VOV4.M’nông – Tăm tay cà phê le\ n’hanh dôl lah ngoay tâm âk nău dơi uănh khlay bôk năp ta Dak Lak, n’gor geh rnoh neh cà phê têh ngăn lam dak n’hanh lah ntu\k geh hăng rbăn ha cà phê le\ ranh, u\ch tât rbăn rmen prăk gay tăm tay rnoh neh aơ. Gay rho\ an nău tăm tay 27.700 ha cà phê bah n’gor, năm 2013, Ngân hàng tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan ton pă an manh rlău 3 rbăn rmen prăk. Yơn lah tât rnôk aơ, nkah rnon tăm tay mhe geh 44 rmen prăk, jêng lah mhe geh 1,5% rnoh prăk ton tât đah nu\ih [on lan. Ăp nu\ih tăm cà phê dôl nsrôih gay tăm tay du\t jêr jo\t.

Rnăk wa Lê Trọng Tá, ta thôn 11, xă Ea Tua, nkuăl C|ư Kuin, geh 1,5 ha cà phê le\ ranh. Tâm rnoh aơ, nô Tá le\ phah jăng lơi n’hanh tăm mhe 5 sào. Mir tơm tăm tay hao jêng n’hanh hun hao ueh yơn nô Tá hôm e du\t rvê. Rlău du yan duh phang jo\ jông, mô to\ng dak, cà phê lo\ ranh tay jêng 1 ha hôm e roh tâm yan tât lah nău geh ngăn. Wa Tá an g^t, âk rnăk tâm thôn le\ m^n tât rgâl rnoh neh cà phê an tăm tơm êng kơt tiêu, sầu riêng, bơ. Le\ krêp dêh đah tơm cà phê âk năm aơ jêng wa Tá hôm e u\ch tay tay n’hanh tăm srah ăp ntil tơm sa play yơn trong tăm tay kơt rtu\t bêl n’hanh tăm srah bah nô mô dơi ngân hàng kơp dơn:

Rnoh neh cà phê bah rnă dơi tăm bah jo\ ngăn hôm, nklăp bah năm 83-84 tât a[aơ du\t ranh n’hanh săk geh du\t đêt jêng an rôk lơi tăm tay. Tăm tay 5 sào aơ ri le\ rngôch so\k prăk nơm da dê mô g^t tât ndơ ntop kơl bah ngih dak an [on lan. T^ng gâp ri, nkaul aơ cà phê ranh du\t âk hôm [on lan ri mô to\ng prăk du\t âk gay tăm tay cà phê. Gâp mpo\ng ngih dak, ngân hàng nta nơih an [on lan tăm tay gay cà phê săk geh âk lơn, rho\ do\ng an nău rêh kônh wa.

Tăm ban ma ne\ đo\ng, rnăk wa Nguyễn Hoàng Cường ta thôn 4, xă Quảng Tín, nkuăl C|ư M’gar, geh 2 ha cà phê tăm bah năm 1985. Rlău 30 năm sa, mir cà phê le\ ranh hôm. Têh yơn n’g^ng jêt, tơm ntoh âk kô| pu\n n’hanh săk geh knu\ng hôm 1,5 tấn/ha. Wa Cường u\ch phah jăng lơi le\ tăm mhe tay yơn yor mô to\ng prăk jêng mhe tăm tay knu\ng 4 sào. N’hanh gay tăm tay du đêt rnoh neh aơ, rnăk wa joi êng prăk:

Prăk lah so\k prăk rnăk wâl do\ng n’hanh manh bah băl mpôl, hôm tơm prăk 3 rbăn rmen ri [on lan mpôl hên mô ho\ g^t đê| đo\ng mô ho\ g^t tât đo\ng.

Mô knu\ng rnăk wa Tá mô lah rnăk wa Cường mô ho\ g^t tơm prăk gay tăm tay cà phê ma hôm du\t âk rnăk tăm cà phê ta Dak lak dôl tâm nu nău aơ. Nkuăl geh rnoh neh cà phê têh ngăn bah n’gor Dak Lak đah rlău 30.000 ha, tâm ne\ rnoh neh u\ch tăm tay lah rlău 11.000ha, ndr^ yơn tât a[aơ, rnoh neh cà phê tăm tay tâm lam nkuăl C|ư M’gar mhe knu\ng geh 1.400ha. Wa Phạm Quang Mười Kruanh jrô kan Tuch tăm mât rong n’hanh hun hao gưl nkuăl C|ư M’gar an g^t, geh âk nău dơi nking n’gang [ư [on lan mô dơi g^t tơm prăk gay tay tay cà phê, tâm ne\ geh nkô|  nău rnoh an n’hanh nar khay an manh prăk:

An manh t^ng năm tăm, Năm bôk năp [ư neh tăm mhe dơi manh 80 rkeh prăk/ha, năm tal 2, 30 rkeh năm tal 3,4 manh 30 rkeh jêng lah tâm rnôk ne\ nu\ih [on lan manh bah 130 tât 150 rkeh prăk gay tăm tay/ha ri nu\ih [on lan du\t jêr jo\t tâm nău aơ yor khân pơng u\ch manh du tơ\ gay g^t rlăp đah nău tăm n’hanh khân pơng geh nău trok đah ngân hàng. Yor ne\ jêr jo\t kơt ne\ tât a[aơ nu\ih [on lan mô ho\ dơi g^t.

Lah ntu\k ngoay dơm dơi jao nău kan pă prăk tăm tay cà phê an [on lan, Ngân hàng Nông nghiệp n’hanh phát triển nông thôn, gu\ ta Dak Lak an g^t, jêh rlău 3 năm mbơh [ư, mhe aơ an manh ntuh kơl tăm tay rlău 44 rmen prăk an 32 nu\ih, tâm ne\ geh 6 doanh nghiệp n’hanh 26 rnăk đah rnoh neh rlău 500ha. Jêng lah mhe knu\ng geh 1,5% tâm ding le\ rnoh prăk 3 rbăn rmen prăk dơi tât đah [on lan. Tâm rnôk ne\, [on lan tăm cà phê ta Dak Lak le\ m^n joi n’hanh nsrôih tăm êng geh bơi 14 rbăn ha cà ranh.

Wa Nguyễn Hắc Hiệp, Kruanh Rmôt nu\ih tăm cà phê n’gor Dak Lak, Mpôl tâm pă nău kan ndơ cà phê Việt Nam an lah, nău kơl an manh prăk gay do\ng tăm tay lah du\t ngăn ngên, yơn an sacưh ăp nău nking n’gang gay tơm prăk tât đah nu\ih [on lan. Đah nău dơh rgâl sam [u\t sam tra, pă prăk an manh, n’hao rnoh manh n’hanh n’hu\ch prăk kon an manh. Wa Nguyễn Khắc Hiệp dăn đă:

Bôk năp, mpeh sam [u\t uănh năl an manh an dơh oi, n’hu\ch oi sam [u\t hành chính. Tal 2 nău uănh năl, lah tâm nău rnăk geh neh 1ha ma tăm tay t^ng klôn bêl ri ngân hang nta an manh to\ng ăp rnoh tăm tay rnoh neh aơ yor bah năp bah kơi khân pơng tăm tay đo\ng. Tal lah mpeh prăk kon, a[aơ rnoh prăk kon 7% yơn n’hêl na nê| mô ho\ tâm di nu\ih [on lan yor đah ăp sam [u\t jêr jo\t kơt ne\ ri tih đah prăk kon đah ăp ngân hàng tăch rgâl knu\ng 2-3% ri [on lan mbra tât ntu\k ne\ ơm lơn bôl âk lơn.

Nkra njêng lo\ mir ta Dak Lak dôl mâp âk jêr jo\t yor mhe rlet rlău rơh duh phang jo\ jông. Gay ntop kơl [on lan tăm tay rnoh neh cà phê ranh, đăp mpăn săk geh n’hanh rnoh ndơ geh, ăp nău dăn đă, ân ơm mkra, gay nklâm prăk an manh 3 rbăn rmen mô knu\ng geh tâm sam [u\t ton dơm.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja