VOV4.M’nông: Bah âk năm aơ ta nkual Tây Nguyên, nău kan m’hâm [ư an nu\ih [on lan dơi geh bah bri, [ư ndro\ng bah bri bâh ne\ hăn ndrel đah bri, mât njrăng bri lah nău jăch ndăn.

Ta n’gor Kon Tum ndrel đah [ư ueh nău kơl trok prăk mât njrăng ntu\k ntô bri, nău nu\ih [on lan ta 9 xă ta 2 nkuăl Tu Mơ Rông n’hanh Đăk Glei hun hao ntrong kan tăm sâm Ngọc Linh ta nâm bri dôl ns^t tay săk rnglăy ndrel. Nkô| nău tơm sâm Ngọc Linh tăm ta nâm bri kơl kônh wa ju\t n’hu\ch ach o nâp nâl, r[o\ng tât [ư ndro\ng tâm di n’hanh u\ch tăm sâm Ngọc Linh an mât njrăng bri.

            Lôch bar pe jât năm mât ndray tơm ntil pơk hvi neh tăm, tât a[aơ n’gor Kon Tum geh rlău 500 ha sâm Ngọc Linh dơi tăm ta ăp xã Măng Ri, Tê Xăng n’hanh Ngọc Lây mpeh nkuâl Tu Mơ Rông. Ăp năm dăch aơ nơm geh bar doanh nghiệp tăm sâm ta ntu\k ntop kơl mpeh ntil, hvi neh tăm sâm Ngọc Linh bah nu^h [on lan ngăch pơk hvi. Nău du\t mha êng lah tơm sâm Ngọc Linh dơn u\ch hao jêng ta nâm n’hâm bri dơm ma rnoh nku\m n’hâm du\t đêt 70% n’hanh geh rnoh prêh ntơm bah 1.200 tât 2.500m rđ^l đah măt dak lêng tâm nkual yôk mpeh ndru Ngọc Linh. Yor kơt nê| u\ch tăm sâm Ngọc Linh, bol ma u\ch mô lah mô ndơ lor bôk năp lah ân mât njrăng bri. Nô A Đạt, [on Đăk Viên, xã Tê Xăng an g^t, nô nău mu^h kăl bri [ư mir lah nău kăl e nơh hôm. A[aơ le\ d^ng nu^h u\ch mât njrăng bri da dê gay tăm sâm Ngọc Linh:

            “Kônh wa mô mu^h kăl bri, dơn mu^h kuaih pih rêp ta nâm dơm. Lôch nê he [ư mbor he tăm ta nâm n’hâm bri. Kônh wa mât njrăng mô geh mu^h kăl bri”.

            Ta ntu\k tăch rgâl, a[aơ 1kg sâm Ngọc Linh rêh le\ ma bum, lha đah ăp bum jâk du lạng geh rnoh khlay tăch rlău 120 rkeh prăk. Yor kơt nê| djăt ma tăm dơi ntil khlay mha êng dja ta nâm n’hâm bri nu^h [on lan le\ jut jăng dơi ach o nâp dăng n’hanh nsan hao [ư geh ndro\ng hôm. I ngăn an saơ ta ăp xã Măng Ri, Tê Xăng n’hanh Ngọc Lây geh mô đêt rnăk tăm hang rbăn tơm sâm Ngọc Linh jêng geh ndro\ng bah tơm bri [on nơm. A[aơ mô ho\ kâp rôk bum rêh tăch, hăng năm nu^h [on lan djăt ma tăch găr yơng ntil tăch ăp tơm nklăp 300 rbăn prăk geh tơm wa\ng sa âk đo\ng. wa Nguyễn Thành Chung, Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên lâm nghiệp Đăk Tô an g^t, geh tơm wa\ng sa têh bah nău tăm sâm Ngọc Linh ta nâm n’hâm bri jêng nu^h [on lan g^t mât njrăng êng bri. Ns^t geh ndrop lah kơt nê|:

            “Gay đăp mpăn tăm dơi tơm sâm ân geh n’hâm bri, ân mât dơi bri. Ntu\k rêh nê lah ndơ lor bôk năp, ndơ lor bôk năp ân geh. Tăm rơ\ dơi tơm sâm ri nu^h [on lan bu [ư geh ndro\ng bah tơm sâm. Ntơm bah nê bu mât njrăng bri n’hanh hun hao bri. Yor kơt nê| nkô| nău mu^h bri [ư mir ho\ bah oi hôm. Bu g^t êng du\t âk nkô| nău klach roh bri lah roh sâm. Jêng du nău geh ndrop.

            I ngăn an saơ ta n’gor Kon Tum, trong leo [ư tăm sâm Ngọc Linh ta nâm n’hâm bri dôl geh mpơl ntoh rlău nkre ns^t geh wa\ng sa âk, nkre mât njrăng dơi bri du trong jo\ jong. Wa Y Xuôi, du hê nu^h kon bah rnoi nu^h Sedang, Groi kruanh UBND ơm n’gor Kon Tum an lah aơ lah trong nkra an trong jêr m[ui t^ng ndăng bar pe jât năm aơ, nê lah mhâm [ư gay nu^h [on lan rnoi mpôl đê| rêh dơi bah bri, [ư geh ndro\ng bah bri n’hanh mât njrăng bri. Trong leo [ư tăm sâm Ngọc Linh ta nâm n’hâm bri mô dơn ns^t tay nău geh wa\ng sa du\t âk ma hôm du\t tâm di đah nău way, nău g^t blău tuch tăm n’hanh đah nău mha êng văn hoá bah nu^h Tây Nguyên lah krêp dêh đah bri đo\ng:

            “He tăm sâm jêng lah tâm ban ma mât njrăng bri. Ma geh bri ri mbra geh dak. Ma geh dak ri mbra geh wa\ng sa. Geh ndơ wa\ng sa ri mơ hun hao tay mât đăp mpăn rnă njrăng, đăp mpăn lam rêh jêng kon nu^h n’hanh đăp mpăn nău rêh an [on lan rnoi mpôl đê| [on tơm ta ntu\k. jêng mô geh du mpôl tih djơh i dơi nde tâm nê gay ma lơh chrai”.

            Geh rnoh khlay dak si tam rlău đah 52 hợp chất Saponin, rlău âk rđ^l đah ăp ntil sâm êng [a [a\, sâm Ngọc Linh ho\ jêng “drăp ndơ khlay bah neh dak” kơt nău Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc rnôk hăn tât nkual tăm bah n’gor Kon Tum. Gay sâm Ngọc Linh jêng ndơ geh [ư bah neh dak, n’hao gưl dak bah dih, Chính phủ, ăp n’gâng kan, n’gâng kan Trung ương n’hanh n’gâng kan n’gor Kon Tum le\ an nău mât uănh khlay  mha êng an ndơ geh [ư khlay êng dja. Du trong têh dôl pơk hvi đah tơm sâm Ngọc Linh, đah nu^h [on lan ta ntu\k n’hanh đah nău n’gâng kan mât njrăng bri ta yôk prêh Ngọc Linh, ntu\k dơi nt^t lah chor jay bah Tây Nguyên n’hanh lah tu tơm bah âk kon dak me ta nkual miền Trung- Tây Nguyên./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân