10 Nău ntoh lư dak bah dih năm 2016

        Tă bah Radio nău ngơi Việt Nam sơch.

VOV4.M’nông: Ơi kônh wa n’hanh băl mpôl! Lam ntu\r neh năm 2016 mhe aơ âk mpưm ăp nău tât rgoh n’gơ, roh đăp mpăn, mô g^t năl lor. Dak châu Âu tu\p tâm rơh duh jêr lơh ndjơh, yor geh nău tâm nkhah; duh jêr ta dak lêng, gôl dak Triều Tiên nha tât hô tay đo\ng. Ntu\k kan chính trị âk dak dâk duh jêr…Yơn nuih n’hâm tâm rnglăp, yor ma đăp mpăn, yor ma nău tâm di nha ndâp bêng đo\ng đah âk ntu\k khuh n’gôr wơt năm mhe 2017 răm m[ak n’hanh khuh n’gôr lam ntu\r neh.

            1. Dak Anh luh bah Liên minh Châu Âu (Brexit)

          Nar 24/6/2016 ho\ lăp tâm nau nkah gi\t rnôk dak Anh luh bah EU rnôk 51,9% rnoh nu\ih [on lan Anh nklăch phiếu kơl an nau kan dak aơ luh bah Liên minh Châu Âu (EU) tâm du rơh ôp nau. Dak Anh luh [ư ân EU roh du dak kan nsum khlay, geh nau ngơi khlay tâm ăp nau ntru\nh kan bah EU. Rlau ma nê, nau khuch bah Brexit [ư n’huch nau dăng bah EU đah nau kan lah du dak tăch rgâl nsum têh bah lam ntur neh./.

            2. Donald Trump dơi sơch [ư Tổng thống tâl 45 bah Hoa Kỳ.

            Nu^h dăn tâm rlong Donald Trump bah đảng Cộng hoà le\ geh nău dơi nu^h đảng Dân chủ Hillary Clinton tâm rơh bầu cử Tổng thống Mỹ 2016 gay jêng nu^h tơm mhe bah nhih klo. Donald Trump le\ tât 270 phiếu đại cử tri gay jêng nu^h geh nău dơi tâm rơh bầu cử du\t n’hâm rgu\t n’gư\ng dja.

            Đah nău dơi tâm [ah ngai ndal, wa Donald Trump dơi [on lan Mỹ mpo\ng lah păng mbra “{ư an dak Mỹ têh ndro\ng dăng tay”, tâm 4 năm tât, dak Mỹ mbra rgâl dăng, wa\ng sa Mỹ mbra hun hao, rnoh nu^h roh nău kan hu\ch, nău geh wa\ng sa nu^h [on lan hao ndrel đah ăp ndơ do\ng nsum ns^t tay nău rêh ue\h lơn an khân păng./.

3. Ngih phat dôih kơl rjaih nau tâm nklang ( PCA) luh nau ntru\nh mpeh nau tâm pit ta Biển Đông, nau kan ta Biển Đông hôm geh nau jêr:

            Nar 12/7, jêh 3 năm ndơn n’ha săm [u\t phong dôih, Ngih phat dôih kơl rklaih nau tâm nklang (PCA) ta La Hay (Hà Lan) ho\ nglau nau ntru\nh Philippines phong Trung Quốc mpeh nau đă “Trong si\n gưl”. Nau ntru\nhy bah Ngih phat dôih rnâng kan lah rjăp nau u\ch bah Trung Quốc mpeh “Ăp nau dơi lịch sử” đah ăp nkaưl dak lêng tâm “trong si\n gưl” lah tih đah nau ton bah Liên hợp Quóc mpeh Luật dak lêng năm 1982 (UNCLOS), Trung Quốc mô geh “nau dơi lịch sử” đah ăp nkuăl dak lêng ta Biển Đông n’hanh mô geh nau kan pháp lý gay ndơ\ luh apư nau mbơh mpeh “ăp nau dơi lịch sử” đah ăp nau ơm geh tâm “trong si\n gưl”. Yơn lah, bol ma nau ntủ\nh bah Ngih phat dôih rnâng kan, Trung Quốc n’hao nau kan in tât ta Biển Dông, ngăn lah nkuăl Trường Sa, Hoàng Sa, ndâk njêng pơk hvi ăp gôl dak nkra êng n’hanh leo ndeh mpăr, phao u\nh, ra đa, nau kan tât ta nê, leo neh mpăr rdeng năch tât Hoàng Sa, [ư ăp nau nti\m nti tahen ta Biển Đông./.

            4. Hiệp định Paris mpeh rgâl duh nđik trôk nar le\ ntơm geh nău tam ngăn.

            Nar 4/11/2016, Hiệp định Paris mpeh rgâl duh nđik trôk nar geh nău tam ngăn  lôch rnôk dơi uănh an bah 72 dak âk rlău 56% kru\l duh jay bil lam ntu\r neh. Bah năp nê, di tâm nar play neh 22/4, ntơh măt 175 dak lam ntu\r neh le\ ký ton Hiệp định Paris mpeh rgâl duh nđik trôk nar ta nhih pah kan Liên hợp quốc ta nkual [on têh New York (Hoa Kỳ) an saơ ăp dak le\ nsrôih klaih rlău nău geh êng, lah rjăp nsrôih t^ng [ư rdâng lơh tay nău hao duh play neh./.

            5. Gôl dak Triều Tiên lo\ geh ăp nau tât jêr:

            Dak Triều Tiên [ư ăp rơh rlong bom nhiệt hạch tâm khay 1 n’hanh rlong geh nau dơi rơh rtoh geh ntơ Bôk ndrak nsiu tâm khay 9/2016. Nau lư bah lam ntur neh nduih ngăn ăp rơh rdôl lơh phao u\nh bah Triều Tiên, mi\n lah ăp rơh rlong aơ lơn ma [ư ân nau kan ta nkuăl Đông Bắc Á lơn geh duh jêr. Tâm rnôk nê, Hàn Quốc lo\ tu\p tâm nau ru\ng răng chính trị khuch ngăn [ư Tổng thống Park Geun-hye geh ân nsru\ng nau kan./.

          6. Wa Antonio Guterres dơi sơch [ư Tổng thư ký Liên hợp quốc.

            Đại hội đồng Liên hợp quốc le\ uănh an nău dăn đă bah Hội đồng Bảo an sơch Thủ tướng ơm Bồ đào Nha Antonio Guterres [ư nu^h mât bôk Liên hợp quốc rgâl an wa Ban Ki-moon. Wa Guterres, 67 năm deh, lah Tổng thư ký tâl 9 bah Liên hợp quốc đah nău kan ntơm bah nar 1/1/2017 tât 31/12/2022. Ntul rlong du\t têh đah Tổng thư ký mhe lah nău ân rdâk tay nău tâm rnglăp tâm rnăk wâl têh Liên hợp quốc./.

7. Lam ntur neh geh nau ndrât rnôk mpơl “Hồ sơ Panama”.

Hồ sơ “Panama” đah nklăp 11,5 rkeh săm [u\t geh n’ha báo Suddeussche Zeitung bah Đức mbơh đah rmôt ăp dak lam ntur neh ăp nu\ih kan nchih báo uănh n’ôi n’hanh rlau 100 n’ha báo  tâm bơi tât 80 neh dak. ‘Hồ sơ Panama” geh n’ăp email, tập tin PDF, rgum âk rup nau nchih nkoch tât 214.000 công ty dak ba dih njêng kơl an ăp nu\ih năch sâm geh mô ndơ\ soay n’hanh rao prăk tă bah ăp năm 1970 tât năm 2016. Âk nu\ih kan chính trị, ăp nu\ih ntoh lư thể thao, tỷ phú, tăch rgâl ma tuý ko\ geh moh săk tâm sồ sơ aơ./.

            8. Lơh ndjơh hu\k mham ta Pháp rêng lam âk dak châu Âu.

            Di nar Quốc khánh bah Pháp (14/7), du hê nu^h lơh ndjơh le\ ncho ndeh rdeng ndơ tâl tâm ntu\k âk nu^h ta nkual [on têh Nice, lơh 84 nu^h kh^t n’hanh hang rhiăng nu^h geh rmanh. Du rơh rdôl lơh tâm ban kơt nê ma ndeh rdeng ndơ le\ geh ta Đức n’gul kêng du\t khay 12 đo\ng. Mpôl lơh ndjơh le\ tâl lăp tâm ntu\k tăch ndơ noel âk nu^h ta Berlin [ư 12 nu^h kh^t, bơi 50 nu^h rmanh. Hôm ta Brussels, ntu\k dơi uănh lah play nuih bah châu Âu, pe tơ\ rơh rdôl lơh ndjơh [ư 31 nu^h kh^t n’hanh rlău 300 nu^h êng rmanh./.

            9. Rơh tâm lơh ta Syria mô ho\ du\t bah.

            Neh dak Syria tâm năm 2016 nha ndâp băm tâm u\nh dak dôih đo\ng. Prăm tơ\ rse pe tơ\ rsâl ăp tơ\ tâm ton rlu pănh mhe dơi ăp ding uănh an do\ng ri lôch nê geh lơh chrai. Nău lăp rglah dăng bah Nga le\ [ư rgâl muh măt tâm lơh tâm su n’hanh nău tâm lăp tahen ta Syria. Nău tâm pit nău geh bah ăp dak têh [ư nău joi trong nkra chính trị an Syria nha du\t mêl./.

            10. Kruanh Cuba Fidel Castro Ruz kh^t.

            Kruanh Cuba Fidel Castro Ruz kh^t nar 25/11 ta 90 năm deh. Nău roh bah păng an tay bah kơi nău rngot klâng jru tâm nuih n’hâm [on lan Cuba n’hanh ăp nu^h u\ch ro\ng đăp mpăn, g^t blău mhe lam ntu\r neh. Nău rêh n’hanh n’gâng kan bah Kruanh Fidel Castro lah du nău nkoch nt^t mpư rnê dăng janh mpeh nuih n’hâm mô plơ\ ru\ch yor ma đăp mpăn rnoi nu^h, dah ro\ng n’hanh đăp mpăn an [on lan, rdâng lơh tay nău mô tâm ban, mât njrăng đăp mpăn, nău tâm di tâm boh đah dak bah dih./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân n’hanh H’Thi