Nghị quyết số 46/2026/QH16 quy định Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi được thực hiện trên phạm vi cả nước trong giai đoạn 2026-2035. Chương trình được xây dựng trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. 

Vùng dân tộc thiểu số tiếp tục là địa bàn ưu tiên

Theo Nghị quyết, một trong những mục tiêu của Chương trình là phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững; thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền và nhóm dân cư. Đồng thời, chính sách hướng tới nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Phạm vi thực hiện Chương trình bao gồm các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng an toàn khu, biên giới, hải đảo và những địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Đối tượng thụ hưởng trong lĩnh vực xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi gồm xã, thôn, người dân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Trong đó, hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thuộc nhóm được ưu tiên.

Hơn 808.000 tỷ đồng thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030

Nghị quyết xác định tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030 là 808.558 tỷ đồng.

Trong đó, ngân sách trung ương 345.000 tỷ đồng; ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng; 23.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước thực hiện tín dụng chính sách; 20.429 tỷ đồng vốn đối ứng của các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng và 24.737 tỷ đồng từ các nguồn huy động hợp pháp khác.

Nghị quyết yêu cầu việc phân bổ nguồn lực phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh manh mún, dàn trải; ưu tiên ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng an toàn khu, biên giới, hải đảo.

Đối với các dự án phát triển sản xuất, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ khả năng cân đối ngân sách địa phương quyết định tổng mức hỗ trợ, mức hỗ trợ cụ thể và số lần hỗ trợ. Việc hỗ trợ phải ưu tiên ở mức cao nhất cho hộ dân sinh sống tại vùng dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo, hộ nghèo và hộ cận nghèo. 

Mục tiêu giảm nghèo, nâng thu nhập và thu hẹp vùng khó khăn

Nghị quyết đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong đó, phấn đấu thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng một nửa mức bình quân chung của cả nước; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng dân tộc thiểu số và miền núi giảm xuống dưới 10%; vùng này cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn. 

Đến năm 2035, mục tiêu tiếp tục được nâng lên: phấn đấu giảm ít nhất 50% số xã, thôn khó khăn trên địa bàn vùng dân tộc thiểu số và miền núi; phấn đấu có 5 tỉnh, thành phố vùng dân tộc thiểu số và miền núi không còn xã, thôn khó khăn.

Cùng với phát triển kinh tế, Chương trình còn tập trung vào giáo dục, chăm sóc sức khỏe, phát triển văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, nâng cao đời sống tinh thần của người dân. Các mục tiêu này được triển khai theo hướng ưu tiên những địa bàn còn khó khăn, trong đó có miền núi, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Không để việc hợp nhất làm gián đoạn chính sách

Một nội dung đáng chú ý của Nghị quyết là yêu cầu việc hợp nhất 4 chương trình không được làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định trước đó.

Các nhiệm vụ, dự án, kế hoạch, dự toán và nội dung đang thực hiện theo 4 chương trình cũ được xử lý theo cơ chế chuyển tiếp, bảo đảm tính liên tục, kế thừa, không để xảy ra khoảng trống chính sách. Trường hợp chia tách, sáp nhập đơn vị hành chính, việc phân bổ ngân sách cũng phải bảo đảm các mục tiêu, nhiệm vụ và dự án được thực hiện liên tục, không gián đoạn.

Việc hợp nhất vì vậy chủ yếu nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực, đồng thời tăng tính chủ động cho địa phương, chứ không phải cắt giảm các chính sách đang được hưởng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nghị quyết số 46/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày Quốc hội thông qua, ngày 24/8/2026./.