VOV4.M’nông – Ơi kônh wa n’hanh le\ băl mpôl ! rnôk nkoch tât rnăk nkra njêng tăch rgâl blău ta Buôn Sah B-xă Ea Tul, nkuăl C|ư M’gar, n’gor Dak Lak, ăp nu\ih tâm [on m^n tât rnăk Y Yô Ayun, nu\ih le\ geh âk nău blău tâm ntrong leo tâm rlong tuch tăm blău đah ntrong kan tuch tăm-mât rong knơm kơt t^ng khoa học kỹ thuật mhe tâm tuch tăm mât rong.

 Luh bah rnăk wâl [ư lo\ mir, rnôk gu\ ur luh gu\ êng, rnăk nô Y Yô Ayun geh man 3 sào neh, du mlâm jay 24 m2 [ư đah gle, đah ja, trôk mih ri truh, trôk prăng ri duh r’ôl. Ur mât kon jêt, nô Y Yô Ayun hăn kan bu, joi t^ng nar sa bok n’gut ao nsoh lôch nar. Nkoch tay tâm rnôk jêr jo\t ne\, nô mô dơi ât rngot, yô| ăp kon jêt ơm rêh nău rêh njê:  “Bah rnôk mhe gu\ ur, rnăk gâp mâp âk jêr jo\t, nău ach o njê ndrel đah kop ji âk. 2 hê ur sai gâp bah bar jâng lang mpang ty dơm ndâk njêng nău rêh rnăk wâl. Knơm nsrôih rlet rlău ăp nău jêr jo\t, nti bah ăp nu\ih kiău ma [ư sa, jêng rnăk gâp le\ rklaih ach o. Yor nê nău rêh rnăk wâl gâp rgâl mhe. Gâp nti trong tăm cà phê, mât rong jêng geh âk nău [ư sa bah nău tăm cà phê, mât rong. Nău rêh rnăk wâl dơi rgâl”.

Năm 1989 công ty cà phê Ea Tul pă neh tâm rgop an ăp rnăk [on lan, rnăk Y Yô Ayun dơi pă 2 ha neh, công ty ntop kơl phân poh mât tăm n’hanh sa khán t^ng geh ndơ. Jêh đêt năm, rnăk wâl nô dơi so\k nkre n’hanh pă sam [u\t kơp dơn do\ng neh an 2 ha aơ. Yơn, ntơm rgâl mhe têh an nkoch tât lah năm 2009, rnôk Y Yô Ayun râng tâm Rmôt nu\ih [on lan pah kan lo\ mir xă Ea Tul, dơi Rmôt kan pơk jrô nti nt^m trong mât chăm cà phê nâp nâl n’hanh mât rong. Nô gơih râng tâm ăp jrô nti aơ, nsrôih m^n joi tât ăp rnăk tuch tăm tăch rgâl blău ta [on, nkre m^n joi êng nti nău blău ơm tâm ăp trong nu nău mhe. Bah ne\ nô an [ư t^ng ntrong kan tuch tăm n’hanh mât rong.

Đah rlău 2 ha cà phê, nô ntơm rgâl ntil mhe ntop đah mât chăm di trong n’hanh kơt do\ng ueh ăp rnôk do\ng khoa học kỹ thuật le\ dơi nti, mir cà phê bah rnă jêng ueh nđir, jông n’ging, play âk.

Gay ntêm nkrem prăk ntuh kơl, Y Yô Ayun do\ng ntô nja cà phê gay [ư phân vi sinh poh an mir tơm. Tât a[aơ, săk geh cà phê rnăk nô geh ring bah 3 tât 3,5 tấn/1ha. Ăp năm rnăk nô geh nklăp 7 tấn cà phê.

M^n joi bah âk ntrong kan mât rong, nô Y Yô Ayun m^n an mât sur me. Bah 2 me, rnăk wâl nô geh âk mlâm kon, mât tăch poăch. Du năm, sur poăch tăch geh nklăp 40 rkeh prăk du năm. Ding le\ rnoh geh bah rnăk wâl jêh rnôk nku\m lơi prăk ntuh kơl geh rlău 150 rkeh prăk du năm. Tât a[aơ, nô le\ ndâk [ư jay gu\ têh hvi, geh prăk m^n an oh kon hăn nti, to\ng sa, to\ng nsoh ăp ntil jêr jo\t rnôk kăl e le\ jêng n’glơi nkah g^t tay. Nô g^t saơ, geh neh g^t kỹ thuật, wât tơm tăm, trong mât chăm mhe ns^t tay săk rnglay. Nô way nt^m druh ndăm tâm [on trong mât chăm cà phê n’hanh mât rong, trong ndum phân vi sinh đah ntô nja cà phê gay ntêm nkrem prăk do\ng ntuh kơl. “Âk nu\ih [on lan tâm [on tăm âk cà phê, yơn âk nu\ih mô dơi săk geh âk tâm tuch tăm. Gâp rgo\ jă khân pơng ntuh kơl, kơt do\ng khoa học kỹ thuật tâm tuch tăm gay săk geh âk lơn. Nt^m khân pơng poh phân to\ng ăp, to\ dak to\ng ăp, ntuh kơl kon ntil an ueh. Yor nê geh âk rnăk le\ [ư t^ng n’hanh geh nău rgâl”.

Mô ho\ u\ch đah nău dơi geh, nô Y Yô Ayun hôm ndơ\ tiêu tăm srah tâm mir cà phê. A[aơ, rnăk nô le\ tăm rlău 400 n’gâng tiêu, nklăp 2 năm tay mbra sa. Mô knu\ng ndr^, nô hôm janh tăm du đêt ntil tơm sa play êng kơt: tơm sầu riêng, bơ,… ntop tay nău geh rnăk wâl.

Mô knu\ng [ư ndro\ng an rnăk wâl, nô way kơl ăp nu\ih ach o jêr jo\t tâm [on, kơp tât a[aơ nô le\ kơl rlău 10 rnăk, đah prăk, đah phân poh, n’hanh gơih nt^m trong [ư sa. Wa Y Thiên Niê-kruanh thôn thôn Buôn Sah B, xă Ea Tul, nkuăl C|ư M’gar uănh lah:  “Wa\ng sa [ư ndro\ng bah nô Y Yô du\t ueh. Nô [ư tâm Rmôt [on lan pah kan lo\ mir, bah nău blău ơm bah săk nô nt^m nu\ih êng [ư sa gay săk rnglay ueh. Nô nta an nău kan an ăp rnăk ach o êng đah jă khân pơng pe\ cà phê an rnăk nơm”.

T^ng wa Y Krua Ktla-Groi kruanh rmôt [on lan pah kan lo\ mir Ea Tul, nkuăl C|ư M’gar, ntrong kan tăm cà phê bah rnăk nô Y Yô Ayun dơi săch [ư ntu\k tăm cà phê nâp nâl ntop đah mât rong. Wa Y Krua Ktla-Groi kruanh rmôt [on lan pah kan lo\ mir xă Ea Tul, nkuăl C|ư M’gar an g^t: “Bah rnôk mhe lăp tâm rmôt rnăk wâl nô Y Yô Ayun lah du hê nu\ih [on lan dơm hôm lah rnăk ach o, hôm hăn kan bu, rnôk lăp tâm rmôt [on lan pah kan lo\ mir ri dơi rmôt nt^m ăp trong tăm cà phê, mât rong n’hanh kơt t^ng khoa học kỹ thuật jêng a[aơ nô Y Yô Ayun le\ rklaih ach o, mô knu\ng ndr^ nô hôm kơl âk rnăk ach o êng ndrel rklaih ach o”.

Đah nău gơih nđơr, nô Y Yô Ayun jêng rnăk hăn lor Buôn Sah B [ư t^ng lôch ueh ntrong kan tuch tăm-mât rong geh săk rnglay wa\ng sa âk./.

            Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja