VOV4.Mnông: Ntơm hoch bâh mpeh ba dâng dak yôk Ngọc Linh, Pô Kô lah ngoăy tâm 3 dak me tơm ta n’gor Kon Tum. Đah nău jong rlău 120km, dak me lah rnoh dak pă dak du\t khlăy an nău pah kan n’hanh nău do\ng bâh nu^h [on lan ta n’gul rnoh nu^h n’gor Kon Tum. Yơn lah kanu\ng tâm 6 năm dăch aơ, dak me Pô  Kô le\ khuch djơh n’hanh ntơm doăt kro. Pô Kô nău nt^t an Tây Nguyên lah nsum n’hanh Kon Tum lah êng dool tâm rdâng đah nău tât bâh trôk nar n’hanh nău [ư khuch bâh kon nu^h.

 Dak me Pô Kô têh rêh  đah “blưch blachrêh”, “Kơh dak me tơm si ueh nđir”, đah nu\ih [^t duk A Sanh ma nhạc sĩ Cầm Phong le\ nt^t nău ueh lăng, ntôh n’hao bah ding âk nu\ih Tây Nguyên. Ndr^ yơn a[aơ dak me kăl e le\ êng. Wa Y Kloi, rnoi Giẻ Trêng, [on Đak Sút 1, xă Đak Ang, nkuăl Ngọc Hồi êp mêr đah dak me Pô Kô bah nchơm jêt, a[aơ le\ tât du\t nău rêh yô| n’hoach: dak me a[aơ mô hôm dơi u\m, dak lơ mô dơi sa. Đêt đo\ng lah, dak me le\ jêng nău klach [a [ơ bah kônh wa [on lan. Wa Y Kloi an g^t nkô| nău: “Dak me Pô Kô ne\, ngih máy bum pơng n’hoch dak, pơng ônh, [ô ôm mô dơi ât rdâng. Gâp aơ geh viêm xoang ji đah nău aơ. Oh kon a[aơ pơng kop ji âk ngăn”.

Tă aơ 6 năm, ta du\t khay 9 năm 2009, du rơh phu\t dak lip le\ rdu roh le\ ăp ntil ndơ, roh le\ nău têh rêh bah dak me. Pô Kô jêng kroh n’hoch, le\ rluh rlâm.

Tâm rnôk p^ch rlâm bah trôk nar lơh. Na nao tâm âk năm dăch aơ, nău [ư joi mah n’ăp an n’hanh mô an ta dak me geh hô. Rnôk âk geh tât âk máy kuih, duk mpan kuih chôk dak me. Nău kuih jôi ntoh lư kơt ta âk ntu\k bah Công ty cổ phân thép Đông Á knu\ng dơi [ư t^ng kơt nău rdâng n’gang jêng neh lu\ ru\n in dak me, dak quăng hoch tât dak me [ư n’hôl [ô. Nô A Não, jay gu\ [^t dak me Pô Kô hăn rlău nkuăl Ngọc Hồi rngot an g^t: “Năm aơ nău kuih mah mpeh n’gâng kan [on lan lah mpeh Công ty dăn [ư êp [on aơ ma [on mô an. A[aơ lah pơng [ư bah dâng ntung yung. Klach bôk năp lah p^ch rlâm treh, tal 2 lah p^ch rlâm ntung yung. Tă aơ 2-3 năm dak me Pô Kông kơh pơng hôm e dăch êp, tâm nkr^p, geh tơm si gle. Yơn a[aơ phu\t mrô 9, [ư kuih mah tay [ư p^ch rlâm kơh dak nar lơ ngai. Mô geh tơm si tâm gle nking kơh dak tay, nar lơ phah neh ntu ngih wâl”

Bah du ntu\k prêh ta xă Đak Krong, nkuăl Đak Glei nking le\ măt uănh ndrâm dak, dơh saơ du Pô Kô nkhah êng n’hanh rngot nkôp đah kiău ma.

Bri a[aơ knu\ng hôm e đêt đă tơm si tơm gle jêt, dâk jop prêh rêh. Lah kơt nău joi mah sa khoáng [ư dah ro\ng phah le\ dak me Pô Kô, ri 6 ngih máy nkret njêng bum n’hanh rtăk cao su gu\ tâm ban ta ăp nkuăl ntu\k dak me hoch: Dak Glei, Ngọc Hồi, Đak Tô, Đak Hà lah ăp nu\ih [ư nking mpôn. Wa Xiêng Lăng Nguyện, groi Kruanh UBND xă Đak Nông, nkuăl Ngọc Hồi an g^t:

“Nja bum nkhu\t tâm dak me, kônh wa joi ka ta dak me Pô Kô nkrêp nja bum du\t âk n’hanh [ô an dak me. A[aơ hăn tâm dak tăng [ô ôm. Bah năp đaơ kônh wa way u\m tâm dak me hôm a[aơ tu dak mô dơi do\ng. Yor a[aơ dak pơng [ô ngăn, [ô ôm”.

Mô geh jêr gay uănh m^n tay nu\ih n’hoch ndơ [ơh tâm dak me Pô Kô. Bôk năp tâm sam [u\t nchih lah 2 ngih máy nkra njêng rnih bum, du công ty rnih bum Focevco ta xă Đak Nông, nkuăl Ngọc Hồi n’hanh du công ty TNHH Phương Hoa ta xă Đak Kroong, nkuăl Đak Glei.

Yơn lah, nău jêr wât lah, bol 2 ngih máy aơ le\ [ư n’hô [ô tâm âk năm, jêh rơh uănh nđôi aơ tât nu\ih uănh nđôi êng dơi [ư, yơn âk nu\ih tih hôm geh tay. Nău ntoh lư kơt ngih máy bah công ty rnih bum Focevco, bôl mô ho\ dơi an yơn le\ nglăp 2 trong ding  phi 300 tâp mu\r tâm dâng neh bah n’glău mrô 7 n’hoch tâm dak me. Lơ jêr wât tay, ăp nău tih lah nkô| nău dôl nkh^t mbrơi mbrơi dak me Pô Kô lo\ dơh nchlơi. Wa Vương Văn Tuyên, Groi kruanh UBND nkuăl Ngọc Hồi an g^t: “Mpôl uănh nđôi ăp nău kan le\ saơ nău nglăp mô ho\ tâm di đah nău mbơh uănh lah [ư djơh ntu\k ntô gu\ âm. Yơn nău m^n êng bah [on lan tâm ban u\ch nau rgop bah ăp n’gâng kan nta an doanh nghiệp dơi nglăp ding aơ gay lơi ir nău p^ch rlâm kơh dak”

Na nao tâm âk năm bah năp, nu\ih [on lan ta ăp nkuăl Dak Glei, Ngọc Hồi, Đak Tô le\ geh nău rgop đah đại biểu Quốc hội, HĐND, đah n’gâng kan ăp gưl bah n’gor Kon Tum mpeh nu nău n’hôl [ô dak me Pô Kô. Tâm khay 3 mhe rlău, N’gâng kan Tài Nguyên n’hanh Môi trường n’gor Kon Tum le\ so\k 3 ntil dak me njuăl hăn uănh năl. Lôch jêh an saơ ueh kloh măt dak ta dak me Pô Kô ta ăp ntu\k so\k n’hu\ch da dê, dak kro\t n’ông tâm dak rlău bah 2,8 tât 3,3 tơ\ nkôp đah dơi an. Ndr^ yơn, kơt tâm ban ma ne\ mô ho\ to\ng gay n’gâng kan dơi kan n’gor mbơh [ư ăp trong mkra du\t n’hâm n’hanh le\ bah gay kơl tay dak me.

Đah moh ndơ geh tâm dak me, mô geh nău lah rlău ir, Pô Kô lah “dak me êp kroh”. Bah kơi Sê Rê Pốk ta n’gor Dak Lak, dak me Ba ta Gia Lai, Tây Nguyên lo\ dôl nchrăp geh tay du n’hoch dak lah nu\ih khuch bah n’ăp trôk nar. N’hanh lah ăp n’hoch dak me ta Tây Nguyên hôm e geh mkra, nking n’gang du trong du\t janh, mbra geh âk dak me kroh soăt n’hôl [ô hôm e jo\ jông./.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja