Diện mạo nhiều bản làng vùng dân tộc thiểu số và miền núi đang thay đổi từng ngày. Đường giao thông được đầu tư, điện về tận nhà, các công trình thiết yếu từng bước hoàn thiện; cùng với đó, người dân chủ động chuyển đổi cách làm, phát triển sinh kế và khai thác những giá trị văn hóa sẵn có để tạo thêm nguồn thu.

Ở bản Hang Trùng, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La, hành trình khởi nghiệp của thanh niên người Mông Vừ A Ly là một ví dụ. Từ mảnh vườn 5.000 m2 ban đầu, anh mạnh dạn phát triển mô hình rau hữu cơ, sau đó thành lập hợp tác xã.

Đến nay, vùng trồng đã mở rộng lên hơn 30 ha, liên kết với hơn 20 hộ dân tại các xã Mai Sơn, Mộc Châu. Hợp tác xã tạo việc làm thường xuyên cho hơn 20 lao động địa phương, thu nhập bình quân từ 7-10 triệu đồng/người/tháng và cung cấp khoảng 100 tấn rau sạch mỗi năm.

Từ một vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống còn nhiều khó khăn, Vừ A Ly cho rằng những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, phát triển sinh kế cho thanh niên dân tộc thiểu số đã tạo thêm cơ hội để người trẻ tìm hướng đi phù hợp.

“Cuộc sống của em và bản làng thay đổi rất nhiều, một phần là nhờ vào những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp phát triển sinh kế cho thanh niên dân tộc thiểu số”, Vừ A Ly chia sẻ.

Cùng với phát triển sinh kế, hạ tầng thiết yếu đang tạo nền tảng để người dân vùng cao yên tâm sản xuất và tiếp cận tốt hơn với thông tin, tri thức. Điện, đường, trường học, trạm y tế được đầu tư đã mang đến những thay đổi toàn diện trong đời sống.

Tại bản Giàng, xã Bản Xèo, tỉnh Lào Cai, việc có điện sau nhiều năm chờ đợi mở ra thêm những cơ hội mới cho người dân. Anh Hầu A Hử cho biết, khi điện về đến nhà, gia đình có thể mua tivi, sử dụng internet để học hỏi kinh nghiệm làm kinh tế.

“Hôm nay có điện vào nhà sáng rồi thì rất tốt. Có điện rồi thì mình mua tivi, mua internet để mình học hỏi làm kinh tế tốt hơn cho mình”, anh Hử nói.

Không chỉ phục vụ đời sống, những công trình hạ tầng còn góp phần tạo điều kiện để các bản làng khai thác tốt hơn tiềm năng văn hóa và du lịch. Nhiều lễ hội được khôi phục, các làng văn hóa, điểm du lịch cộng đồng được đầu tư, tạo thêm không gian để người dân tham gia các hoạt động dịch vụ và giới thiệu bản sắc dân tộc.

Tại Bản Hoa Tiến, xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, văn hóa Thái đang được gắn với hoạt động du lịch cộng đồng. Nghệ nhân Sầm Thị Xanh cho biết các lễ hội, điệu múa, làn điệu dân ca truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành sản phẩm phục vụ du khách.

Các homestay khi có nhu cầu tổ chức lễ hội, văn nghệ sẽ phối hợp với câu lạc bộ địa phương. Người cao tuổi đảm nhiệm phần lễ, trong khi lớp trẻ tham gia biểu diễn văn nghệ và có thêm thu nhập.

Theo nghệ nhân Sầm Thị Xanh, việc có chủ trương, dự án hỗ trợ bảo tồn, truyền dạy văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa các giá trị truyền thống đến với thế hệ trẻ, đồng thời tạo điều kiện để văn hóa trở thành một phần của sinh kế cộng đồng.

Những chuyển biến từ cơ sở đang góp phần tạo nên những kết quả rõ nét hơn ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Tốc độ tăng trưởng kinh tế được duy trì ổn định; thu nhập bình quân đầu người của đồng bào vùng dân tộc và miền núi đến năm 2025 đạt 43,4 triệu đồng/năm, tăng khoảng 3,1 lần so với năm 2020.

Tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân khoảng 3-4% mỗi năm; nhiều địa phương đã và đang thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn. Hàng chục nghìn công trình hạ tầng thiết yếu được đầu tư, xây dựng và đưa vào sử dụng.

Những con số này cho thấy sự thay đổi không chỉ nằm ở diện mạo bản làng mà còn ở cách người dân tiếp cận cơ hội phát triển. Từ những thanh niên mạnh dạn khởi nghiệp, những hộ gia đình có thêm điều kiện tiếp cận điện, thông tin, đến cộng đồng biết khai thác văn hóa gắn với du lịch, nguồn lực từ chính sách đang từng bước được chuyển hóa thành sinh kế và động lực phát triển.

Khi hạ tầng tiếp tục được hoàn thiện, sinh kế được đa dạng hóa và bản sắc văn hóa được gìn giữ, những bản làng vùng cao đang có thêm nền tảng để người dân tự tin vươn lên, xây dựng cuộc sống ổn định và tạo sức bật cho chặng đường phát triển lâu dài.