Tơdơi kơ giăm dua blan hyu amăng kual ia rơsĭ, ƀattô mă akan hơmâo 6 čô mơng ơi Trần Trung, dŏ amăng phường Phú Yên, tơring čar Dak Lak pơwot glăi pơ hang hăng 3 tơ̆n akan amăng ƀattô. Ơi Trung brơi thâo, abih bang mrô akan anai lêng hơmâo anom bruă sĭ mơdrô blơi pơhrui abih hăng rĭm mrô kĭ lêng kơ hơmâo čih pioh, kiăo tui lăng ten, hrŏm hăng tơlơi pơhing kơ anih mă, pơhlôm brơi djơ̆ tơlơi pơkă kŏm mă akan hơdang ča čot IUU. Yua anun, ñu hăng ƀing gŏp lêng kơ ngă tui djơ̆ tơlơi pơkă lơm hyu mă akan hơdang.

“Lơm hyu mă akan amăng ia rơsĭ, abih bang lêng kơ ngă tui djơ̆ tơlơi pơkă mơng Kơnuk kơna kiăng hyu mă djơ̆ glông, ƀu dưi mut nao kual ia rơsĭ arăng. Sit biă ñu, abih bang mơnuih amăng ƀattô ngă tui bruă hyu mă akan hơdang kual ia rơsĭ Việt Nam, jum dar bul pơtâo Hoàng Sa, Trường Sa, ƀudah bul pơtâo Song Tử, Đá Nam đôč.”

Anai lĕ sa amăng hơdôm anom bruă sĭ mơdrô pơprong, pơlir hăng hơdôm rơtuh boh ƀattô mă akan ƀơi Gia Lai hăng Dak Lak, kông ti TNHH Nguyễn Hưng (kual tuh tia pơkra ming Bắc Sông Cầu, phường Sông Cầu, tơring čar Dak Lak) blơi pơhrui giăm 10.000 tơ̆n akan ngừ rĭm thun, ba sĭ pơ hơdôm boh dêh čar Japan, Mi, Angle, Prang…Tui ơi Đặng Quốc Việt-kơ-iăng Khua kông ti, kiăng lăp djơ̆ hơdôm hơnong pơkă sĭ mơdrô pơ tač rơngiao, kông ti đing nao wai lăng kjăp akan blơi mut, laih dong pơtrut mă yua boh thâo măi mok hăng yua măi pơđuăi hajăn kiăng hrưn đĭ klă amăng pơkra, pơhlôm gơnam hiam hơdjă hăng ƀơƀrư̆ pơsit kơdrưh ang amăng anih anom sĭ mơdrô. Ơi Đặng Quốc Việt lăi pơtong tơlơi yôm mơng bruă ngă tui tơlơi pơkă kơ bruă hyu mă akan hơdang amăng ia rơsĭ mơng mơnuih ƀôn sang kah hăng bruă pơplih yua măi mok pơkra mơng anom bruă sĭ mơdrô.

“Mơnuih ƀôn sang lơm hyu mă akan amăng kual ia rơsĭ Việt Nam kiăng ngă tui djơ̆ hơdôm tơlơi pơkă amăng tơlơi phiăn kơ mă akan hơdang mơng Việt Nam; ngă tui anun kah mơng hơmâo gơnam djơ̆ tơlơi pơkă, kiăng anom bruă sĭ mơdrô gơmơi dưi blơi pơhrui, pơkra, lăp djơ̆ hăng tơlơi kiăng mơng anom bruă sĭ mơdrô. Kơnong amăng bruă pơkra, kông ti Nguyễn Hưng ră anai kơnong yua ƀuăt pơsơi, laih dong glăk ƀơƀrư̆ yua măi pơkra đuăi hơjăn mă yua ƀuăt ñôm kiăng plih hĭ lăp djơ̆ tơlơi kiăng mơng anih anom blơi mut.”

Kar kăi tui anun, kông ti pơčruih ngă Bá Hải (kual tuh tia pơkra ming Hoà Hiệp 1, phường Hoà Hiệp, tơring čar Dak Lak) hơmâo rơbêh 20 thun ngă amăng bruă pơkra, sĭ mơdrô pơ tač rơngiao akan hơdang, hăng gơnam phun lĕ akan ngừ, laih dong pơlir hăng hơdôm rơtuh boh ƀattô ƀơi hơdôm boh tơring čar ter hang ia rơsĭ kual Tong krah. Ơi Lê Văn Hồng-Khua anom bruă sĭ mơdrô pơsit tong, kiăng sĭ mơdrô hơđang, rơngiao kơ bruă gơnam hiam klă, gơnam tong ten anih mă, anih pơkra, bruă hyu mă. Akan hơdang kơnong blơi pơhrui mơng hơdôm boh ƀattô hơmâo čih anăn brơi hyu mă akan hơdang, dưi pơƀuh djop tơlơi pơhing tong ten hăng pơsit djơ̆ tơlơi pơkă lơm pơwot glăi pơ hang. Hrŏm hăng anun, kông ti hơmâo tuh pơ alin blơi măi ngă rơ-ơ̆ tañ hloh kiăng dưi djă pioh sui ƀiă; laih dong, pơ anăp anai amra pok pơhai mă yua mă ĕp lăng anih mă kiăng lăp djơ̆ hơdôm hơnong pơkă phrâo mơng kual Mi kô̆ (EC). Ơi Hồng brơi thâo:

“Kơ bruă wai lăng ƀattô hyu mă akan kiăng pơhlôm klă. Samơ̆, bruă kiăo tui lăng anom bruă sĭ mơdrô hăng pơƀuh brơi anih mă ăt aka ƀu djơ̆ tơlơi rơkâo. Amăng tal pel ĕp rơgao mơng Jơnum min kual Mi kô̆ (EC), amăng anun hơmâo anom bruă sĭ mơdrô Bá Hải, bruă pơƀuh brơi ăt amăng hră pơ-ar đôč yua anun aka djơ̆ tơlơi pơkă. Gah EC rơkâo kiăng ngă tui bruă pơƀuh brơi amăng măi điện tử, mơ̆ čih glăi amăng hră aka ƀu djơ̆ ôh. Tal pel ĕp anai, ƀing gơmơi amra tuh pơ alin blơi yua măi mok kiăng lăp djơ̆ tơlơi rơkâo hăng hơnong pơkă mơng anom bruă blơi pơhrui.”

Rơnoh sĭ mơdrô pơ tač rơngiao akan hơdang ia rơsĭ mơng tơring čar Dak Lak hơdôm thun giăm anai giăm 150 klăk đôlar Mi ha thun (dưm dưm 3.750 klai prăk), amăng anun akan ngừ giăm 80%. Bruă sĭ mơdrô yua hơdôm anom bơwih ƀong sĭ mơdrô ƀơi hơdôm kual tuh tia pơkra ming gah Ngŏ tơring čar (kual tơring čar Phú Yên hơđăp) ngă. Ơi Huỳnh Lữ Tân-Khua djru bruă Ping gah tơring čar, Khua khul wai lăng kual bơwih ƀong Phú Yên (Dak Lak) brơi thâo, hơdôm anom bruă sĭ mơdrô hơmâo gum hrŏm kjăp phik hăng mơnuih hyu mă akan hơdang, ngă tui tơlơi pơkă amăng mă akan hơdang hăng blơi pơhrui, mơng anun lăp djơ̆ hơnong pơkă kjăp mơng anih sĭ mơdrô. Yua anun, thun 2025 hăng rơwang tal I/2026, sĭ mơdrô pơ tač rơngiao tŏ tui pơđĭ kyar klă, lu anih blơi mut. Kiăng pơđĭ kyar hơđong kjăp hăng ƀơƀrư̆ lŏm hi “kak kơñĭ IUU”, rơngiao kơ bruă yua boh thâo phrâo hăng ngă tui djơ̆ tơlơi pơkă, Dak Lak amra ngă bơkơnar wŏt bruă hyu mă hăng bruă rông.

“Tui tơlơi črâo trun mơng Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Dak Lak, ƀudah akŏ bruă pơđĭ kyar gơnong bruă mă akan hơdang rơwang thun 2025-2030, đing nao pơplih kơtang mơng hyu mă hơdai nao rông, sit biă ñu lĕ rông akan hơdang yua boh thâo phrâo ƀơi hang ia rơsĭ pok phư ƀudah kual ia rơsĭ rơhông rơhaih. Ră anai lu anom bruă sĭ mơdrô pơprong juăt sĭ mơdrô akan hơdang pơ tač rơngiao amăng hơdôm kual tuh tia pơkra ming ƀơi tơring čar ăt hơmâo pok pơhai tuh pơ alin rông akan hơdang. Tơlơi anai amra djru brơi ƀing gơñu pơhlôm djơ̆ hơnong pơkă blơi mut kah hăng pơhlôm brơi djop gơnam blơi mut.”

Hăng hơdôm hơdră abih bang kơ boh thâo, wai lăng hăng pơplih pơkra tui jơlan gah mut hrŏm kơplah wah mă djơ̆ tơlơi phiăn hăng rông pơplih phrâo, gơnong bruă akan hơdang Dak Lak amra pơplih ha amăng plĕ. Tơlơi anai kiăng pơhlôm brơi tơlơi bơwih ƀong brơi mơnuih ƀôn sang, hăng hrưn đĭ nua, pơđĭ kyar hơđong kjăp./.