VOV4.M’nông: Ta xã nkual jru ngai Dak Phơi, nkuâl Lak, n’gor Dak Lak, trong leo mbơh nti, ntop kơl tâm ban bu ur bu klô dơi an [ư le\ kơl nu^h [on lan geh tay nău g^t blău ue\h do\ng an rnăk wâl he, rgop mât rnăk wâl đăp mpăn, rhơn răm.

            Ntơm nơh, rnăk yuh H’Yan Chil (rnoi Bu nong) ta buôn Liêng Keh, xã Dak Phơi, nkuâl Lăk way geh tâm rkeh, ur sai tâm lah tâm janh. Sai yuh ơm nu^h mbleh mblôn, đêt ngơi, yơn ăp tơ\ rgum ngêt ndrănh sa djăr đah băl mpôl, s^t jay tâm lah tâm janh, lơh ur kon.

            Năm 2013, [ư mbơh nti, ntop kơl tâm ban bu ur bu klô dơi njêng ta xã Dak Phơi, way [ư ăp rơh sinh hoạt ta jay rgum [on. Lôch bar pe nar râng sinh hoạt, yuh H’Yan bonh sai ndrel hăn râng. Ntơm bah nê, sai yuh le\ geh âk nău rgâl, mô rgum ngêt ndrănh sa djăr nhu\l hơm, hôm kơl ur ăp nău kan tâm nhih jay, nkah oh kon hăn nti. Yuh H’Yan Chil nkoch:

            “Khân păng nt^m nti tâm ban bu ur bu klô le\ ma bu ur n’hanh bu klô, ntơm bah nê sai gâp mơ rhuăt luh nău ơm g^t, đêt ngêt ndrănh, mô tâm lah tâm janh, rnôk ngêt nhu\l ri b^ch. Đêt tâm rlăch tâm janh đah ur sai, ndrel rvê nău kan tâm jay. Ôi dâk b^ch, yuh ri rvê n’gon trău, pih bok ao, sai ri khu\t su\r, sui djăr, mpôih nhih jay n’hanh nkah oh kon hăn nti”.

            Yuh H’Yan an g^t, a[aơ rnôk ăp tơ\ geh nău kan khlay bah rnăk wâl, le\ 2 hê ndrel tâm nchră gay tâm ban u\ch dơn ngoăy. Ntơm bah nău kan jê| tâm jay tât nău kan mir ba, nău nti ren bah oh kon, le\ 2 hê ur sai ndrel tâm ban. Nău rêh tâm rnăk wâl jêng răm m[ak lơn.

            Tâm ăp rơh nkoch trêng mpeh tâm ban bu ur bu klô ta xã Dak Phơi, mô dơn geh oh yuh bu ur ma hôm geh âk bu klô tât râng đo\ng. Nkô| sinh hoạt du\t âk ntil, ndop nkre nkoch trêng mpeh luật pháp kơt: Luật tâm ban bu ur bu klô, ur sai n’hanh rnăk wâl, njrăng n’gang tâm lah tâm janh ta rnăk wâl, Luật mât chăm nt^m nti kon se, pah kan đă deh đêt kon. Wa Y Ban Buôn Krông ta buôn Liêng Keh, xã Dak Phơi an g^t, nơm geh râng ăp rơh sinh hoạt jêng g^t tay âk nău mhe, rgâl trong m^n, trong kan; mô hôm t^ng nău no\ng êng du hê nơm kơt ntơm nơh. Wa Y Ban nkoch:

            “Mpeh tâm ban bu ur bu klô dơi nti đo\ng, so\k nău g^t nti nê do\ng ngăn tâm rnăk wâl he. Ur sai tâm kơl nsum nău kan jâk r’ah mô lah rao ndoh ngan, mpôih kuaih nhih jay, ăp ntil ndơ [ư ur kơl sai, sai kơl ur đo\ng jêng he mât dơi nău răm m[ak rnăk wâl he. Le\ 2 hê ur sai nu^h n’glêh an nău kan dơi da dê đo\ng, uănh nsum lah ur tâm ban kơt sai, sai tâm ban ma ur đo\ng, moh ntil nău tâm nchră khlay da dê. [ư nău kan nar aơ mô lah nău kan ôi tay ri ur sai tâm nchră da dê, lah mô tâm nchră ri ur [ư êng sai [ư êng mô g^t trong ma [ư”.

            Buôn Liên Keh, xã Dak Phơi geh 60 rnăk, đah bơi 270 nu^h lah nu^h Bu nong. T^ng nău way, djăt ma ăp nar s^t luh, bu klô rgum ngêt ndrănh nhu\l hơm, ntlơi nău kan nhih jay, hôm lơh ur kon đo\ng. Bu ur pha lah ma ât, rêh hôch tâm rnăk wâl mô geh tâm ban dơm.

            Gay ma [ư bah nău dja, rmôt mbơh nti, ntop kơl tâm ban bu ur bu klô dơi njêng đah 3 nu^h rnâng kan, lah bu ur da dê. Rmôt way kan nsum đah bu ranh [on, ăp nu^h geh nsing nơm gay nkoch trêng, rgo\ jă ăp nu^h ndrel râng đo\ng. Lôch rlău 2 năm t^ng [ư, trong leo [ư le\ ns^t tay ăp nău dơi tam ue\h. yuh Bùi Thị Hiền, nu^h kan tâm rmôt mbơh nti, ntop kơl tâm ban bu ur bu klô xã Dak Phơi an g^t:

            “Nău khoah ri âk ngăn, yơn [ư bah jêr jo\t ri uănh nsum xã nta trong dơh gay ăp oh yuh ju\r rgo\ jă, ri khân păng le\ geh nău g^t êng lơn, le\ t^ng [ư pháp luật lơn. Nt^t kơt kăl e nơh oh kon hăn nti ka đôi mô ka đôi, mô kâp g^t, săm[u\t khai sinh mô kâp g^t, yơn a[aơ he rgo\ jă ri khân păng g^t êng, kon hăn nti ân geh ăp săm[u\t nê, lôch deh kon khân păng hăn [ư săm[u\t đăng ký khai sinh d^l. nê lah du nău g^t rvê êng du\t kloh tât nău dơi bah khân păng gay t^ng [ư dơi”.

            T^ng [ư nău n’glêh an ban Ban Dân tộc, n’gor Dak Lak sơch 2 [on bah xã Dak Phơi, nkuâl Lăk gay rlong [ư mbơh nti, ntop kơl tâm ban bu ur bu klô. Lôch bơi 3 năm an [ư, le\ geh âk nău dơi tam tâm nău n’hao g^t êng bah nu^h [on lan mpeh pháp luật, t^ng [ư pháp luật, tâm ban bu ur bu klô tâm ăp trong kan, rgop rdâk njêng rnăk wâl hơm răm, đăp mpăn. Wa Nguyễn Trọng Hải, groi Trưởng ban Dân tộc n’gor an g^t, trong leo [ư dja mbra dơi pơk hvi tâm let năp aơ tay.

            “Ta aơ he ntro\ng năl, tâm ban bu ur bu klô tâm [on lan rnoi mpôl đê| mô dơn lah tâm ban đah êng bu ur me, ma kơp le\ ma ăp rơh kơn đo\ng, lơn lah bu ur druh, [on lan kan lo\ mir n’hanh kon se. Tâm rnôk t^ng [ư ri ta aơ rmôt kan dja lơn âk lah bu ur dơm. Ma ăp săm[u\t nchih rgum mô tâm ban bu ur bu klô tâm wa\ng sa, tâm kơt nti, tâm nău kan. N’hao nău nê gay nt^m nti oh yuh gay t^ng [ư nău tâm ban tâm rnăk wâl, rnoi deh ta ntu\k. Tât a[aơ ri Ban rđău đă ta aơ kan nsum đah n’gâng kan ta ntu\k dôl t^ng [ư trong leo kan dja  gay nt^m nti tay gay [on lan so\k dơi nkô| nău nê, ngăch ban saơ ăp nău khoah tâm nkô| nău roh tâm ban bu ur bu klô gay geh bât juet nt^m nti ngăch tâm let năp aơ tay”./.

Nu^h rblang: Điểu Thân