Kơnôm khên hơ’lêh hdrê pêt, xúa ki rơkê khoa hok kih thuât tung pêi chiâk deăng [a\ kơhnâ tơchuâm ivá mơjiâng thôn pơlê nếo, cheăm Đinh Lạc, tơring Di Linh, kong pơlê Lâm Đồng, hiăng châ mơnhên tơtro tiô pơkâ thôn pơlê nếo. Pêi lo liăn rêm pơ’leăng mâ mơngế dêi cheăm châ 35 rơtuh liăn tung hơnăm 2017; troăng kân, rơchôa hno têa bê têa vâ mơnhông cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla dêi cheăm.

Tiô pôa Mool Jim, ối a thôn Duệ, cheăm Đinh Lạc, tơdroăng rêh ối mơnhông tơtêk, xua mê hơnăm kố vâi krâ tơdah rơnó hơngui tu\m têk tâ:

‘’Nôkố vâi krâ nho\ng o hiăng ‘nâi pêt kơphế, pêi báu klâng xúa khoa hok kih thuât nếo tung pêi chiâk deăng, tơdroăng rêh ối rế hía rế phâi tơtô, ai hmê kâ, ếo sâp, ai kế ‘măn, kuăn ‘ne\ng châ hriâm troh tá tui lui, pơlê hơ’lêh mơnhông mơdêk hên.

Nah, sôk ro Têt dêi vâi krâ bu cho leh sôk ro kâ báu nếo (nô lir bông) châ tơku\m po a khế 3, riân tiô hâi mâ hâi, klêi kơ’nâi kế tơmeăm khoăng tung hơnăm châ pôe xo, alâi châ ‘măn tung hnôu. Nôkố pơlê xuân hiăng ple\ng hên, xuân tơku\m po kâ Têt môi tiah Xuăn, xuân rôe kế tơmeăm khoăng tu\m têk, tơku\m ôu kâ, lăm kơ-êng dêi pó tung mâu hâi Têt’’.

’Nâi túa pêi cheăng, tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nho\ng o a Plei Chrơng 2, cheăm Đak Ta Ley, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai nôkố hiăng phâi tơtô. Mâu tơdroăng to\ng kum dêi Đảng, Tơnêi têa [ă kơpong hdroâng kuăn ngo ‘na on tơhrik, troăng prôk, hngêi trung, hngêi pơkeăng cheăm xuân hiăng kum vâi krâ nho\ng o tung pơlê tơniăn tung rêh ối. Tung hơnăm nếo, vâi krâ nho\ng o tung pơlê dế mơ-eăm ivá tơru\m vâ pơtối mơnhông mơdêk cheăng kâ. Pôa Hmoih, krâ Plei Chrơng 2, ăm ‘nâi:

 ‘’Nôkố hiăng niân nok khât yôh, châ tơnêi têa to\ng kum prêi, hmốu, xi mong, kuăn pơlê to\ng kum hâi pêi cheăng, pro troăng prôk [ă [ê tông krúa le\m, prôk lăm tơ’lêi hlâu. Á kô mơ-eăm hnê khe#n kuăn cháu, tối tơbleăng ăm kuăn pơlê tung pơlê i tơru\m, tơdjuôm ivá mơjiâng pơlê, cheăm krip le\m tâ, pêi cheăng mơnhông mơdêk le\m tro tâ’’

{uôn Nà Sược, cheăm Ea Huar, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak ai 92 rơpo\ng, ki hên cho hdroâng kuăn ngo M’nông. {a\ tơdroăng veăng kum dêi khu kăn pơkuâ, vâi krâ tung pơlê veăng tơlo tơ’nôm vâ rôe môi to chu kân tơku\m po ôu kâ hơnăm nếo tơchuôm a hngêi pơlê pơla. Ngăn vâi krâ ru\m môi tuăn rơtế dêi pó tơdah Têt, pôa Che Njêr, krâ pơlê sôk ro tối:

‘’Hơnăm nếo pói tơngah rêm tơdroăng tơ’lêi hlâu, vâi krâ pêi tiô troăng hơlâ dêi tơnêi têa. Pói vâi krâ tung pơlê ru\m môi tuăn, mơ-eăm vâ mơnhông cheăng kâ, ôh tá chiâng tơklâ dêi pó. Tung to lâi hâi Têt ôu kâ sôk ro phâi tơtô, ôh tá tơhôu dêi pó, tơxiăn dêi pó, pro tiah lâi xah hêi thế tơ’mô [a\ pơlê pêng pơlê xuâp. Tơmâng rơkong mơngế krâ hnê, tâi hâi leh Têt pin thế kơhnâ pêi cheăng kâ, troh hâi má péa, má pái mê pơxiâm lăm chiâk deăng, vâi krâ lăm lâk pôm, lăm chiâk deăng, ‘mot têa tung klâng, pói vâ môi hơnăm nếo mơnhông mơdêk’’.

Tơdah hơnăm nếo, rơpo\ng ngoh H’Juynh, a Plei Phung 1, cheăm Biển Hồ, pơlê kong kơdrâm Plei Ku, kong pơlê Gia Lai sôk ro xua pơla hdrối kố nah châ krí xo dêi kơphế hên. Ngoh ăm ‘nâi, vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ, rơpo\ng ngoh hiăng hbrâ 30 rơtuh liăn ‘no rak ngăn [ăng tơnêi kơphế ki nếo pêt, tơdrêng a mê hnối hbrâ hdrê báu vâ mơdâ rơnó xeăng tô klêi kơ’nâi kâ Têt Mậu Thân:

 ‘’Hơnăm 2017 kố nah, rơpo\ng á châ krí dêi kơphế hên, la yă kơphế dế chu rơpâ, mê liăn tơkâ ôh tá châ to lâi ôh. Hơnăm nếo, á kô rak ngăn kơhnâ tâ dêi kơdrum kơphế tơná. Apoăng hơnăm, á [ă kuăn pơlê tung pơlê dế tơkôm hngêi kơmăi mơ’no têa vâ mơdâ pêt báu rơnó xeăng tô. Loi tơngah hơnăm nếo kuăn pơlê tung pơlê kô phâi tơtô, hơniâp ro’’.

Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Tơdah Têt tung tơdroăng ki phâi tơtô tơniăn ro, khu kăn pơkuâ tơring, cheăm, mâu khu to\ng kum pơlê pơla [ă kuăn pơlê Tây Nguyên xuân ôh tá la lâi piu ‘na troăng hơlâ pơkâ pêi cheăng tung hơnăm nếo. Vâi loi tơngah, rơtế [ă ivá mơnhông mơdêk dêi hơnăm 2017, hơnăm 2018 kố tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê kô ai hên tơdroăng ki hơ’lêh.

Ngọc Réo cho cheăm ối tung rơpo\ng kơtiê dêi tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum. Troh tâi hơnăm 2017, lối 1.000 rơpo\ng, ki hên cho vâi krâ hdroâng kuăn ngo Rơteăng a 8 thôn pơlê tung cheăm hiăng pêt hr^ng ha pôm, báu klâng [a\ lối 500 ha kơxu, 10 ha kơphế [a\ ki ê hía. {a\ tơdroăng veăng kum dêi khu kăn pơkuâ, mâu khu pơkuâ Đoân droh rơtăm cheăm, lâp cheăm ai 90 rơpo\ng mơ-eăm hluăn ing kơtiê.

Mơnhên ‘na ki châ tơ-[rê hơnăm ton [a\ tối ăm ‘nâi mâu troăng pêi ki kân dêi cheăm tung hơnăm nếo, pôa A Hờ Khánh, Kăn pho\ pơkuâ hnê ngăn  cheăng Đảng u\i, Kăn hnê ngăn Ho#i đông cheăm Ngọc Réo, tối:

‘’Tung hơnăm 2018 Ho#i đông cheăm kơnôm ing Pơkâ dêi Đảng ủy pơtối ai mâu pơkâ trâu hơngế, xiâm kối tơtro tâ [a\ tơdroăng cheăng kâ rêh ối pơlê pơla, cheăng lêng gâk kring dêi cheăm Ngọc Réo. Ki rơhêng vâ tối tơtro\ng tung tơdroăng kơdroh kơtiê xua tâng tơdroăng pêi kố ôh tá tơniăn kô tơdjâk troh tơdroăng pêi lo liăn, rêh ối pơlê pơla, tơniăn ‘na kring vế, gak ngăn.

Hơnăm 2018 pơtối hnê mơhno mơnhông mơdêk păn mơnăn mơnôa, í peâp. Cheăm ai pơkâ kô to\ng kum hdrê nhâ ăm kuăn pơlê vâ tơniăn ai kơpôu ro mê thế ai nhâ ăm kơpôu ro rêi. Pro tiah lâi vâ kuăn pơlê hluăn ing kơtiê, kô ôh tá pơtối kơtiê xếo’’.

Hơnăm 2017, Khu ngăn vâi kơdrâi cheăm Ea Tul, tơring Cư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak tối tơbleăng pêi pro tơdroăng vâi kơdrâi kum dêi pó mơnhông mơdêk cheăng kâ, kơdroh tah hrâ mơnguâ kơtiê xơpá tiô túa ki pêi cheăng ai pơxúa, châ tơ-[rê. Ing mê, mâu rơpo\ng kơtiê xua vâi kơdrâi pro kăn pơkuâ tung cheăm Ea Tul hiăng kơdroh sap ing 56 rơpo\ng a hơnăm 2012, nôkố ối 18 rơpo\ng.

Nâ H’Nuen Niê, kăn pho\ hnê ngăn vâi kơdrâi cheăm Ea Tul tối rơdêi, tung la ngiâ ah Khu vâi kơdrâi cheăm pơtối tơtro\ng tơdroăng ki mơdêk tối tơbleăng mâu troăng hơlâ to\ng kum vâi kơdrâi mơnhông mơdêk cheăng kâ, kum mâu rơpo\ng kơtiê xua vâi kơdrâi pro kăn pơkuâ hluăn ing kơtiê krá tơniăn:

 ‘’Tung hơnăm 2018, khu ngăn vâi kơdrâi cheăm Ea Tul pơtối tơtro\ng troh tơdroăng ki mơjiâng pơlê, cheăm tiô tơdroăng pơkâ ‘’Mơjiâng rơpo\ng 5 ôh, 3 krúa’’, pêt reăng a mâu drô troăng tung pơlê, vâ pơlê cheăm le\m ro tâ.

Tung hơnăm 2018, Khu ngăn vâi kơdrâi cheăm tơtro\ng khât troh tơdroăng ki to\ng kum mâu rơpo\ng hluăn ing kơtiê tiô tơdroăng pêi pro môi tiah păn chu, í [ă hên ki ê vâ kum 1 – 2 rơpo\ng xua vâi kơdrâi pơkuâ tung mâu pơlê, cheăm hluăn ing kơtiê, khu kố xuân to\ng kum mâu rơpo\ng kơtiê rêm rơpo\ng 5 – 8 rơtuh liăn tung hơnăm nếo.

Hmâ [a\ rak ngăn kong [a\ rêh ối kơnôm to ing kong cho tơdroăng pói vâ sap ing nah troh nôkố dêi mơngế Rơteăng. Mâu hơnăm achê kố, pêi pro tiô troăng hơlâ mơhá rak ngăn kong, a kong pơlê Kon Tum hiăng ai 153 kuăn pơlê a thôn, 160 khu rơpo\ng [a\ lối 1.500 rơpo\ng, rêm ngế tơdah xo vâ pơkuâ ngăn kong. Pêi lo liăn rêm hơnăm dêi rêm rơpo\ng tơdah rak ngăn kong dâng 5 rơtuh liăn; pơlê pơla tung thôn dâng 88 rơtuh liăn [a\ khu rơpo\ng dâng 37 rơtuh liăn.

Châ xúa ing troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gak ngăn kong hiăng tơdjâk troh tơdroăng tơmiât, hnoăng cheăng dêi kuăn pơlê tung tơdroăng gak ngăn kong [a\ pêt mơjiâng kong. Tung mâu hâi ki kố rơtế [a\ tơdroăng koh mơnê Đảng, sôk ro rơnó hơngui, vâi krâ Rơteăng a mâu thôn pơlê hiăng tơpui hên tơdroăng vâ pro tiah lâi vâ gak ngăn kong ăm tơtro. Ngoh A Măng, pơlê Long Giũa, cheăm Măng Buk, tơring Kon Plông, tối ăm ‘nâi:

‘’Tung hơnăm nếo 2018, vâi krâ tung pơlê kô tơdjuôm ivá, mơ-eăm gak ngăn kong ăm tơtro. Tơkêa ôh tá ai rơpo\ng ki lâi pro xôi tung tơdroăng muih chiâk deăng. ‘Nâi tơmiât tiô mâu tơdroăng pơkâ vâ gak ngăn kong. Vâ rak ngăn kong ăm i tơtro, vâi krâ tung pơlê ối xing xoăng dêi pó tiô tôh, tiô khu rơpo\ng, tung péa măng t^ng môi xôh môi khu lăm séa ngăn kong. Môi hâi cho 5 ngế dêi 5 rơpo\ng prôk ngăn môi tiah mê. Tâng ai tơdroăng ko ‘nhê kong pro chiâk deăng vâi krâ kô mơdât tơdrêng. Tung hơnăm nếo vâi krâ kô gak ngăn kong tơtro vâ châ liăn ing gak ngăn kong [a\ pêi cheăng krá ton’’.

Mâu hơnăm hiăng luâ, Khu ngăn ‘na pêt mơjiâng tê mơdró kơphế tơniăn Ea Kmat Hòa Đông, tơring Krông Pa], kong pơlê Dak Lak thăm mơdêk ó tơdroăng ki tơru\m kum kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng veăng tung pêi cheăng tơru\m vâ kơdroh kơxo# liăn ‘no hrê, to\ng kum túa rak ngăn ki dâi le\m dêi kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng vâ mơ’no kế tơmeăm tê tung kơchơ mơdró [ă rak tơniăn kế tơmeăm ki vâ tê tơniăn. Tung hơnăm 2018, khu pêi cheăng tơru\m ai mâu túa pơkâ vâ rế hía rế mơnhông mơdêk tâ.

Pôa Y }al Êban, kăn pơkuâ Khu pêi cheăng tơru\m pêt mơjiâng tê mơdró Kơphế krá tơniăn Ea Kmat Hòa Đông, ăm ‘nâi:

‘’Tung hơnăm 2018, khu pêi cheăng tơru\m pơtối to\ng kum vâi krâ nho\ng o ‘na túa xúa khoa hok kih thua#t môi tiah po lâm hnê ăm vâi krâ nho\ng o túa ki rak ngăn kơphế môi tiah poê tơkâng, tôh têa, rơvât [ă ki ê hía. Khu pêi cheăng tơru\m kô kơhnâ rơtế [ă vâi krâ nho\ng o vâ tung mâu hơnăm la ngiâ kơphế kô dâi le\m tâ. Ki xiâm dêi tơdroăng ki pơkâ mơ’no kố cho tung 1 ha kô krí xo dâng 4 – 5 ta#n kơphế kloăng.

A Sa Ly prế Katarina Nga tơplôu [a\ tơbleăng