VOV4.M’nông: Ăp năm dăch aơ, tâm rnôk rnoh khlay du đêt ntil ndơ tuch tăm kơt cao su, cà phê…rgoh n’gơ, lơn lah rnôk rnoh khlay cao su ju\r thuk ri rnoh khlay tiêu nha đăp mpăn ta rnoh khlay đo\ng. nău dja [ư âk [on lan ta nkuâl Đăk Đoa, n’gor Gia Lai nha rgâl trong tăm ntil tơm dja đo\ng, bol ma mô ho\ g^t kloh kỹ thuật tăm n’hanh mât chăm, njêng nău duh hô tăm tiêu ta nkuâl, lơh chrai quy hoạch hun hao tăm tiêu jo\ jong ta n’gor. Nău nchih bah A Dơng, PV Đài TNVN nkual Tây Nguyên:

      Hăn tât [on Tuơh Ktu, xã G’Lar tâm rnôk dja, ăp rnôk, ăp nar djăt ma tâm mâp lah nu^h [on lan tâm ôp nkoch nău tăm tiêu. nu^h [on lan ta aơ an lah: Dơn geh tăm tiêu dơm ns^t nău geh wa\ng sa mbơm oi an rnăk wâl. A[aơ, ta xã G’Lar geh nklăp 15ha tiêu, êng [on Tuơh Ktu geh rlău 5ha. Le\ rngôch 210 rnăk Bahnar tâm [on tăm ntil tơm dja da dê, tâm nê mô đêt rnăk le\ srih mir cao su, cà phê…gay geh neh tăm tiêu. Wa Y Chôn, Groi kruanh thôn [on Tuơh Ktu, xã G’Lar an g^t:

            “Tăm tiêu lah gay ma geh nău rêh mbơm oi. A[aơ rnoh khlay tiêu dôl rlău ăp ntil tơm êng [a [a\ jêng kônh wa he tâm kơt tăm. Tâm [on nơm geh tiêu du đêt rnăk ho\ geh mbơm oi, tăm bar pe jât nơm dơm yơn nău geh rlău âk, du đêt rnăk tăm 50, 60 tơm, ns^t geh 50, 60 rkeh prăk đo\ng, yor kơt nê| kônh wa saơ tăm tiêu ns^t tay nău geh wa\ng sa âk lơn, mbra rgâl dơi nău rêh rnăk wâl”.

            Tâm ban kơt ăp rnăk [on lan ta [on Tuơh Ktu dôl ma tâm rlong tăm tiêu đo\ng, rnăk wa Đưm ta [on Groi 2, xã G’Lar le\ rgum le\ tơm prăk rgop bah rnăk wâl gay ntuh kơl tăm ntil tơm dja. Tâm năm 2015, păng ntuh kơl rlău 1,7ha tiêu, đah rnoh prăk rvăt n’gâng bê –tông n’hanh rse tiêu ntil hao tât 600 rkeh prăk, mô ho\ kơp prăk ku^h ntu, rvăt phân, nar tăm…Yơn lah, mô geh nău lap kơt du đêt nu^h êng [a [a\, mir tiêu păng tăm kh^t le\ du n’gul yor geh rvăt kon ntil mô săk jêng ue\h n’hanh tă bah mô g^t kĩ thuật tăm n’hanh mât chăm đo\ng. Păng hôm so\k 30 rkeh prăk rvăt kon ntil s^t tăm tay đo\ng. Rnôk geh ôp mpeh kĩ thuật tâm ban kơt nău ơm g^t tăm tiêu đo\ng, ri wa Đưm nkoch:

            “Tăm tiêu dja ri nkre [ư nkre ôp nti dơm, tăm tiêu jêr ngăn đo\ng, ndrih ma tăm ju\r le\ saơ âk tơm mô ho\ năn hon le\ kh^t. Lah mô nti kĩ thuật ri saơ tăm tiêu jêr ngăn. Kơt gâp mhe nkoch nê|, lôch tăm tơm kh^t gâp hăn rvăt tay ntil mhe s^t tăm, a[aơ ri gâp dôl nsrôih mât chăm păng t^ng di kĩ thuật le\ nti ta ăp jrô nti ntru\t nsôr tuch tăm, ân roh 3, 4 năm đo\ng mơ geh sa…”

  Tăm tiêu ân geh tơm prăk ntuh kơl bôk năp du\t têh. Gay ma geh du tơm tiêu, lah kơp le\ prăk do\ng bah ku^h ntu, rvăt n’gâng, rvăt phân, rvăt ntil…ân roh bah 300 tât 400 rbăn prăk/tơm. Aơ lah rnoh prăk mô đêt n’hanh mô đêt rnăk dâk gâng yor le\ u\ch t^ng tơm tiêu dja. Bol ma kơt nê|, nău tâm rlong tăm tiêu nha rêng lam ăp thôn [on mpeh ăp xã A Dơk, xã Trang, H’Nol, Kon Gang…bah nkuâl Đak Đoa đo\ng.

            Wa Y Byin, kruanh Hội nông dân xã A Dơk an g^t: “Hội nông dân xã way nkah nu^h [on lan ân njrăng na nê| đah ntil tơm jêr tăm dja, u\ch tăm ân geh kĩ thuật, mô dơi sreh jăng cà phê, cao su lôch nê tâm rlong tăm tiêu…” Yơn lah mô di ăp nu^h u\ch djăt t^ng đo\ng, âk nu^h sreh jăng mir tơm công nghiệp jay he gay rgâl tăm tiêu.

            Na nê| kơt nô Hngưnh ta [on Djrông, năm 2013 le\ sreh mir cao su rgâl tăm bơi 400 tơm tiêu. A[aơ, mir tiêu nha mô ho\ geh play yơn geh rlău du n’gul mô dơi hao jêng n’hanh kh^t mbrơi. Nău rvê tơm tiêu kh^t nha hôm đo\ng, yơn năm 2015 dja ur sai nô nha ndăn tăm mhe nklăp 700 tơm đo\ng. Nô Hngưnh ta [on Djrông, xã A Dơk lah:

            “He u\ch tăm ri tăm dơm, mô ho\ tă t^ng nti tăm đêt. Lah geh jrô nti kĩ thuật ri ue\h ngăn, a[aơ gâp du\t rvê, tiêu gâp tăm ntơm nơh mô g^t ndơ lơh kh^t mbrơi, saơ kh^t ma mô g^t trong săm bah, u\ch puh dak si gay ma săm yơn mô nănh klach tih, pha lah ma uănh tiêu kh^t mbrơi, nar lơn ma âk dơm.”

            Âk nu^h [on lan Đak Đoa an g^t đo\ng tăm tiêu du\t dơh mâp rmoh rman yơn đah rnoh khlay hao tâm ăp năm dăch aơ, jêng âk nu^h nha ndra ma [ư rtil đo\ng. Nău dja [ư chrai quy hoạch hun hao tơm tiêu nâp dăng n’hanh t^ng quy hoạch hun hao jo\ jong lvang năm 2010- 2015 lah 850ha, yơn tât a[aơ neh tăm tơm dja le\ hao tât rlău 1.248ha, rlău bơi 400ha. Rnoh dja nha nklăp hao tay đo\ng!

            Gay [ư bah duh hao tăm tiêu ta ntu\k, n’gâng kan nkuâl Đak Đoa le\ rđău đă ăp n’gâng kan nkoch trêng, njrăng đă nu^h [on lan lơi ir tăm âk dơh mâp rmoh rman. Wa Lê Văn Trinh, Groi kruanh Hội nông dân nkuâl Đak Đoa, n’gor Gia Lai lah:

            “Mpôl hên le\ nkoch trêng tâm [on lan hôm. Bôk năp lah rnôk hun hao tơm tiêu lah ân njrăng na nê| yor nău mha êng săk rêh bah tơm tiêu lah mô u\ch ngâr dak sor, sơch neh, mô di ăp ntu\k neh dơi tăm da dê. Tâl bar lah geh du đêt ntil bu tuh mô ho\ geh dak si tam săm kơt bu tuh kh^t ngăch, kh^t mbrơi, bu ro\ sa reh…Jêng lah tâm rlong tăm âk mô t^ng di quy hoạch ri jêng tât geh ma nău hao rơ\ ăp ntil bu tuh khuch tât nău rêh bah nu^h [on lan.”

            Nău [on lan Đak Đoa, n’gor Gia Lai sơch tơm tiêu gay [ư geh ndro\ng tâm rnôk dja mô ho\ g^t năl tâm di đo\ng lah mô. Yơn đah trong tăm ti dơm, “nkre tăm- nkre nti” n’hanh sreh jăng tơm cao su, cà phê gay so\k neh tăm tay dôl ndjôt âk nău rvê lơn. Aơ lah nău du\t rvê mpeh nô nău hun hao tơm tiêu jo\ jong ta n’gor./.

Nu^h rblang: Điểu Thân