VOV4.Mnông: Lăp tâm khay tuch tăm năm aơ, ntu\k [ư yơng kon si ntil bah wa Hồ Thanh Đàm, ta xã Ea Kênh, nkuâl Krông Pách dơi pơk hvi rlău 3 tơ\ rđ^l năm e nơh. Mhe aơ ntu\k dja, dơi pơk mhe tay 3 mir yơng ntil êng đo\ng. wa Đàm an g^t, bol ma rnoh ntu\k [ư yơng kon si ntil, tăch kon si ntil hao âk, yơn tơm sa play ns^t geh wa\ng sa âk kơt bơ, sầu riêng, nha mô to\ng gay tăch đo\ng:

            “Năm aơ geh tay ăp n’gor kiău ma kơt Bình Phước, Gia Lai, geh ăp kon si ntil kơt tiêu, cao su le\ ranh jêng bu rgâl tăm bơ, sầu riêng geh rnoh wa\ng sa khlay đo\ng, jêng kon si ntil bah Dak Lak năm aơ mô to\ng tăch. Tâl bar, ăp năm ri geh tơm kon si ntil bah miền Tây s^t, yơn năm aơ miền Tây duh phang, dak tiăt boh lăp jêng mô geh tơm. Ndr^ bol ma mir yơng kon si ntil pơk hvi du\t âk, yơn ăp mir yơng kon si ntil mhe mô to\ng pă an gay ma tăch đo\ng.

            Ăp mir yơng kon si ntil mhe pơk ta Dak Lak lơn âk lah [ư [ơch rgơm, đah du đêt n’gâng tơm ngâr, rse loih ơm, ntưm jal nđôch nkrum nar duh. Ndơ tâl du\ng lah lâk kranh mô lah mbuh si, du đêt phân poh, tâm pot đah neh rêh. Ntu\k [ư yơng kon si ntil jê| ri tăch prăm pơh rbăn tơm ăp ntil, ntu\k [ư yơng kon si ntil têh ri tăch bar pe jât rmưn tơm. Yơn bol ma ntu\k yơng kon si ntil têh mô lah jê|, tơm yơng êng mô geh ntô l^r nău lư, [ư nu^h [on lan mô đăp mpăn đo\ng. Ta du đêt ntu\k yơng kon si ntil ta xã Ea Knuếch, nkuâl Krông Pách, wa Bùi Văn Thế, gu\ ta xã Hoà Đông hăn rvăt ntil sầu riêng an g^t: păng le\ t^ng [ư le\ rngôch t^ng kơt nău nt^m nti bah ntu\k tăch, yơn nha geh du n’gul rnoh tơm le\ kh^t lôch 1 năm tăm đo\ng.

            Tâm rnôk nkô| bah nô Thế mô ho\ joi luh trong rblang tâm di ri du hê hăn rvăt ntil bơ ta ntu\k dja, mpơl nău rvê mpeh tơm luh ntil đo\ng, yor ăp năm bah năp nơh păng geh rvăt bơ mô ue\h jêng. “Gâp hăn rvăt mpeh bah ti ntung. Tăm păng luh play đo\ng, yơn luh đêt đêt, ma lah bơ dak, a[aơ sreh tăm tay.

            Lah kơt ăp năm bah năp nơh, ăp ntu\k yơng kon si ntil, rgum lơn âk ta xã Hoà Thắng, nkual [on têh Buôn Ma Thuột, wa\r ntu\k du\t nsing nơm lah Viện gu\ m^n cà phê Ea Kmát ơm- Viện Khoa học Nông lâm nghiệp Tây Nguyên a[aơ- gay nde dơm ntu\k lư dja, ri tât năm aơ, ăp mir yơng kon si ntil le\ pơk hvi lam ăp nkuâl, tâm n’gor. Ndr^ yơn mô geh du ntu\k [ư t^ng di rêng tâm thông tư 18/2012 bah Bộ Nông nghiệp n’hanh Phát triển Nông thôn, đah [ư njêng, tăch rgâl kon si ntil tơm tăm jong nar n’hanh tơm sa play jo\ năm.

            Do\ng chông ndop bah tơm tăm lêng lang, ê ho\ geh nău knơm mpeh nău geh, nău ueh, nău mbơh mpeh tu tơm tơm tăm ê ho\ na nê|…lah ăp nău têh khlăy tâm nău pah kan, tăch rgâl tơm ntil ta Dak Lak a[aơ. Wa Chu Văn Mùi, nu^h tơm ntu\k tăch rgâl tơm tăm ta nkuăl têh Ea Kar, nkuăl Ea Kar, way rvăt tơm ntil bâh Viện khoa học Nông lâm nghiệp Tây Nguyên ta xã Hoà Thắng, nkuăl [on têh Buôn Ma Thuột-nkoch mpeh nău âk ir ntil tơm ta ntu\k tăch rgâl ntil tơm tăm.

            “Bâh ta Km5 hăn lăp xã Hoà Thắng, ăp ntu\k geh ntil tơm tăm Ea Kmat da dê. Lah mê ma hăn saơ Viện Ea Kmat r^ lăp ua\nh dơm mô g^t ntu\k ngăn ntu\k rlăm. Lăp ta trôm, tơm sầu riêng păng tăch 100 rbăn prăk, lôch nchih s[ rvăt, trok prăk lah geh nu^h hăn leo, ntu\k u\ch r^ păng so\k tơm ne\.  wơ hơ saơ ji gơm mô g^t ji nuih mô g^t, mô g^t ntu\k ma t^ng di.

            T^ng nău mbơh bâh wa Lê Văn Thành, groi kruanh ntu\k kan mât tơm tăm Dak Lak, nău ntoh âk tơm ntil ta ntu\k tăch rgâl ta Dak Lak le\ jo\ bâh âk năm , n’hanh roh âk mông nar tay, nău aơ mơ dơi geh ndâk nsơm. Nkô| nău lah yor chi cục mhe njêng geh bar pe khay, ăp nău kan an geh ua\nh nđôi tay bâh ntơm.

            “Tât a[aơ mpôl hên mơ geh [ư t^ng nău kan njoat bôk năp, ne\ lah ua\nh nđôi tay ăp ntu\k kan tăch rgâl, pah kan [ư ntil tơm tăm ta ntu\k. bôk khay poăn r^ hên le\ jă 148 rnăk pah kan tăch rgâl tơm ntil tât gay ma nti ăp nău kan [ư săm [u\t pháp luật. nkô| u\ch bâh hên lah kơl an ăp rnăk pah kan tăch rgâl g^t ăp nău ntru\nh bâh pháp luật, ăp nău ntru\nh kĩ thuật, ăp nău wa\ng sa, tăch rgâl, lôch ne\ mơ hên geh ua\nh nđôi, ua\nh rmal ăp nău tih.

            Rdâk njêng n’gâng kan tuch tăm ueh mhe, nâp nâl, geh nău dơi tâm rlong, ne\ lah nkô| u\ch ma Dak Lak n’hanh ăp n’gor ta Tây Nguyên mpo\ng tât, ngăn lah dah ăp nău dơi bôk năp kơt lah [ư ntil tơm tăm sa play n’hanh tơm công nghiệp jo\ năm. Yơn lah đah ăp nău mô dơi n’hanh hôm nha ko\ khan tâm nău ntil tơm tăm, nău nsrôih bâh ta ntu\k mơ geh ns^t tay nău kan tơm. N’gâng kan tuch tăm ueh mhe, nâp nâl ma Dak Lak u\ch kâp mbra kanu\ng ntơm rnôk ma nău săch, nkra [ư, tăch rgâl ntil tơm geh [ư tâm ban n’hanh mât ua\nh na nê|.

Nu^h rblang: Thị Đoắt