VOV4.M’nông: Bok troi hôm way kuăl lah Kơpin, Kơpen teh, Toai salai, uănh t^ng rnoi nu^h đah ăp nău ntơ êng êng, yơn tâm kăl e bok troi lah ndơ nsoh tơm bah âk rnoi nu^h, nê lah tu tơm luh bah kho ao a[aơ. Rlău âk năm khay krit jêr, bok troi nha dơi uănh lah ndơ nsoh way ơm bah nu^h Tây Nguyên lah nsum n’hanh [on lan rnoi mpôl đê| Kon Tum lah êng đo\ng. Ntơm nơh, rnôk mô ho\ g^t tăm dêh mbli rui brai, [on lan le\ do\ng nkhop si [ư ndơ nsoh bah he, ăp ntil si do\ng [ư ndơ nsoh lah tơm loong roong, tơm gió, tơm nhai. Nkhop si lôch rnôk plôk ns^t dơi d^nh hăch lôch nê ndjôt ntrăm dak bar pe nar, lôch nê tro rtuh kloh na nê| gay so\k rse, ndjôt pih kloh, ih kro gay njêng rse brai cheh tanh jêng ăp ndơ nsoh nkhop si. Troi nkhop si cheh tanh dơh n’hanh mô ir jêr kơt troi cheh tanh ma brai mbli, păng way dăng krât mô jôn rbăn. Lôch rnôk sre brai dêh mbli dơi năl saơ, nău blău cheh tanh dêh mbli dơi njêng ndrel đah cheh tanh ndrang, ntơr ue\h kalơ ăp bok n’gut ao nsoh bah ăp [on lan rnoi mpôl đê| [on tơm ta ntu\k geh tât du rnoh prêh mhe blău lơn đo\ng. Tâm rup ndrang bah ăp bok troi, bu saơ nău têl rup bah yôk bri, j^l jun, rtônh nkre đah ăp tơm njuh, lễ hội. Bah meng rup ndrang, ntơr ue\h bah ăp bok troi lah nău gu\r, êr, nđôch, n’glang  ntơr ue\h way saơ tâm ndơ nsoh bah [on lan rnoi mpôl đê| ta n’gor Kon Tum đo\ng. Brai nđôch dơi sơch [ư rmăn bok n’hanh bar ding tôr lah brai gu\r [ư ntơr ue\h troi. Yơn lah, uănh t^ng ăp rmôt rnoi nu^h, nău rup ndrang ta bok troi rlău ma bar ntil brai gu\r n’hanh nđôch, nu^h cheh tanh troi hôm tâm breh brai n’glang, êr kalơ mpor gu\r đo\ng, trong [ư tâm breh brai ta bok troi rgum jêng du rêng ăp to\ng, mô di ho\ le\ âk ntil ngăn yơn uănh tâm nê he mô saơ păng rngot êng du hê. Wa Đào Thế Trại, Groi trưởng Phòng nghiệp vụ, bảo tàng n’gor Kon Tum an g^t:

            “A[aơ ta Kon Tum geh 6 rnoi nu^h [on tơm, ăp rnoi nu^h [on tơm geh du ntil ndơ nsoh nt^t êng mpeh rup ndrang ntơr ue\h bok brai. Đah [on lan rnoi mpôl đê| [on tơm ta aơ ri săk ntơr bok brai khân păng lơn âk tâm ban nt^t kơt ư\r nđôch, gu\r, n’glang n’hanh bah meng ăp bok brai tơm ri geh ăp mpor rup ndrang, lơn lah rup ndrang lah ndơ nt^t êng bah ăp rnoi nu^h, n’hanh bu nsing tâm rup ndrang nê gay bu g^t dơi ăp rnoi nu^h ta n’gor Kon Tum. Rlău âk năm khay gu\ m^n n’hanh rgum joi ri gâp saơ geh bar ntil troi ma geh ăp mpor rup ndrang têh, nkah ue\h n’hanh ndjôt tay âk nău ôp an nu^h gu\ m^n lah bok troi bah nu^h Sedang n’hanh nu^h Jarai.”

            Tă bah krêp dêh đah nău rêh nău kan ăp nar bah nu^h [on lan, bok troi [ư tâm pă jêng bar ntil đo\ng: Troi way nsoh ăp nar n’hanh bok troi nsoh hăn pâl ngêt sa têh. Bok troi way do\ng ăp nar rnôk hăn bri, luh mir, jan ba, brai tơm cheh tanh ta ntil bok troi dja lah brai nđôch, brai guh, rup ndrang mô ir jêr âk lah ăp mpor brai n’glang, mô lah gu\r nchuăt njok t^ng bok troi. Bok troi nsoh hăn ngêt sa lah ntil troi ue\h n’hanh khlay, way do\ng tâm ăp nar ngêt sa têh gu\ch su\r hu\r rpu, dơi cheh tanh du\t jêr jo\t đah ăp rse brai n’glang, nđôch, gu\r njêng luh ăp rup ndrang ntơr ue\h ta bar bôk troi. Ta ăp bok troi dja, nu^h cheh tanh hôm sr^ng tay nhong kach đo\ng, ăp play nhong dơi sr^ng ue\h tâm ban n’hanh păng jêng du gâl mô dơi lah mô geh kalơ ăp bok troi, kêng du\t bar bôk troi way lah ăp rse brai gu\r êr dơi m[ơk jong ntơm bah 20- 25cm. wa Đào Thế Trại, Groi trưởng phòng nghiệp vụ, bảo tàng n’gor Kon Tum lah:

            “Rlău ăp ndơ ơm yău an saơ tay ri ăp bok troi wa\n tâm ngêt sa ri way mha êng đê| n’hanh păng dơi cheh tanh du\t n’hâm jêr jo\t, tât a[aơ ri ăp bok troi nê mô hôm âk, dơn geh ăp rnăk geh ndro\ng ri mơ dơi mât hôm lơn âk lah ho\ geh roh hêng. Tât rnôk dja ri he ân năl dơi lah păng nha hôm đo\ng, yơn păng du\t đêt n’hanh dơn geh tâm rnôk lễ hội ri khân păng mơ ndjôt luh do\ng, yơn nău tâm pă nê mô kloh ne nê|, yor tâm lễ hội a[aơ ri păng tâm breh le\ ma ăp ndơ nsoh ngăn ăp nar”.

            Bok troi dơi cheh tanh luh bah mpang ti blău bah ăp nu^h bu ur [on tơm ta ntu\k an bơ\, an sai he. Mô dơn geh rnoh khlay mpeh nuih n’hâm ma păng hôm geh rnoh khlay mpeh drăp ndơ đo\ng. Ăp bok troi rup ndrang ue\h to\ng gay ma rgâl so\k du bôk rpu têh, jêng tâm nău m^n bah nu^h [on lan rnoi mpôl đê| ta Kon Tum, bu ur ngăch prăl jăp gơih le\ ma nău kan nhih jay geh nsoh ue\h, nău rêh hơm răm. Yơn nê lah tâm nău nkoch kăl e nơh dơm, tâm ban kơt âk ndơ nsoh way ơm êng [a [a\ đo\ng, bok troi mbrơi mbrơi geh chuêl roh. Wa A Hậu, Groi kruanh xã Vinh Quang, nkual [on têh Kon Tum, n’gor Kon Tum an g^t:

Tât rnôk ăp năm dăch aơ nău [on lan rnoi mpôl đê| wa\n troi tâm nău rêh ăp nar ta xã lah mô hôm geh. Bu mô do\ng troi ma rgâl tâm nê lah nsoh kho ao, t^ng nău uănh năl bah gâp ri păng nsing tâm trong r[o\ng hun hao nsum bah lam nău rêh jêng kon nu^h, ntơm nơh wa\n troi ri mô to\ng răm, mô lah hăn bri luh mir ri păng mô nkrum le\ săk jăn bah khân păng, êng gâp ri saơ n’huach dơm”.

            Bu ranh [on A Wer, [on Kon Rbang 1, xã Vinh Quang, nkual [on têh Kon Tum lah nu^h du nuih n’hâm du\t n’hâm rvê đah rnoh khlay way ơm bah rnoi nu^h he, klach rvê tât du nar nê nơh rơh mom ndăm bah kơi mô hôm g^t tât ndơ nsoh way ơm bah rnoi nu^h he, jêng âk năm aơ păng rgum prăk rvăt tay ăp ndơ nsoh dja gay ma mât prăp n’hanh a[aơ păng geh 6 mblâm troi, tâm nê geh ăp bok troi mô dơi joi saơ ta ntu\k tăch rgâl. Wa A Wer an g^t:

            “Le\ rngôch ăp rnoi nu^h ta Kon Tum mô geh nu^h I wa\n troi kơt kăl e nơh đo\ng ôh, yor khân păng saơ wa\n troi ri păng jêr lơn nsoh kho ao, kho aơ ri kloh ue\h lơn. A[aơ wa\n troi ri bu ji đit, tât nar lễ an khân păng wa\n khân păng mô u\ch, he nchâp đă khân păng mơ wa\n, yơn bu ranh ri khân păng u\ch wa\n, hôm druh ndăm ri khân păng mô u\ch nsoh đo\ng ôh. He mât prăp tay troi dja gay ma nkah nău rêh kăl e nơh bu nsoh phâm [ư.”

            Nar aơ, rgâl ma hôm wa\n troi n’hanh mbân cheh tanh, le\ rngôch kônh wa [on lan rnoi mpôl đê| le\ nsoh ăp kho ao mhe. Tâm ăp lễ hội, mô dơn bok troi ma le\ rngôch ăp ndơ nsoh way ơm êng [a [a\ dơi cheh tanh ma ăp bok brai ơm geh đo\ng, đah âk ntil bok brai công nghiệp rup kao ntơr ue\h. Du\t mhe aơ, du trong nchrăp bah Sở Văn hoá, thể thao n’hanh Du lịch n’gor Kon Tum gu\ m^n, rdâk tay n’hanh ôp uănh mpeh nău kan cheh tanh rui brai way ơm [on lan Sedang an saơ ta nkuâl Đak Tô, Ngọc Hồi, Đak Hà, Tu M’Rông kơt lah mô hôm ndơ nsoh way ơm bah [on lan Sedang. Nău mât ndray ndơ nsoh way ơm lah nsum n’hanh nău mât ndray, uănh khlay bok troi way ơm lah nău n’hao êng săk ndjôt ndơ têl ơm kăl e bah nu^h ntơm njêng lah du\t khlay n’hanh ma jăch ndăn. Yơn lah, nău mât ndray mô dơn gay ma ăp ndơ nsoh nê prăp o tâm bảo tàng dơm, ma păng ân ntoh luh bah nău u\ch geh ndơ do\ng na nê|. U|ch [ư dơi nău dja, ân [ư an rơh kơn mom ndăm bah kơi u\ch ro\ng ndơ nsoh bah u che yău ye bah khân păng n’hanh lor bôk năp lah ân mât dơi ntu\k lễ hội, ntu\k nsoh do\ng, ta nê, ăp bok troi, nah mbân cheh tanh way ơm dơi rêh tâm ntu\k gu\ rêh păng nơm./.

                                                                        BTV Điểu Thân