtâ tá xiâm kơphế, rơvât phon ăm vâi’’.

Pôa Sùng A Tú, kăn thôn Nghĩa Lợi, cheăm Quảng Thành, pơlê kong krâm Gia Nghĩa ăm ‘nâi, to thôn ki kố ai lối 200 rơpo\ng kuăn pơlê lo ing mâu kong pơlê kong ngo peăng kơnho\ng mot rêh ối a kố. Mâu hơnăm hdrối nah drêng nếo mơjiâng kong pơlê, kơpong kố hâi teăm ai tíu pêi cheăng dêi mâu khu râ pơkuâ cheăng, kuăn pơlê mot rêh ối tung kong hmâng lo vâ, pá khât tung tơdroăng rak ngăn. Mâu hơnăm achê kố, Vi [an cheăm [ă khu râ pơkuâ cheăng ôh tá xê to mơdêk tơdroăng hnê tối mê ối pơcháu hnoăng cheăng pêi ăm Kăn thôn tung tơdroăng rak ngăn kuăn pơlê, mơdât oh tá ăm ngế ki lâi ko kong, lăm lúa kuăn kiâ kong, muih kong, tê tơnêi kong. Rơpo\ng kăn thôn Sùng A Tú djâ troăng ahdrối, hnê kuăn pơlê pêt báu klâng, pro kơdrum tâ tá hngêi [ă păn ro,  mê tơdroăng rêh ối hiăng tơniăn iâ.

‘’Á ối akố rak ngăn kuăn pơlê ôh tá ăm ai tơdroăng ki oh tá tơniăn, hnê tối ăm kuăn pơlê rêh ối le\m, kơhnâ pêi cheăng kâ. Kuăn pơlê a kố to mâu ki pá puât xua hâi teăm ai hlá mơ-éa rơpo\ng hngêi, vâi ‘ne\ng hâi teăm ai hlá mơ-éa khai sanh, ôh tá châ pro hlá mơ-éa mê kuăn pơlê pá puât ‘nâng’’.

Mâu kăn cheăm đi đo lăm pôu kơ-êng hơlêm kuăn pơlê.

Vâ rak ngăn tơniăn tơnêi kong ki ai nôkố, mâu kăn [ă khu râ kơvâ cheăng tơku\m hnê tối [ă pơkâ thế mâu rơpo\ng kuăn pơlê k^ tơhrâ ‘’pái ôh [ă kong’’. Mê cho ôh tá ko kong, ôh tá lăm lúa kuăn kiâ kong [ă ôh tá tê tơnêi kong. Hmếo pơ hnê tối môi tiah mê to ton ah kuăn pơlê kô hlê, ôh tá pro xếo tơdroăng xôi a tơnêi kong môi tiah hdrối nah.

‘’Klêi kơ’nâi ko\ng an cheăm tơru\m [ă ko\ng an pơlê kong krâm pêi pro tơdroăng ‘’pái ôh’’, hnê tối ăm kuăn pơlê vâ kuăn pơlê ‘nâi  pin dế ối oh tá troh luât a tơnêi kong, tơnêi dêi Tơnêi têa, xua mê kuăn pơlê thế k^ tơhrâ ‘’pái ôh’’, cho ôh tá ko kong, ôh tá lăm lúa kuăn kiâ kong [ă ôh tê tơnêi kong, klêi mê xuân châ kuăn pơlê vâ môi tuăn [ă xuân hiăng rak tro luât. Ing mê troh nôkố hiăng kơdroh tơdroăng ko ‘nhiê kong, tê tơnêi kong. Kuăn pơlê ki ối hơngế ing vâi xuân iâ há ai troh akố tâng vâ pơchông [ă hdrối nah’’.  

Cheăm Quảng Thành ai vâ chê 5 rơpâu pơ’leăng mâ mơngế, tung mê, lối 2 rơpâu pơ’leăng mâ mơngế to kuăn ngo ki troh rêh ối hmâng vâ. Tiô troăng hơlâ pơkâ dêi Vi [an pơlê kong krâm Gia Nghĩa, péa hơnăm achê kố, vâ rak ngăn tro tơdroăng kuăn pơlê lăm rêh ối hmâng vâ, tung cheăm hiăng ai tơ’nôm péa thôn châ mơjiâng mê cho Nghĩa Thắng [ă Nghĩa Lợi. Pôa Phạm Công Chiến, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm ăm ‘nâi xap ing péa thôn kố châ mơjiâng, mâu kăn cheăng đi đo rah xo mâu kăn [o# lăm troh a thôn kơ-êng, mơhnhôk, hnê tối ăm kuăn pơlê mơ-eăm pêi cheăng kơhnâ, păn ro chu í vâ rế tơ-[rê. Ing mê, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê akố rế tơ-[rê iâ, ôh tá ko kong muih chêk môi tiah hdrối nah.

 ‘’Cheăm đi đo hnê mơhno thế ko\ng an lăm troh a thôn vâ tăng ‘nâi kơxo# kuăn pơlê lăm ối hmâng vâ a kố vâ pin châ rak ngăn. {ă cheăm ngin ai hnê tối kuăn pơlê lăm troh a mâu kơpong tơnêi ki hiăng pơkâ hdró pá gong kong. Má péa nếo, tơdroăng ko kong mê ngin xuân hiăng hnê tối, đi đo hnê mơjiâng kâu lăk [o# ‘’pái ôh’’ vâ kuăn pơlê veăng k^ tơhrâ  ôh tá ko ‘nhiê kong, ôh tá lăm lúa kuăn kiâ kong [ă ôh tá tê tơnêi kong. Mâu hơnăm hiăng luâ, tơdroăng ko kong rế kơdroh, kuăn pơlê hiăng pêi pro tro tơdroăng ‘’pái ôh’’ kố .

Kuăn pơlê lăm prôk ối hmâng vâ cho tơdroăng ki pá [ă mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên. Tung mê, tơdroăng ko kong, tê tơnêi kong hmâng vâ cho tơdroăng ki oh tá tơniăn, pro chiâng ai hên tơdroăng pá, tơvâ tơvân ki ê. Cheăm Quảng Thành pơlê kong krâm Gia Nghĩa, kong pơlê Dak Nông tơbleăng tơdroăng pêi pro ‘’Pái ôh [ă kong’’ rôh a poăng hlo tơ-[rê, kô chiâng vâ pơkâ pêi a hên mâu thôn pơlê ki ê.

Hoàng Qui chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng