VOV4.M’nông – Rnôk bôk yan mih dil, rnăk nô Trần Văn Dũng, ta thôn Yên Khánh, xă Ea Tân, nkuăl Krông Năng, le\ ngăch ndăn [ư neh gay nchrăp tăm tiêu. Ta rnoh neh 1 sào cà phê mhe phah jăng lơi rôk tơm, âk n’gâng tiêu le\ dơi rdâk. Wa Trần Văn Dũng rblang nkô| nău sreh cà phê gay tăm tiêu: “Gâp m^n lah a[aơ tơm cà phê rnoh khlay pơng mô ring, hôm tiêu ri rnoh pơng ju\r hôm 40 rbăn ka đôi, 50 rbăn du kg ri [ư hôm e dơi đê|”.

Wa Đỗ Văn Long, Kruanh UBND xă Ea Tân, nkuăl Krông Năng an g^t, rnoh khlay tiêu rlău 150 rbăn du kg tâm âk năm aơ, jêng [on lan mô geh trong nking n’gang nău khuh tăm tiêu. Knu\ng tâm 2-3 năm, le\ geh rlău 500 ha cà phê ta xă le\ phah jăng lơi gay ndơn an tăm tiêu: “Tâm rnôk dăch aơ nău hun hao tiêu du\t lah khuh, ma du\t âk kônh wa tăm t^ng ntrong leo, mô t^ng du trong dăp rgum. Mhe rlău le\ geh nu nău tiêu kh^t ngăch kh^t mbrơi, nkô| nău lah trong tăm bah kônh wa mô di t^ng khoa học, du\t âk lah nti nău blău ơm dơm”.

                                       Ngoay tâm âk mir tiêu mhe tăm ta neh mir cà phê

T^ng dăp rgum tât năm 2020, rnoh neh tiêu bah n’gor Dak Lak le\ hao 12 rbăn ha. Bôl ndr^, a[aơ rnoh neh tiêu ta n’gor aơ le\ rlău gưl 16 rbăn ha, tâm ne\ bơi n’gul lah tăm mhe tâm 2 năm dăch aơ. Mô knu\ng tăm tiêu ta ăp nkual neh mhe, tăm srah t^ng ăp ntrong tơm si rcha\ng n’gang sial, tăm srah tâm âk ntil tơm êng, ma âk rnăk wâl le\ phah lơi cà phê, cao su gay tăm tiêu, đêt đo\ng lah do\ng tơm cao su [ư n’gâng tiêu. Wa Huỳnh Quốc Thích, Groi kruanh n’gâng kan tuch tăm mât rong hun hao [on lan n’gor Dak Lak, mbơh nt^m, lah tăm tiêu đah ăp ntil, [on lan mbra roh le\: “Tiêu tăm t^ng tơm cao su ri rnôk cao su djơh lah pơng  dơh ôm. Yor r^ mô an tăm yor n’gâng pơng mô nâp. Gleh du\t lah roh n’ăp cà phê, n’ăp cao su, n’ăp tiêu ri du\t n’hoach. Trong ueh ngăn lah kônh wa ta tơm tăm jo\ năm a[aơ he mât chăm ueh, ntuh kơl rgâl tơm gay săk geh âk. Lah a[aơ he tăm ri mô geh nâp nâl lah 2-3 năm tay tiêu pơng rnoh khlay đăp mpăn phâm jêng”.

Mô g^t rnoh khlay tiêu tâm âk năm tât phân jêng, yơn nău glơi an nău khuh tăm tiêu le\ [ư bu tuh treh ngăch. T^ng nău mbơh mhe ngăn bah N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan Dak Lak, nklăp 20% rnoh neh tiêu bah n’gor dôl ntưp bu tuh êr n’ha kh^t mbrơi, 16% rnoh neh geh kh^t ngăch. Bah meng ne\ âk ntil bu tuh êng [ư săk geh tiêu hu\ch hô.

Mô êng ta Dak Lak, ma âk nkual tiêu têh kơt Chư Sê (Gia Lai), Dak Rlâp (Dak Nông), ntu\k [on lan ơm blău tăm tiêu, dôl rvê yor kh^t ngăch kh^t mbrơi. Tât du\t năm 2014, lam nkual Tây Nguyên le\ geh 1.400 ha Tiêu phah lơi yor bu tuh. Tiến sỹ Lê Ngọc Báu, Kruanh Viện khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên, m^n lah ne\ lah nău geh bah tăm tiêu lir lar: “Hun hao nga\ch kơt ne\ pơng [ư âk nău jêr mô geh nâp nâl: a[aơ lah du\t âk rnoh neh tiêu le\ geh ntưp kh^t nga\ch kh^t mbrơi, n’hanh ăp năm geh âk rbăn ha geh an jăng lơi. Tal 2 pơng geh âk lah tâm rnoh neh tiêu geh bu tuh yor vi rút, ndơ aơ pơng mô [ư kh^t tơm tiêu yơn pơng [ư roh hu\ch ueh jêng nâp nâl mir tiêu”.

Tơm tiêu lah ntil tơm jêr tăm n’hanh jêr mât, nău ntuh kơl bôk năp du\t hoach. Lah kơt t^ng rnoh khlay ma tăm tiêu bôl nău dăp rgum, kđôi ăp nău mâp mô lap, đê| đo\ng lah sreh jăng lơi ăp ntil tơm êng gay tăm tiêu, [on lan jêr dêr geh nău roh le\./.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja