VOV4.M’nông: Năm aơ, [on lan n’gor Gia Lai tăm geh nklăp 1 rbăn ha rpu\ng kai. Yơn duh phang hô, play rpu\ng kai jê|, mô di rnoh tăch n’gluh jêng rnoh khlay hu\ch bah 3 tât 5 tơ\ rđ^l đah ndrel khay dja năm e nơh.

            Năm aơ, rnăk wa Nguyễn Thị Thanh Danh ta thôn 6, xã Hà Tam, nkuâl Đak Pơ, n’gor Gia Lai tăm 2ha rpu\ng kai. Tă bah nô nău duh phang hô jêng play rpu\ng kai play jê|, hu\ch geh tât 50%. Lôch rnôk tăch 40 tấn , n’hâp le\ prăk do\ng kan, rnăk wa Danh nha roh dơm hang rkeh prăk đo\ng:

            Khay rpu\ng kai mhe aơ ri [on lan ta aơ roh âk đo\ng. Rnoh khlay hu\ch âk ir n’hanh trôk nar tât khuch djơh. Ăp rnăk roh nklăp 60- 70 rkeh prăk. A[aơ roh sa kơt nê|, mpôl hên krit jêr le\ đo\ng”.

Rpu\ng kai mô ju\r geh yor trôk nar tât mô ue\h ndal.

            Ta ăp mir tăm, kônh wa [on lan ta ăp nkuâl mpeh luh nar n’hanh mpeh bah dâng luh nar n’gor Gia Lai dôl rgum klêh rpu\ng kai. Tă bah trôk nar tât khuch duh hô, kro phang ntoch jong ndrel đah rơh tât sro\ nđik ndal [ư rpu\ng kai play jê| n’hanh mô săk geh âk, geh nklăp 20- 25 tấn/ha dơm, hu\ch du n’gul rđ^l đah ăp năm bah năp nơh. Ndrel đah nê, nău tăch play du\t jêr đo\ng; nsing tâm ntu\k tăch Trung Quốc. T^ng nău đă bah ăp nu^h rvăt, dơn rvăt n’glăp play i jâk rlău 5kg du mblâm dơm, ri lơn âk play rpu\ng kai ta Gia Lai mô tât rnoh đă. Nkre ma, rnoh khlay rpu\ng kai ma ăp nu^h dak bah dih ndơ\ luh hu\ch hao jêng nu^h rvăt ta ntu\k mâp âk jêr jo\t đo\ng. Wa Nguyễn Thị Thanh Thuỷ, du hê nu^h hăn rvăt ta thị xã An Khê, n’gor Gia Lai, lah:

            “Năm aơ, ntơm bah nu^h hăn rvăt tât nu^h [on lan jêr da dê. Nu^h tăm nơm năm aơ ri roh huach âk yor âk tơ\ bri sro\ nđik, rpu\ng kai kh^t âk, mô geh âk play. Nu^h hăn rvăt mô geh sa đo\ng, nt^t kơt ta mir rpu\ng kai rvăt yơn mô geh âk tấn ri ân hăn ntu\k aơ ntu\k ri joi rvăt an to\ng. Ntu\k bah ri tăch hao khlay du đêt, ta aơ [on lan mpôl hên tăch t^ng rnoh khlay bah ri rvăt yơn rnôk bah ri ju\r thuk hôm, nu^h [on lan roh huach âk đo\ng. Uănh nsum ntu\k tăch luh jêr jo\t ngăn.”

            Năm aơ, n’gor Gia Lai geh nklăp 800- 1000ha rpu\ng kai, rgum ta ăp nkuâl mpeh bah lơ luh nar n’hanh bah dâng luh nar. Tâm rnôk dja, rnoh khlay rpu\ng kai tăch ta lo\ ju\r du\t thuk. Đah ntil rpu\ng kai têh 5kg du mblâm, to\ng di rnoh tăch n’gluh geh rnoh khlay nklăp 1.500- 2.300đ/kg, hôm ntil jê| lơn, mô to\ng di rnoh tăch n’gluh dơn tăch geh bah 300- 700đ/kg dơm. Rd^l đah năm e nơh, rnoh khlay rpu\ng kai le\ hu\ch 3-5 tơ\, yơn du\t đêt nu^h hăn rvăt đo\ng. {on lan mô dơi ndjôt rpu\ng kai hăn tăch yor nar luh klêh play n’hanh nchuăn rdeng roh huach âk. Wa Phạm Thanh Vân, Kruanh UBND xã Sró, nkuâl Krông Chro, n’gor Gia Lai, lah:

            Mpôl hên kơp nđăp lor bôk năp, lah tăch geh 2.500đ/kg ri mơ ns^t tay prăk tơm bôk năp, lah thuk lơn ri nklăp mô geh sa. Mpôl hên mpo\ng lah jo\ jong, ăp gưl n’gâng kan ân geh nt^m nti na nê|, rgop kan nsum mô lah phâm [ư nê nơh gay geh trong luh jo\ jong an kônh wa.”

Rpu\ng kai play jê| bu mô rvăt jăng an ndrôk sa. 

            Ntơm bah nău nkoch mô ju\r geh play, ju\r thuk rnoh khlay bah tơm rpu\ng kai an saơ, ndrel đah ăp nău tât rmoh rman tă bah trôk nar lơh, bu tuh bu sa, nkô| nău trong luh an ndơ tuch tăm dôl lah ntu\k rgum khlay. Tâm rnôk nê, du trong kan jo\ jong gay kơl [on lan bah ir geh nău tât rmoh rman lah Bảo hiểm tuch tăm hôm du\t mhe đah [on lan ta n’gor Gia Lai. T^ng Quyết định 315/QĐ-TTg năm 2011 bah Thủ tướng Chính phủ mpeh rlong t^ng [ư Bảo hiểm tuch tăm, dơn geh do\ng ta du đêt ntil si tăm, ndơ mât rlong [ư n’hanh dơi an [ư ta du đêt n’gor nkual [on têh dơm. Tâm nê, Gia Lai n’hanh ăp n’gor Tây Nguyên mô ho\ an [ư trong kan dja. Kônh wa [on lan tâm nkual dôl du\t u\ch geh trong ntop kơl na nê| tâm nău kan tuch tăm. Wa Võ Văn Hưng, Kruanh phòng Nông nghiệp n’hanh Phát triển Nông thôn nkuâl Kông Chro, n’gor Gia Lai, lah:

            “He dơi lah nkô| nău joi trong luh an ndơ tuch tăm a[aơ lah du\t jêr jo\t. Ăp ntil tơm tăm ta nkuâl dja kơt mbo, bum blang, rpu\ng kai n’hanh ăp ntil biăp play rnoh khlay rgoh n’gơ hu\ch hao ma trong luh tăch mô dơi nkra jêng jêr jo\t an [on lan kan lo\ mir. Tâm 21 n’gor nkual [on têh tâm lam dak rlong t^ng [ư mpeh bảo hiểm tuch tăm ri Gia Lai mô ho\ dơi tât đah nkô| nău dja. T^ng gâp, lah dơi bảo hiểm dơi ton rvăt ndơ geh [ư lah du\t ue\h ma [on lan du\t u\ch geh, du\t uănh khlay.”

            Lah n’gor geh nău way ơm tăm rpu\ng kai jo\ năm, yơn năm aơ, [on lan n’gor Gia Lai du\t jêr jo\t yor nkre mô ju\r geh play, nkre ju\r thuk rnoh rnoh. Nô nău dja nklăp mbra geh tay đo\ng, mô dơn đah rpu\ng kai ma hôm âk ndơ tuch tăm êng [a [a\ ta Tây Nguyên tâm ban kơt nê| đo\ng, lah he dơn nsing tâm du ntu\k tăch n’gluh dơm./.   

Nu^h rblang: Điểu Thân