1.Nău duh jêr chính trị ta Ukraine jêng tât nău Crime lăp kan ndrel ta Nga.

          Rơh rlơt tup Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych ta khay 2 n’hanh nău kan  [ư bên dah phương Tây bâh n’gâng kan mhe le\ [ư nău duh jêr an ăp nu^h bên đah Nga ta Ukraine. Nu^h [on lan ta gôl dak Crime ntơm geh [ư ôp nău tâm rgop bâh [on lan ta khay 3/2014, nău ntru\nh nglah êng đah Ukraine n’hanh lăp kan ndrel ta Liên bang Nga. Bâh ta aơ ntơm du nău tâm rkeh mhe dăn nglah êng ăp nkual neh mpeh luh nar Ukraine, [ư jêng geh nău tâm rkeh jo\ jong, geh kh^t tât 4.300 nu^h n’hanh [ư an bơi tât 1 rkeh nu^h nklơi ngih jay.

            2.Tâm boh Nga đah Mỹ n’hanh phương Tây ju\r du\t djơh kơp ntơm lôch rnôk du\t bah tâm rkeh ru\.

            Lôch nău gôl dak Crimea lăp tâm Liên bang Nga, Mỹ n’hanh ăp dak phương Tây ntôn Nga lăp rglah tâm Ukraine, nkre ma nchâp đă nău ntru\nh rmal tâm ăp trong kan dak pring, dak u\nh, prăk kaih n’hanh njrăng n’gang neh dak bah Nga, mô an ăp nu^h kruanh gưl têh Nga n’hanh Ukraine lăp. Jâng wa\ng sa Nga dôl geh tât khuch âk tă bah ăp nău ntru\nh rmal. Plơng tay, Nga ndơ\ luh nău ntru\nh mô an rvăt n’glăp ndơ tuch tăm, puăch, ăp ndơ geh [ư bah dak toh bah Mỹ n’hanh Liên minh châu Âu đo\ng./.

3. Nau tâm pit [ư tơm ta gôl dak ta Biển Đông n’hanh Biển Hoa Đông geh hao duh jêr tay.

            Nău ta Biển Đông dôl geh jêr jo\t đah ăp nău kan duh jêr bâh Trung Quốc kơt lah an ndrơng lôk pring mô tâm di ta nkual wa\ng sa bâh Việt Nam, pơk hvi ăp ntu\k dôl geh pit in ta Trường Sa, ntru\nh n’hanh [ư t^ng ăp luật, nău ntru\nh ta ntu\k gay ma ntrôl ăp nău kan mô tâm di ta aơ. Nău kan bâh Trung Quốc [ư an nău lư ta lam ntur neh nchu\t dôih hô. Nău tâm pit ta nkual dak lêng Hoa Đông dah Trung Quốc n’hanh Nhật Bản ntơm geh lơ ma răng dăng lơn rnôk Trung Quốc [a [ơ ndơ\ duk n’hanh ndeh păr tât nkual aơ. Kruanh n’gâng kan nchră nău đah dak bah dih ăp dak ASEAN r[u\n nchră ta Myanmar le\ geh nău mbơh êng mpeh nău ta Biển Đông, Hạ viện Mỹ rơh bôk năp tâm lịch sử geh mbơh du Nghị quyết geh tât nău Biển Đông n’hanh Hoa Đông. Toà Trọng tài lam ntur neh dơn rklaih nău n’hanh ndơ\ rmal nău phong bâh Philippines đah Trung Quốc geh tât nău [ư tơm ta Biển Đông.

4. Mỹ n’hanh Cu ba mbơh nthoi tay tâm boh lôch 53 năm tăch pruăt.

            Nar 17/12/2014, Tổng thống Mỹ B. Obama n’hanh Kruanh Cuba Raul Castro mbơh ngăn nthoi tay tâm boh lôch rlău n’gul rach năm bar dak koh tăch tâm boh n’hanh mpă wêl trong wa\ng sa. Ăp njuat hăn tay bah kơi nê lah Mỹ dôl m^n uănh tay pơk Đại sứ quán ta La Havana, ntlơi ăp nău way neh dak kơl an mpôl lơh ndjơh ma Mỹ ndra ma ntôn an Cuba, pơk lhoi mô an nsong hăn, ăp trong êt lhăt prăk kaih, pơk trong an doanh nghiệp Mỹ wa\ng sa ta Cuba./.

5.Âk dak lam ntur neh m^n rvê hô ta năp nău dâk hao bâh mpôl kan ngih dak t^ng chroh Islam (IS) t^ng êng nău nơm ta Trung Đông.

            Năm 2014, lam ntur neh le\ tâm rdâng đah du mpôl [ư rlăng mhe, du\t krit n’hanh rlău đah Al Qaeda, ne\ lah mpôl ngih dak t^ng chroh Islam (IS). Mô dơn geh âk prăk, IS hôm nha mô rlu n’hao mpôl kan, pit in ntu\k pah kan bâh Irắc, tât Syria, nkh^t âk nu^h n’hanh nkh^t nu^h geh nhup kân. Mỹ ndrel đah nu^h kan ndrel le\ [ư rbăn rơh rdul lơh, yơn tât a[aơ nău nsrôih gay ma lơh IS ê ho\ geh săk rnglăy đo\ng.

            6.Rnoh khlay pring lam ntu\r neh hu\ch tât 45%

            Ntơm bah rnoh rlău 106 đôlar du thu\ng tâm khay 6, rnoh khlay pring lam ntu\r neh le\ hu\ch ju\r tât 60 đôlar du thu\ng. T^ng nău uănh năl bah prăk nkrem lam ntu\r neh (IMF) nău rnoh khlay pring ju\r du\t thuk tâm 5 năm rlău aơ mbra nta jâng nsan an wa\ng sa lam ntu\r neh hun hao. Yơn, IMF njrăng đă đo\ng nău tât mhe nkoch bah lơ nê jêng pêh sôt bar măt [ư sôt rmanh an ăp dak nsing tâm tăch n’gluh pring. Rnoh khlay pring hu\ch [ư khuch tât chính trị lam ntu\r neh đo\ng./.

7. Du đê| nkual neh ta châu Âu dăn đăp mpăn êng.

            Knu\ng 2 khay lôch nău tât rlău 4 rkeh [on lan Scotland săch ta rơh ôp nău tâm rgop bâh [on lan dăn nglah êng, khay 11/2014, xứ Catalonia ta Tây Ban Nha le\ [ư du rơh ôp nău lư đah nău geh kơl an dăp mpăn tât 80%. Bôl ma mô geh nău geh kơt nău u\ch yor rnoh phiếu kơl an Scotland n’glah êng klâp ma geh 45% n’hanh rơh ua\nh nđôi nău lư bâh xứ Catalonia geh mbơh ntru\nh lah mô di, yơn nău u\ch nglah êng le\ geh nău tât di đah ntu\k kan chính trị ta ăp ngih dak, đah nău kơl kan âk lơn bâh n’gâng kan trung ương. Têh hvi lơn, ntrong kan aơ le\ geh ntêt nkri bâh so\ng dăng tât rnă njrăng n’hanh têh hao nsum bâh nkual.

8. Trung Quốc ntrôl dăng tay rơh rdâng lơh sa khâm.

            Rơh rdâng lơh sa khâm bah Trung Quốc lăp tât năm tâl pe. Nchih rgum lor bôk năp an saơ,Trung Quốc le\ ntơm nhu\p kân rlău 50 kruanh gưl têh ndrel hang rbăn kruanh gưl tâm dâng. Tâm nê geh nău nhu\p n’hanh n’gluh bah Đảng đah wa Chu Vĩnh Khang, Uỷ viên rnâng kan Bộ Chính trị ơm Đảng Cộng sản Trung Quốc; wa Từ Tài Hậu, groi kruanh Quân uỷ ơm Trung ương Trung Quốc./.

9.N’gâng kan trong trôk n’hanh trong dak lêng lam ntur neh kơp dơn geh âk nău tât dơi ua\nh lah du\t kr^t.

            Nău roh hêng bâh bôk ndeh păr Boeing geh ntơ MH370 rdeng 239 năch bâh hãng hàng không Malaysia, ndeh păr geh ntơ MH17 bâh hàng hàng không Malaysia geh pănh tup ta mpeh luh nar Ukraine kh^t 298 nu^h, 47 nu^h kh^t ta ndeh păr aơ lah bâh hãng hàng không Algeria rdeng 110 nu^h dôl hăn bâh thủ đô Ouagadougou bâh Burkina Faso tât thủ đô Algiers, le\ tup hêng, ndeh păr bâh hàng hàng không AIR ASIA rdeng 162 năch geh nău tât ta ăp nar du\t năm 2014, rơh ngâm duk Sewol [ư 298 nu^h kh^t n’hanh roh ta Hàn Quốc, tâm ne\ du\t âk lah kon se..dơi ua\nh lah ăp nău tât du\t krit bâh nău tât ta ndeh păr n’hanh dak lêng lam ntur neh.

10.Nuh srê têh Ebola ntoh luh mô ho\ tă geh tâm nău rêh mhe a[aơ.

            Ntơm luh bah du đêt dak Tây Phi, kaman Ebola du\t n’hâm klach rvê le\ ntoh luh mô ho\ tă geh tâm nău rêh mhe a[aơ n’hanh ntưp rêng ngăch tât ăp dak êng [a\ [a\. T^ng rnoh nchih rgum bah nhih pah kan dak si lam ntu\r neh mbơh, rnoh nu^h ntưp nuh srê Ebola ho\ rlău 18.000 nu^h, tâm rnoh nê, bơi 7000 nu^h le\ kh^t. Nhih pah kan dak si lam ntu\r neh nar 8/8 le\ mbơh nô nău jăch ndăn lam ntu\r neh đah nău ji klach rvê dja. Bah meng nău rlong vaccine n’hanh dak si săm ji, ăp dak lam ntu\r neh le\ rgum ăp tơm suan gay ma ntrôl ru\ch dơi nuh srê dja./.

                                                                                                BTV:Thị Đoắt – Điểu Thân