Tây Sơn nhuo#m tơdroăng rêh ối le\m tro cho kơpong tơnêi peăng mâ hâi lo kong pơlê Gia Lai tơdjêp [ă kong pơlê Bình Định, tung mê, ai kơpong tíu xiâm cho pơlê kong krâm An Khê [ă mâu kơpong ki achê cho mâu tơring Đak Pơ, K[ang [ă Kông Chro hâi kố.

Tiô Yăo sư Nguyễn Khắc Sử, Vie#n Hàn lâm Khoa hok xah ho#i Việt Nam tối, chal Tây Sơn cho chal ki pơxiâm cheăng. Sap ing Tây Sơn Thượng Đạo, tíu nho\ng o rơpo\ng Tây Sơn tơku\m khu lêng, mơngế Việt Nam rế hía rế po rơdâ tíu rêh ối, tơru\m [ă kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên, mơjiâng môi Tây Nguyên ki ai hên ‘na mơhno túa le\m tro, hdroâng kuăn ngo môi tiah a hâi kố:

‘’Mâu hdroâng kuăn ngo tung pơlê a kố tung mê ai hdroâng kuăn ngo Bơhnéa, vâi cho khu ki xiâm tung môi hneăng ki ton xo\n ăm tơdroăng ki mơhno túa le\m tro a kơpong kố. Cho mơngế Việt Nam lơ ối khe#n cho Xuăn – Kuăn ngo. Kố mơni cho khu ki djâ troăng ăm tơdroăng tơru\m Xuăn – Kuăn ngo hneăng hơnăm ki apoăng [ă xuân cho ivá tuăn hiâm tung tâi tâng rôh tơplâ khu Tây Sơn’’.

Kơpong tơnêi Tây Sơn nhuo#m pâ tơdroăng rêh ối le\m tro nôkố ối ai 17 kơpong tơbâ ton nah dêi chal Khu Tây Sơn, tơku\m hên a pơlê kong krâm An Khê. Sap ing hơnăm 1991, mâu tíu tơbâ ton nah kố hiăng châ Khu xiâm ngăn mơhno túa le\m tro, tơ’noăng ivá [ă ôm hyô mơnhên cho Kơpong tơbâ ton nah dêi Tơnêi têa. Tiô Yăo sư, Nha yăo Nhân yân Phan Huy Lê, kăn xiâm hnê ngăn Khoa hok lịch sử Việt Nam tối, mâu tíu tơbâ ton nah kố cho mâu kế tơmeăm ki kal châ tơmâng ngăn [ă rak vế. Laga, mê bu nếo cho mâu kế tơmeăm ki hlo [ă mâ, ối ai hên kế tơmeăm ki ê dêi rơpo\ng Tây Sơn ‘măn ăm kơpong tơnêi kố.

Tung mê, tuăn hiâm pâ nhuo#m tơnêi têa [ă tuăn hiâm tơru\m hdroâng kuăn ngo cho péa khu tơmeăm ki kal má môi ki rơpo\ng Tây Sơn ‘măn ăm kơpong tơnêi Tây Nguyên tối phá [ă tơnêi têa pin tối tơdjuôm.

‘’Tây Sơn loi nhuo#m tơdroăng rêh ối le\m tro ‘măn chôu ăm pin môi kế tơmeăm ki kơnía git. Tung mê, ai khôi túa tuăn hiâm ki nôkố iâ ngế tơpui tối troh la tiô á cho kal khât păng ‘nâng . Tung mê, ki xiâm cho a péa khôi túa ton nah ki kơhnâ rơkê. Má môi, cho khôi túa pâ nhuo#m tơnêi têa xúa hiâm mơno ki khên tơnôu kho\m châ [lêi trâng. Pâ nhuo#m tơnêi têa xuân cho tơdroăng tơdjuôm dêi mâu hdroâng kuăn ngo Việt Nam, la kuăn pơlê Tây Nguyên, vâi khe#n cho hdroâng kuăn ngo ki ai iâ mơngế Kuăn ngo mê kố cho tuăn hiâm pâ nhuo#m tơnêi têa khên tơnôu, [lêi trâng, pro môi tiah Tây Nguyên, dêi hdroâng kuăn ngo, gá chía tơ-ê [ă mâu ngế ki rêh ối a kơpong tơbăng.

Khôi túa ki má péa mê á rơhêng vâ tối rơdêi cho khôi túa tơru\m hdroâng kuăn ngo. Nguyễn Nhạc cho ngế ki mơjiâng tuăn hiâm tơru\m kố tiô túa pêi pro ki nhên, ai pơxúa [ă tơdroăng rêh ối, mê xúa tá tơdroăng ki loi t^ng tiô khôp. Chiâng vâ khe#n tiah kố, Nguyễn Nhạc cho ngế ki ai hnoăng kân tung tơdroăng ki pro ăm khôi túa ki mê’’.

Klêi kơ’nâi chal Tây Sơn, tuăn hiâm tơru\m hdroâng kuăn ngo, tuăn hiâm pâ nhuo#m tơnêi têa pơtối châ ‘mâi mơnhông, po rơdâ, mơdêk tung lâp kơpong Tây Nguyên, kum kuăn pơlê mâu hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên pêi pro mâu tơdroăng ki [lêi trâng ki kal tung hnoăng cheăng mơjiâng, [ă rak vế Tơnêi têa xuân môi tiah mơnhông mơdêk cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla.

Châ [lêi trâng tung mâu rôh tơplâ xa Pơhlăng [ă Mih cho mâu tơdroăng ki mơhno tối ăm tuăn hiâm tơru\m ki mê. Jâ Nguyễn Thị Thanh Lịch, kăn pơkuâ ngăn Đảng pơlê kong krâm An Khê, kong pơlê Gia Lai tối rơdêi, tơru\m cho tơdroăng ki kơnía git vâ pơlê kong krâm mơnhông môi tiah hâi kố [ă dế châ pơlê kong krâm tơmâng ngăn rak vế, mơnhông mơdêk:

‘’Ing tơdroăng ki ton nah xuân môi tiah ing mâu hlá mơéa, pin hlo tiah kố, kơpong tơnêi An Khê kố cho kơpong ki apoăng dêi mơngế Xuăn lăm troh a Tây Nguyên. {ă rơpo\ng Tây Sơn châ tơ-[rê môi tiah hâi kố, mê xuân cho tơdroăng ki veăng kum ivá, tuăn hiâm sap ing pơlê pơla mâu hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên.

Nôkố, tơdroăng ki tơru\m Xuăn -Kuăn ngo xuân ối rak vế hnoăng cheăng ki kân tung mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối, pơlê pơla kơpong tơnêi kố. Pin đi đo tơtro\ng troh tơdroăng kố, vâ pro tiah lâi châ ai tơdroăng tơru\m Xuăn – Kuăn ngo [ă rơhêng vâ tiah kố, ing tơdroăng tơru\m mê pin kô rơtế dêi rơpó mơnhông mơdêk cheăng kâ tiô túa ki krá tơniăn, xo tơdroăng ki mơhno túa le\m tro mê pro tơdroăng ki xiâm, mơdêk [ă rak vế cho mâu tơdroăng ki kơnía git ‘na mơhno túa le\m tro dêi mơngế Bơhnéa, Jarai tối phá, mâu hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên tối tơdjuôm a kơpong tơnêi kố’’.

Tơkâ luâ péa hr^ng 50 hơnăm, sap ing chal Tây Sơn, mơngế Xuăn ki lăm troh a Tây Nguyên, rêh ối tơru\m, tơpui tơno [ă mâu hdroâng kuăn ngo tung pơlê. Tây Nguyên hâi kố dế rế hía rế chiâng kơpong tơnêi ki le\m, mơnhông mơdêk rêm kơvâ cheăng. Tung mê, mâu tơdroăng ki kơnía git ‘na tơru\m hdroâng kuăn ngo, tuăn hiâm pâ nhuo#m tơnêi têa ôh tá la lâi pơtê châ mơdêk sap ing apoăng rơpo\ng Tây Sơn pơxiâm mơjiâng, chiâng kế tơmeăm ki kal má môi ăm kơpong tơnêi Tây Nguyên kong ngo.

Công Bắc chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng