Neh ueh, lo\ ta yôk prêh rlau 500m rđil đah mặt dak lêng, yor ri cà phê nkuăl aơ geh ăp nu\ih vâr ta Pháp rnê lah cà phê kah, ueh lơn rđil đah cà phê ndrel ntil tâm ăp neh tăm êng. Yor kơt ri, knu\ng nklăp 10 năm jêh nê, ho\ geh tay 26 ntu\k tăm cà phê bah Pháp geh ndâk êp Buôn Ma Thuột, du ntu\k tăm hvi ntơm 50-60ha ân tât ma rhiăng ha, leo ntil tơm tăm aơ jêng nau ntoh lư ngăn bah nkuăl neh Tây Nguyên.

            Ho\ tât 100 năm hôm, mir tăm cà phê CADA, ntu\k ntoh lư kăl e nơh, a[aơ ho\ jêng du ntu\k nkah ơm yau neh dak, geh Ngih dak ntuh kơl ndâk jêng Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột tal 3-năm 2011. Leo phung hên hăn khâl ntu\k ôp brah ta ntu\k mir cà phê CADA, wa Võ Ngọc Nam, ta xã Ea Yông, nkuăl Krông Pak, ân git, aơ lah ntu\k ndâk Chi bộ Đảng Cộng sản bôk năp tâm nu\ih pah kan bah n’gor Dak Lak n’hanh lah ntu\k tâm mâp mpôn bah cách mạng tâm rơh tâm lơh. Ntu\k [ư brah aơ a[aơ knu\ng hôm têl lah du ntu\k mpir var ju\m yor tơm jri têh. Du ngih ôp brah mhe geh ndâk tâm dâng tơm jri, ntuk ôp brah ăp nu\ih tăm cà phê ho\ khi\t kăl e. Wa Võ Ngọc Nam, nu\ih geh jao mât chă, mpoh kthup, ta ntu\k ôp bah ơm aơ, nkoch:

‘ Tâm rơh tâm lơh rchăng Mỹ kơl an neh dak bah [on lan he,  aơ ko\ lah du ntu\k ma apư nu\ih kơl an cách mạng tât r[u\n rgum, n’hanh jêh aơ geh Ngih dak kơp dơn lah du ntu\k tâm nkuăl nkah ơm CADA. Ntu\k aơ bah napư nơh lah ntu\k tăm cà phê têh ngăn, jêh rnôk Nông trường Phước An (a[aơ lah Công ty cà phê Phước An) ndơn mât, ri ko\ ntru\nh tăm cà phê, yor nkuăl neh chăng ba-zan aơ tâm di đah neh tăm cà phê, n’hanh knu\ng geh tăm cà phê dơm, ri ntơm bah nê nu\ih [on lan ho\ rhơn tâm tơm cà phê ma geh nau rêh kơt nar aơ”.

Ntơm Buôn Ma Thuột, cà phê ho\ jêng rêng tât ăp nkuăl Tây Nguyên, đah rnoh neh rlau 550.000 ha, rnoh cà phê ăp năm geh rlau du rkeh tấn n’gul. Êng ta Dak Lak, ntu\k tăm cà phê âk ngăn bah Tây Nguyên, năm 2014 cà phê geh tât 90% rnoh prăk tăch luh dak ba dih, rgum si\t geh 650 rkeh đôlar Mỹ. Tơm cà phê dôl pă kan pah ân nklăp 300.000 nu\ih kan n’hanh 200 .000 nu\ih kan ti\ng nê. Tơm cà phê ho\ na nê| leo tât nau rêh hơm răm, sâm geh ân kônh wa rnoi mpôl đê| ta Tây Nguyên. Wa Y Djhai (rnoi Rđe) ta [on Sahp, xã Ea Tu, nkuăl [on têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak ân gi\t: Rnơm tăm cà phê ma rnăk vâl wa ho\ mât chăm ân 9 nu\ih kon geh nti tât du\t tât lôch, ndâk ngih rlau du rmen prăk:

‘ Rnơm geh Công ty ntuh kơl an, hun hăo tăm cà phê yor ri ma nau rehe bah rnăk vâl gâp ko\ kơt la kônh wa tâm [on lan nar lơn đăp mpăn, sâm geh lơn. Kơl an nu\ih [on lan, nti\m nti kônh wa nau mât chăm, to\ dak, koh n’gi\ng, jik pih…Rnơm nau kơl an bah Công ty yor ri cà phê hun hao ueh, âk play, kơl an ân nau rêh kônh wa nar lơn ueh lơn”.

Cà phê bah Tây Nguyên ho\ geh tăch luh tât 60 dak n’hanh nkuăl neh, leo Việt Nam jêng dak tăch luh cà phê Robusta âk ngăn tâm lam ntur neh, n’hanh geh tât n’gir rnoh neh tăm Robusta lam ntur neh. Ti\ng wa Trịnh Đức Minh-Kruanh Rmôt kan cà phê Buôn Ma Thuột, cà phê Tây Nguyên geh lam ntur neh gi\t tât yor nau kah êng ma mô geh ntu\k geh. Nau kah bah cà phê aơ geh nkoch rjăp bah nau jo\ ơm ma rhiăng năm, ntơm cà phê CADA rơh Pháp tât nau ntoh lư cà phê Buôn Ma Thuột a[aơ. Wa Trịnh Đức Minh, ngơi:

 ‘Lah knu\ng nkoch ân tâm di dơm ri mra njêng luh rnoh âk ngăn, yơn lah nau tâm di ta aơ ri hôm geh njêng luh ntil kah ueh: Yor lah nau prêh n’hanh nau tâm pă măng n’hanh nar, nê lah bar nau geh tât au dơi ueh ngăn ân rnoh kah bah cà phê Robusta bah Buôn Ma Thuột. Tơm cà phê geh nau vay jo\ jong ma rhiăng năm, nau tăm cà phê rlet âk năm khay geh nau tă khuch khat, nkrit njê âk, yơn ê geh mâp rnôk nu\ih [on lan bu nchlơi tơm cà phê, n’hanh yor nau geh bah jo\ jong kơt nê ma nau tăm, mât chăm cà phê bah nu\ih [on lan ko\ geh n’hao prêh”.

Gi\t năl cà phê lah tơm tăm têh, n’gâng kan ăp n’gor Tây Nguyên ko\ kơt lah ăp cán bộ, ntu\k kan geh tât ho\ rgum n’hanh uanh khlay, kơl an ntuh kơl ti\ng trong nâp nâl. Ndrel đah nau ntuh kơl tăm, n’hao nau săk kah bah cà phê, ri n’gâng kan tâm n’gor n’hanh n’gâng  kan mro uănh khlay nau kan tăch rgâl, pơk hvi nau dăng ký nau mât nau dơi ntoh lư cà phê Buôn Ma Thuột tâm ntu\k tăch lam ntur neh. Wa Đinh Văn Khiết, Groi Kruanh UBND n’gor Dak Lak, ngơi:

‘N’gor Dak Lak a[aơ geh nklăp 203.000 ha cà phê, yơn lơn nar lơn geh nau rgâl mhe plơ\ tay, gay đăp mpăn ân nau dơi nâp nâl jo\ jong ân tơm cà phê tâm rnôk ba kơi tay. Nkô| nau mhâm [ư phung he ân geh ăp rnoh neh cà phê tâm di đah nkuăl tăm geh bri mih sial trôk nar n’hanh ăp mir tăm geh âk nu\ih blau tăm cà phê. Tal 2 lah phung he gay đăp mpăn geh rnoh cà phê, gay đăp mpăn ân nau geh jêng bah [on lan, ko\ kơt lah nau hun hao bah n’gor”.

Ho\ tât 100 năm geh mặt tâm nkuăl neh Tây Nguyên, ntơm cà phê CADA tât cà phê Buôn Ma Thuột, ăp rnoh khlay ân nau ntoh lư lam ntur neh aơ lo\ leo nsit âk nau dơi ân nkuăl neh, lah nau rhơn răm bah Buôn Ma Thuột lah êng n’hanh Tây Nguyên lah nsum. Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột geh [ư 2 năm du tơ\ ko\ gay rnê ryơk ăp nau têh khlay nê đo\ng./.

                                                                                                            BTV: H’Thi