VOV4.M’Nông :

Nai dak si Đào Thị Hảo, groi kruanh khoa săm ji, Ntu\k rchăng n’gang HIV/AIDS n’gor Dak Lak an g^t: pah kan âk năm ta aơ, saơ âk nu\ih ji tât wơt săm tâm nu nău săk soan du\t jru, ji le\ rgâl lvang 4, jêng lah lvang gleh du\t bah nu\ih ji AIDS; yơn jêh đêt khay săm, nu\ih ji t^ng di ăp nău nt^m bah nai dak si ri le\ rgâl saơ na nê|. Nău yuh Nguyễn Thị H, ta nkual [on têh Buôn Ma Thuột lah du hê nu\ih lư. Nai dak si Đào Thị Hảo nkoch:

“Yuh tưp HIV lvang 4 đah nu nău lah yuh dôl geh hiăn nach, đêt đo\ng lah dôl hoch du\t âk ndâng ta nach. Tal 2 lah săk soan du\t djuôr, sông sa mô dơi, yuh du\t ju\r săk, mpeh HIV bu kuăl lah nău ji ju\r mbrơi mbrơi. Yơn a[aơ ri yuh le\ saơ hôm yuh du\t ngăch prăl, rêh dah ro\ng đăp mpăn, du gưl yor yuh tong đah dak si ntop đah nău t^ng săm du\t ueh. Yuh ne\ s^t [on yơn yuh pơng hôm e tât ta so\k dak si [a [ơ”.

Yuh Nguyễn Thị H ntơm săm bah khay 4/2012, tât a[aơ, săk soan bah yuh le\ dơi rgâl oi, ji bah lvang 4 le\ rgâl s^t lvang 1, rnoh dăng rcho\l hao du\t âk, săk hao jâk bah 50kg hao 60kg. Săk soan ngăch jêng nuih n’hanh ueh lơn bah năp, yuh mât su\r, n’gôn ndrănh, rong djăr so\k prăk an kon hăn nti. Nkah g^t tay ăp nar bôk năp saơ gâp geh yor ntưp bah sai, yuh H lah:

“Bôk năp lah klach bu bah dih uănh, le\ rngôch ăp ntil klach da dê, nuih n’hâm ju\r ngăch, rnôk ne\ na nê| lah mô u\ch rêh tay. Yơn m^n hôm e oh kon bu ur jêng ndơ\ an uănh kon, saơ kon ngăch dăng, mô geh ndơ ri so\k ne\ [ư nuih n’hâm gay rêh, he rêh an kon. Rnăk wâl ri mât uănh an he ăp ntil ndơ. He dơi uănh m^n âk lơn. A[aơ nău m^n dah roh ngăn ueh ma rêh. A[aơ gâp rêh an ueh, plơng tay nău yô| kơl bah rnăk wâl, mât rong oh kon he tât lôch tât du\t.

Ăp nu\ih tưp HIV/AIDS săm geh nău ueh mô di lah đêt ta Dak Lak. T^ng nai dak si Đào Thị Hảo, groi khoa săm ji, Ntu\k rchăng n’gang HIV/AIDS n’gor Dak lak nău nu\ih tưp t^ng săm mbra đêt geh nu nău mô tam dak si, nău ji mbra rgâl ueh.

 “Nău u\ch ngăn đah nu\ih ji na nê| lah t^ng nău săm. Nu\ih tưp an ngêt di dak si, di mông, di rnoh, jêh tât khăm di nar, t^ng ăp nău đă bah nai dak si mpeh uănh năl mham jêh mât uănh săk nơm, kơt ngêt sa, thể dục, jêh nuih n’hâm du\t khlay. Lah nsum geh âk nkô| nău yơn ma a[aơ gâp m^n nău kan he kơl an khân pơng phâm [ư an dơi n’hu\ch nău tâm mưi rmot. Ăp nu\ih rgum kơl khân pơng ri na nê| lah khân pơng mbra ueh lơn.

Dak Lak a[aơ geh 3 ntu\k săm an nu\ih tưp HIV/AIDS lah ngih dak si n’gor Dak lak, Ngih dak si nkual [on têh Buôn Ma Thuột n’hanh Ntu\k rchăng n’gang HIV/AIDS bah n’gor đah ding le\ rnoh nu\ih tưp dôl săm lah 387 nu\ih. Nu\ih ji dơi uănh nđôi săk soan, pă dak si ăp nar n’hanh [ư ăp uănh mham ăp khay an dơm ta ăp ntu\k săm aơ. Ăp năm bah năp, n’gâng kan dak si n’gor Dak Lak le\ uănh khlay tât trong kan nkoch trêng, mbơh tơih nu nău ta ăp trong nkoch mbơh nău mhe gay nu\ih tưp HIV/AIDS tât ăp ntu\k săm. Thạc sĩ, Nai dak si Nguyễn Đình Tuấn, Groi kruanh ntu\k rchăng n’gang HIV/AIDS n’gor Dak Lak an g^t.

“Du\t âk năm aơ ri trong kan nkoch trêng dơi uănh m^n du\t âk, tâm ban ăp nar geh tâm rađiô tâm báo nkoch trêng mpeh ăp nu nău dôl mbơh [ư ta n’gor gay nu\ih [on lan g^t, khân pơng tât. Tâm 4 năm na nao, bah năm 2011 tât a[aơ ri rnoh nu\ih tưp HIV saơ mhe ăp năm hu\ch, rnoh nu\ih tưp rgâl lvang AIDS hu\ch, rnoh nu\ih kh^t hu\ch đo\ng. Nău ne\ nkoch tât du gưl trong kan mât uănh, kơl, săm an nu\ih tưp HIV bah n’gor dôl geh tam du\t ueh”.

Năm 2011, Dak Lak saơ 164 nu\ih tưp HIV mhe, 95 nu\ih rgâl lvang AIDS n’hanh 24 nu\ih kh^t, tât năm 2014 ri rnoh nu\ih mhe saơ le\ hu\ch n’gul, rnoh nu\ih rgâl lvang AIDS hu\ch 30% n’hanh rnoh kh^t hu\ch 70%. Ueh tam aơ an saơ nău nsrôih bah n’gâng kan dak si tâm nău săm nu\ih ji HIV/AIDS n’hanh g^t nău rêh nsrôih êng bah săk nơm ăp nu\ih geh HIV. Nău khlay tay lah nău ndrel ty bah [on lan kon nu\ih, n’hu\ch nău tâm mưi rmot, tâm nkhah nkhang đah ăp nu\ih tưp HIV/AIDS gay khân pơng dơi tâm rnglăp, rêh ueh, geh ueh knơm tâm nău rêh./.

                                                                        BTV:Y’Sưng