Gieo mầm di sản và nâng cao năng lực bảo tồn

Muốn giữ gìn văn hóa lâu dài, không có cách nào tốt hơn là phải "bắt rễ" từ thế hệ trẻ. Nhận thức được điều đó, ngành giáo dục Đắk Lắk đã có những bước đi đầy sáng tạo.

Tại sân trường Tiểu học Tô Hiệu (phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk), những giá trị truyền thống như nhà dài, hoa văn thổ cẩm hay cồng chiêng Tây Nguyên không còn nằm khô cứng trên trang sách. Thông qua mô hình giáo dục STEM, các em học sinh tự tay cắt dán hoa văn, dựng mô hình nhà dài Ê Đê từ vật liệu tái chế và tham gia hội thi "Rung Chuông Vàng" tìm hiểu tinh hoa văn hóa dân tộc.

"Đây không chỉ là hoạt động ngoại khóa đơn thuần mà còn là một không gian để các em được trải nghiệm, sáng tạo và ứng dụng kiến thức STEM vào việc tái hiện các vật dụng, mô hình văn hóa của người Ê Đê, qua đó bảo tồn và lan tỏa nét đẹp văn hóa địa phương." – Bà Đoàn Thị Tuyết Yến, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tô Hiệu chia sẻ.

Song song với giáo dục học đường, Đắk Lắk cũng quyết liệt triển khai công tác đào tạo cho đội ngũ cán bộ và nghệ nhân. Cuối tháng 5/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã tổ chức lớp tập huấn quy mô lớn cho gần 300 học viên đến từ 60 xã, phường. Các học viên được trang bị kỹ năng biến văn hóa thành mô hình du lịch cộng đồng, phương pháp kiểm kê và lập hồ sơ lưu trữ di sản khoa học.

"Lớp tập huấn giúp cán bộ văn hóa, các nghệ nhân và người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc trang bị thêm nhiều kỹ năng thực thi nhiệm vụ, cụ thể hóa Nghị quyết của HĐND tỉnh về bảo vệ và phát huy di sản cồng chiêng." – Bà Nguyễn Thụy Phương Hiếu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh.

Sức mạnh cộng đồng

Sức mạnh văn hóa được nhân lên gấp bội khi cộng đồng cùng siết chặt tay nhau. Tại xã Tân Hưng, thành phố Đồng Nai (trước đây thuộc Hớn Quản, tỉnh Bình Phước), Câu lạc bộ Văn hóa truyền thống X’tiêng Tân Hưng vừa chính thức ra mắt, trở thành "lò lửa" rèn đúc và lưu giữ những tinh hoa độc đáo.

Với 35 thành viên đầu tiên trải dài từ 9 tuổi đến 74 tuổi, Câu lạc bộ hoạt động trên tinh thần tự nguyện nhằm bảo tồn nghề đan gùi mây tre, dệt thổ cẩm, ủ rượu cần và nghệ thuật cồng chiêng.

"Cần chính quyền địa phương đồng hành, tạo môi trường giao lưu để đưa câu lạc bộ tiếp cận nhiều hơn với bên ngoài. Việc quảng bá các ngành nghề truyền thống gắn liền với tìm kiếm đầu ra ổn định sẽ là động lực lớn, giúp bà con vừa có cảm hứng giữ nghề, vừa đảm bảo thu nhập." – Bà Điểu Thị Hồng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ bày tỏ nguyện vọng.

Xác định văn hóa là sức mạnh nội sinh, Đảng ủy xã Tân Hưng đã đưa nhiệm vụ giữ gìn bản sắc vào Nghị quyết Đại hội, lên kế hoạch phục dựng hàng loạt lễ hội và ngành nghề thủ công để thu hút khách thập phương.

Biến "đặc sản văn hóa" thành sinh kế ngàn tỷ

Tại miền đất sương mù Lâm Đồng, bản sắc văn hóa đã bước qua giai đoạn "bảo tồn cất giữ" để vươn mình trở thành một sản phẩm du lịch khổng lồ. Sức hút ấy mạnh mẽ đến mức Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Nhà nước Palestine tại Việt Nam, ông Saadi H.M Salama từng thốt lên: "Âm vang cồng chiêng không chỉ là âm thanh nghệ thuật mà còn là tiếng nói của lịch sử, của cộng đồng và của tinh thần bất khuất."

Không chỉ biểu diễn trong lễ hội, các nghệ nhân đã nhạy bén đưa cồng chiêng, điệu múa vào phục vụ tại các farmstay và khu du lịch sinh thái.

"Phải truyền dạy lại cho thế hệ sau để duy trì cồng chiêng, không để bản sắc mai một. Hiện tại, các khu du lịch, farmstay thường xuyên mời chúng tôi đến biểu diễn. Nguồn thu nhập này giúp anh em trang trải cuộc sống và có thêm động lực giữ nghề." – Nghệ nhân Y Breng (phường Đông Gia Nghĩa) phấn khởi cho biết.

Bên cạnh nghệ thuật biểu diễn, những không gian bảo tồn cổ vật cũng trở thành điểm đến hấp dẫn. Bảo tàng Cổ vật Mũi Né, sở hữu 50.000 hiện vật quý giá do ông Nguyễn Ngọc Ẩn sưu tầm, đã đón hơn 100.000 lượt khách chỉ sau 2 năm hoạt động. Ông Ẩn tự hào sở hữu bộ đàn đá 3.000 năm tuổi được sưu tầm tại Di Linh (Lâm Đồng), thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, du khách trong và ngoài nước.

Rõ ràng, khi tiếng chiêng còn ngân nga, khi những câu chuyện cội nguồn còn được kể, thì văn hóa đã thực sự hóa thành nguồn lực kinh tế. Nhờ bảo tồn văn hóa gắn với du lịch cộng đồng, khoảng cách giữa các dân tộc anh em đã được xóa nhòa. Sự chia sẻ cách làm ăn, sự dìu dắt nhau giữ nghề đang tạo nên một tinh thần đoàn kết bền chặt, mang lại sự phồn vinh cho đại gia đình các dân tộc Việt Nam./.