VOV4.Mnông – Bah meng rwêh nkoăng kâp wơt năch hăn pâl nsong uănh dak me Srê-póc, nô Y Pral Êban [^t bôk rvêh ta xă Krông Na, nkuăl Buôn Đôn an g^t, du pơh rdêng năch pâl nsong du tơ\, du pơh rvêh mbra dơi rlu mpăn tâm bri. Rvêh Ba Khăm bah rnăk nô le\ 50 năm deh yơn hôm e ngăch dăng lah yor dơi [a [ơ m’ơk tâm bri. T^ng nô Y Pral Êban, lah mô dơi sa ăp pih tâm bri, rvêh mbra kop ji, bol dơi geh chuh dak si:

“Lah knu\ng êng tao đah pr^t lah mô to\ng ndơ kah an pơng sa ôh. He an m’ơk tâm bri ri pơng mơ ngăch s^t săk, n’hanh pơng mơ jông soan. An pơng sa ăp ndơ sa geh êng tâm bri ri pơng mơ geh soan. Lah ma chuh dak si an ngăch dăng ri pơng knu\ng ngăch dăng geh du nar bar nar dơm mô jo\ jông du khay ôh, kơt rvêh tâm công ty pâl nđaih hăn rdêng năch knu\ng đêt nar lah djuôr, hôm rwêh bah gâp hăn le\ 2-3 pơh pơng hôm e nâm ơm mô geh ntil ndơ”.

Nô Y Rim Rơya, du hê nu\ih mât rvêh ta nkual pâl nđaih Buôn Đôn nkoch, rvêh lah krêp dêh đah bri, yơn a[aơ tâm bri geh du\t âk nău klach. Ăp nu\ih nchron pănh ntu\ng rmoănh kâp rdôl lơh rvêh gay sreh chiăng, ot la. Bri nar lơ jêt, rvê an hăn ngăn lơn mơ dơi joi ndơ sa; mô lap ri geh dăk, du\t klach. Geh âk rnôk mâp nău rmanh yor nu\ih [on lan su bri [ư mir, mô lah rdâng đah rvêh bri janh, nău rêh rvêh [on nkri klach đo\ng. Geh rnôk rvêh [on chôt ri kh^t yor kol rwa\k tâm rnôk joi ndơ sa. Nô Y Rim lah:

“Rvêh pơng du\t krêp dêh, [ư an he du\t âk nău kan, nt^t nsa kơt joi prăk. Geh nkual pâl nđaih aơ ri pơng hăn rdêng năch dơm, du pơh kan du pơh rlu. Lah rlu ri he m’ơk hăn tâm bri an pơng joi ndơ sa. Yan wai duh phang kơt aơ mô geh pih ri pơng hăn du\t ngai, jêh lah mâp bu su bri [ư mir ri pơng  klach u\nh lơ hăn ngai tay”.

Ji ngot, lo\ geh đă rdêng năchh pâl nsong o\k ir, ntop đah ăp nău nkro bah bri n’han kon nu\ih, [ư rnoh rvêh [on ta n’gor Dak Lak dôl hu\ch âk ngăn. Pe năm dăch aơ, geh 8 bôk rvêh le\ kh^t, tâm ne\ knu\ng du bôk rvêh ranh, hôm [a [a\ lah yor geh rdôl lơh, kop ji mô lah rhat jâng chôt tâm bro\ng yor kol rwa\k. Knu\ng 4 khay bah năp, le\ geh 5 bôk rvêh [on n’hanh 1 bôk rvêh bri ta Dak Lak le\ kh^t. Du bôk rvêh bri  êng dôl an săm yor geh dăk. Lam n’gor a[aơ knu\ng hôm 44 bôk rvêh [on, le\ rngôch le\ rlău 35 năm deh. Rvêh [on mpeh tâm ăp rnăk wâl jêng khân pơng dah u\ch êng rdêng nu\ih pâl nsong gay joi prăk sa. Nai dak si mpa rong Phạm Văn Thịnh ta ntu\k mât ndray rvêh Dak Lak m^n lah: Mô to\ng ndơ sa lah nkô| nău na nê| nkri nău rêh bah mpôl rwêh [on. A[aơ, trong kan mât ndray rwêh du\t âk lah nkoch trêng rgo\ jă, tiăr nti an nu\ih tơm rvêh n’hanh nu\ih mât rong rvêh.

“Nău u\ch ngăn lah an geh nkual mât m’ơk gay rong rvêh, yor rvêh tâm [on lah an nu nău kơt a[aơ ri pơng mbra kh^t mbrơi mbrơi ăp năm. Ndơ sa an pơng, lơn lah tâm yan wai aơ ta Lắc mô lah Buôn Đôn ri mô geh tơm si, tơm pih, knu\ng hôm du đêt kơh dak me dơm, nău joi ndơ sa an rvêh lah nău du\t khlay ma mô ho\ dơi [ư”.

Ta năp nău klach roh rvêh mpôl, năm 2011, UBND n’gor Dak Lak le\ njêng ntu\k mât ndray rvêh n’hanh uănh an “Nău nchrăp [ư ndăn Mât ndray rvêh n’gor Dak Lak tât năm 2020” đah ding le\ prăk an 85 rmen. Rnôk bah năp, Ntu\k mât ndray rvêh Dak Lak le\ [ư khăm uănh săk soan ăp khay, saơ săm ji ơm an rvêh [on. Nkre uănh nđôi do\ng rvêh do\ng rdêng năch pâl nsong đah ăp trong kâp uănh ăp pơh. N’gor le\ kơl prăk an du đêt nu\ih mât rvêh tâm rnôk mât rong deh nse. Trong kan nkoch trêng, tiăr nti trong mât rong rvêh [on, mât njrăng n’hanh nking n’gang tâm lơh đah rvêh bri dơi [ư đo\ng.

Wa Phạm Văn Láng, Groi Kruanh ntu\k mât ndray rvêh Dak Lak an g^t, mhe rlău UBND n’gor Dak Lak le\ jao an ntu\k kan 200 ha bri ta Buôn Đôn gay ndâk njêng nkual mât m’ơk rvêh, yơn đêt ngăn 3 năm tay nkual aơ mơ dơi ndơ\ rvêh lăp m’ơk dah ro\ng. “Aơ lah du nkual geh pih bri du\t tâm di đah nău gu\ âm bah ntil rvêh, jêng lah geh bri n’hanh tâm ne\ geh ăp bri n’hơ way ueh nđir, ta n’gul geh nglau dak, geh trong hăn du\t dơh… đah ngăch [ư ri du\t rhơn lah năm aơ le\ dơi trung ương pă tơm prăk ntuh kơl rdâk [ư 15 rmen prăk, ri bah năp măt mpôl hên ntru\t nga\ch ngih wâl kỹ thuật, âk ntil ndơ jăch ndăn ngăn, rwa\t năp ăp ndoh ndơ khlay ngăn, gay dơi ơm ntu\k ne\ an do\ng.

T^ng wa Khajohnpat Boonprasert, way m^n njêng Ntu\k mât ndray rvêh Thái Lan, khlay ngăn lah an nta an nău m^n mât njrăng rvêh an nu\ih [on lan tâm nkual, n’hanh g^t wât an ăp nu\ih na nê| mât rvêh [on. Knu\ng rnôk kon nu\ih mô joi trong ns^t geh so\k bah rvêh, mô lơh ndjơh ntu\k ntô gu\ âm bah pơng, ri mpôl rvêh mơ geh dơi rêh. Nău aơ n’gâng kan [on lan ân geh tay ăp trong g^t tât, nkoch trêng, ntop kơl nu\ih [on lan âk lơn. Wa Khajohnpat Boonprasert:

“Ta Thái Lan ri mpôl hên geh âk jrô tiăr nti gay ăp nu\ih mât rvêh  trong mât rong rvêh, mô knu\ng răk kloh ueh, an rvêh sa, ma hôm [ư băl đah rvêh tay. Du jrô tiăr nti kơt ne\ ri jo\ tâm du pơh, n’hanh du năm mpôl hên [ư 1 jrô nti kơt ne\; kơl ăp nu\ih mât joet rvêh wât phâm [ư mât rong rvêh ueh, nkre khân pơng geh tay g^t mât rong săk nơm rnôk mâp đah rvêh”.

Mât ndray rvêh mô knu\ng lah mât njrăng du ntil mpa khlay, ma hôm lah mât ndray du rup ndah văn hoá bah nkual neh Dak Lak-Tây Nguyên. Lah mô geh ăp trong nsrôih n’hanh tam lơn, ri knu\ng tâm đêt năm tay, mpôl rwêh [on ta Dak Lak knu\ng hôm tâm nău m^n bôk rngok dơm.

Nu\ih rblang: Y Sưng