Nếu ở bài Được trao thêm quyền, cán bộ cơ sở đối mặt áp lực mới, áp lực của đội ngũ cán bộ cấp xã được nhìn từ khối lượng công việc và số lượng nhiệm vụ ngày càng tăng, thì thực tế tại nhiều địa phương miền Trung cho thấy một thách thức khác: làm thế nào để biến thẩm quyền được trao thành những kết quả cụ thể. Từ xử lý khai thác khoáng sản trái phép, tháo gỡ các điểm nghẽn đầu tư đến giải phóng mặt bằng cho các dự án lớn, năng lực thực thi của chính quyền cơ sở đang được kiểm chứng bằng những việc làm và sản phẩm cụ thể.

Giải quyết bức xúc từ cơ sở: Khi lãnh đạo không ngại va chạm

Trước đây, tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Gianh khiến nhiều hộ dân ở xã Tuyên Hóa mất ăn mất ngủ vì tiếng máy hút cát và nguy cơ sạt lở bờ sông. Nhưng vài tháng gần đây, tình trạng này cơ bản được kiểm soát.

Từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành, việc xử lý tình trạng khai thác cát trái phép được giao trực tiếp cho cấp xã chịu trách nhiệm. Đối với ông Mai Văn Minh, Bí thư Đảng ủy xã Tuyên Hóa (nguyên Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Bình cũ, nguyên lãnh đạo địa phương Tuyên Hóa), những cuộc gọi khẩn cấp từ người dân ven sông lúc 2, 3 giờ sáng đã trở thành một phần quen thuộc của công việc. Việc truy quét cát tặc đồng nghĩa với việc va chạm trực tiếp vào lợi ích kinh tế của một số đối tượng, không tránh khỏi những áp lực hay sự can thiệp từ nhiều phía, nhưng ông Minh khẳng định không hề e ngại:

"Khi làm tất cả vì công việc chung thì lãnh đạo xã cũng không sợ áp lực, vì điều mình làm không có tư lợi cá nhân. Làm đúng quy trình nhưng kết quả cuối cùng người dân không được giải quyết thì cũng không có sản phẩm. Người dân tín nhiệm cán bộ chính là ở sản phẩm đó".

Từ việc tổ chức các hội nghị xúc tiến đến những cuộc gặp gỡ, kết nối trực tiếp, lãnh đạo xã kiên trì giới thiệu từng lợi thế của địa phương, trực tiếp cùng các nhà đầu tư lội rừng, băng suối khảo sát thực địa. Sự tận tụy này đã thuyết phục được ông Đinh Xuân Hậu, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Huyền Hậu, quyết định rót vốn vào dự án du lịch sinh thái tại Kim Phú.

Là người đứng đầu chính quyền địa phương, ông Hoàng Tự Quốc Hùng, Chủ tịch UBND xã Kim Phú xác định xúc tiến đầu tư chính là con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất để hiện thực hóa các chủ trương từ nghị quyết thành sản phẩm cụ thể trên thực địa. Đến nay, một dự án du lịch sinh thái với mức đầu tư gần 20 tỷ đồng đang gấp rút hoàn thiện thủ tục, cùng một dự án chế biến sâu khoáng sản có quy mô hơn 600 tỷ đồng đã chính thức triển khai. Ông Hùng đúc kết: "Nếu lãnh đạo cứ ngồi phòng lạnh, không chịu lăn lộn với thực tiễn, thì sẽ không bao giờ ra được sản phẩm".

Dám nghĩ, dám làm phá vỡ "điểm nghẽn" mặt bằng

Thu hút thành công nhà đầu tư mới chỉ là bước khởi đầu. Bài toán nan giải tiếp theo chính là công tác giải phóng mặt bằng - nút thắt khiến không ít dự án lớn phải dậm chân tại chỗ. 

Nằm ở trung tâm Khu Kinh tế Dung Quất, xã Vạn Tường gánh vác áp lực khổng lồ khi có tới 7 trong số 22 dự án trọng điểm của tỉnh triển khai trên địa bàn, diện tích cần giải phóng mặt bằng lên tới khoảng 3.000 héc-ta. Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, mặt bằng tại đây luôn được bàn giao đúng cam kết. Điển hình như Dự án Nhà máy sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt Hòa Phát - Dung Quất có tổng mức đầu tư vượt 10.000 tỷ đồng, xã đã hoàn thành bàn giao gần 12 héc-ta trên tổng số 14 héc-ta chỉ vỏn vẹn trong vòng một tháng, bảo đảm tiến độ khởi công vào cuối năm 2025.

Để đạt được kết quả đó, người đứng đầu chính quyền xã đã mạnh dạn thực hiện thẩm quyền ký quyết định giao đất, cho thuê đất trực tiếp cho doanh nghiệp - thẩm quyền mà trước đây vốn thuộc về các cấp hành chính trên xã. Ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường, chia sẻ: "Khi chuyển văn bản cho cấp phó ký thì cấp phó cũng sợ. Tôi nói, thôi để đó tôi ký cho. Tôi ký để Tập đoàn Hòa Phát thuê đất, miễn tiền thuê đất 18 năm. Ký xong thì Tập đoàn Hòa Phát khởi công. Họ mừng, mà chúng tôi cũng mừng".

Đồng hành cùng địa phương qua nhiều công trình, ông Trương Quang Hiệp, Phó Giám đốc đối ngoại Công ty Thép Hòa Phát Dung Quất ghi nhận: "Nổi bật nhất là tinh thần chủ động và dám chịu trách nhiệm. Quá trình xử lý nhanh và sát thực tế hơn rất nhiều. Nhiều việc phát sinh được lãnh đạo xã trực tiếp ra hiện trường, đưa phương án xử lý ngay trong ngày. Từ đó, tạo niềm tin rất mạnh cho nhà đầu tư".

Phân cấp mạnh mẽ và áp lực từ thước đo hiệu quả

Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành thực chất, cấp xã không còn đứng ngoài cuộc hay chỉ đóng vai trò phối hợp thụ động, mà đã tham gia trực tiếp ngay từ khâu chuẩn bị, thẩm định và triển khai các siêu dự án động lực. 

Tại kỳ họp cuối năm 2025, Quốc hội đã thẳng thắn chỉ rõ tình trạng sợ sai, né tránh trách nhiệm trong một bộ phận cán bộ vẫn chưa được khắc phục triệt để. Tuy nhiên, khi quyền lực đã được trao về tận xã, yếu tố quyết định thành bại không còn nằm ở cơ chế, mà nằm chính ở năng lực thực thi của đội ngũ công chức. 

Vào tháng 5/2026, Ban Tổ chức Trung ương đã ban hành hướng dẫn cụ thể về việc đánh giá cán bộ lãnh đạo theo từng quý, lấy kết quả và sản phẩm làm căn cứ cốt lõi. Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã đưa ra yêu cầu nghiêm khắc đối với chính quyền các cấp: Phải lựa chọn đúng việc trọng tâm, triển khai nhanh chóng, làm đến nơi đến chốn, đo lường bằng kết quả cuối cùng và trực tiếp chịu trách nhiệm.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang từng bước được hoàn thiện và đi vào chiều sâu. Làm thế nào để mỗi xã, mỗi phường thực sự trở thành một hạt nhân phát triển năng động, một mắt xích vận hành hiệu quả trong mô hình quản trị quốc gia hiện đại?