VOV4.M’nông –  Bah jo\, oh nô nkual ntu\k gu\ nsum Đài TNVN ta Tây Nguyên kuăl Kpă Simon-Groi kruanh bah nơm lah bu ranh [on. Nău kuăl aơ tre\ lam kônh wa khu dân phố, cán bộ phường, n’hanh n’ăp kruanh mô lah ăp nu\ih băl ta Hà Nội ăp rnôk hăn pah kan kuăl kônh dêh rmên: bu ranh [on Tây Nguyên.

Kônh têh joat kơt nu\ih dak bah dih. Geh tơ\ kônh jă gâp hăn rwa\t kêp, joi mro, tât du ntu\k tăch ndơ ri mơ saơ jêp khăp jâng. Yuh tăch ndơ an nkre jêp an kônh yor; 2 năm hôm mô geh nu\\ih khăp jêp aơ !. Rnôk săk soan hôm e ngăch, nău ndrănh bia bah kônh dơi nt^t kơt rvêh ngêt philatop. Ngêt sa ta jay kônh ăp nu\ih nhu\l da dê, kônh hôm e săk ngăn. Nău mô nhu\l bah kônh la njê prăp ndoh ndơ jêh ngêt sa.

Simon

Rnôk ntơm [ư Ngih pah kan, geh tơ\ wa Lê Đình Đạo (Tă [ư groi Kruanh Đài TNVN) rnôk ne\ lah Kruanh ngih pah kan kan ôp gâp n’hanh kônh:

- Ndr^ 2 hê nchăm quán lah ?

- Nto\k geh sếp, yor oh ndơ\ prăk têh, quán mô to\ng mplơ\ tay jêng mơ nchrăm rnon. Kônh Simon ơh gơm.

Ăp biên tập viên, phóng viên bah Ngih pah kan ta Tây Nguyên âk nu\ih tâm mât tâm rgum hô ngăn đah kônh. Jêh nti đại học, mô ho\ g^t đah nău kan kônh nt^m na nê| ăp ntil. Bah nău nhu\p ty, tâm ngơi, n’ăp nău nchâm ka chok ndranh tât nău gu\ ur, so\k sai. Đêt đo\ng lah nău moh săk kon, [ư sam [u\t khai sinh an kon, âk nu\ih đă kônh. Ăp nău tât tôr, ăp nău tât ty nu\ih bu ranh [on aơ. Le\ rngôch ăp nău jêh lôch da dê. Mpôl kon se ta nkual ntu\k gu\ nsum saơ kônh Kpă Si mon lah wơt rhơn, ut r’u. Geh kon se kuăl kônh lah che, nu\ih kuăl wa. Geh lah wa\l, joi tât kônh gay nhim; u\ch hăn u\m re dak tât đă kônh dăn mê|; điểm 10 djôt an kônh uănh…

Kônh wa g^t bên âk, lo\ rmêh rmên jêng năch tât jay [a [ơ. Geh nu\ih gu\ 10 nar, n’gul khay; ăp nu\ih dơi an ngêt sa răm m’ak, rnôk s^t lo\ dơi an đêt prăk ndeh. Ăp tơ\ kônh tât du [on lan kơt s^t tât [on bah nơm. 2-3 yăng ndrănh, djăr, mô lah du mlâm su\r. Le\ rngôch bah prăk du\ng kônh. Nteh ch^ng, nu\ih tât âk tay, jêh ne\ njroh xoang. Lôch măng, ndăng nar đah ăp nău mprơ  n’hanh nău khan.

Kpa Simon hăn khâl ngăn [on lan1998

Năm 1994, rnôk trơn bah jrô Văn hoá Thông tin nkuăl Ea Kar (Dak lak) s^t [ư răk rblang nău ngơi Jarai bah Đài TNVN, kônh le\ to\ng 15 năm sa phe ngih dak bah nău kan nt^m rplay sam [u\t, rdâk [ư nău njroh mprơ bah n’gâng kan Văn hoá Thông tin gưl n’gor, đê| đo\ng lah nt^m khiêu vũ… o\k r’ah. Yơn knơm 15 năm ne\ ma drăp ndơ mpeh văn hoá ăp rnoi mpôl đêt Tây Nguyên bah kônh âk jru lơn. Kônh g^t Tây Nguyên kơt g^t tâm mpang ty. Kon nu\ih đah nău rêh ueh rmêh rmên kơt si tơm nhăr, đêt nu\ih m^n tât mbra krêp dêh jo\ jông đah du ntu\k ne\. Ndr^ ma nău kan [ư báo ngơi le\ kăt rdâng kônh.

Tâm săk kônh geh njôt săm [u\t mbro gay ma nchih ăp nău kahg^t tâm nar. Bar pe jât năm aơ kơt ne\,  bar pe jât năm a[aơ kơt ne\ đo\ng. ua\nh báo, nchih, djăt radiô, ua\nh tivi nchih đo\ng, geh rnôk ua\nh nău mhe ntuh pơk, kônh nchih tay ăp nău mhe, nău jer gay ma ua\nh rblang.  Ta lău ti kônh geh chai da de yor way koăn mâng nchih n’hanh su mhât. Klâp ma kônh mô g^t nơm le\ d^ng âk hoach do\ng mâng nchih? Ăp ndrôm săm [u\t nchih ăp nău mhe ne\ âk t^ng năm khay. Bâh săk du hê nu^h kan têh ngih dak, du ntu\k kan ta lam ntur neh mô lah săk ntơ du [on ta Tây Nguyên. Nchih ma rplay ngơi nău Yoăn lôch ne\ rblang ma nău Jarai, tor jut, lôch ne\ nchih tay.

Kpă Simon tâm jrô rhôp nău ngơi nhih pah kan way gu\ Tây Nguyên 

Hăn, djăt, răk n’hanh nchih rlău 20 năm gay ma ntơm [ư nău kan ma du\t đê| nu^h g^t tât. Ne\ lah nchih rgum từ điển do\ng an nău ntoh ngưi. Bộ từ điển Jarai-Việt-Pháp, mô lah Việt –Jarai ntơm nơh aknu\ng geh 11 rbăn nău. Săm [u\t từ điển kônh dôl cnhih geh tât 30 rbăn nău. “Gâp mbra nsrôih [ư lôch ê lor tât năm rlu ranh. Kônh nkoch đah gâp kơt ne\. mơh nău kônh [ư r^ kônh nsrôih tât du\t. kahg^t du tơ\ gâp [ư du nău nkoch tâm ơh. Rnôk ne\ nô răk rblang. Nău ngơi tâm ơh dôl [ư ueh r^ u\n ta ntu\k rhôp nău nsât, , yor kônh dôl ngơi du\t lăp: kônh tap ti ta nsung, dâk ncho\ng ti lah! Oh kĩ thuật viên du\t ji ndrât, ntôn lah geh kônh wa păng jêng têk tay máy let dâng. Ăp rơh gâp hăn tât ăp [on lan nkual njônh ngai, rnôk geh mâp ăp nu^h bu ranh, mô lah ăp nu^h g^t vât mpeh văn hoá bâh rnoi Jarai, gâp way nchih tay du đê| nău tâm pât, mô lah nău nđơn nkoch s^t an kônh. Du tơ\ kơt ne\ ta Ayun Pa n’gor Gia Lai gâp pơk máy gay ma thu naư nkoch nđơn jong klâp ma 30 mn^t. lôch ne\, gâp ôp nu^h nkoch nđơn, ntu\k plong khân ay mê djăt nău nkoch aơ?, ờ, gâp djăt tăng Simon nkoch ta Đài. Du\t ueh jêng gâp nkoch tay an mê nău aơ?. kônh le\ geh dơn âk bằng khen, klâp lah geh tât bar pe jât. Du tơ\ gâp tât [on lan Jarai ta Ia Pa n’gor Gia Lai. G^t gâp pah kan ta Đài n’hanh Kpă Simon, [on lan ta aơ ôp: Simon geh nău kop ji mô, ma pơh aơ mô tăng păng ngơi ta radiô? Aơ lah bằg khen mô geh chũ ký n’hanh dấu đỏ du\t khlăy.

Simon hăn khâl ngăn [on Sedang

Năm 2001, mpôl Ful-rô yor Ksor Kơk leo kan le\ têk leo, jă âk nu^h rnoi đê| hăn [ư rlăng đă njêng nău ntơ lah ngih dak Đê-ga mât kan êng. Du đê| [on lan ta Tây Nguyên le\ jêng nău duh jêr mpeh rnă njrăng chính trị. Âk nu^h du\t m^n rvê, kônh Kpă Simon le\ m^n du ntrong du\t ueh. Ne\ lah tât ta jay I mê| Ksor Kơk ta buôn Broái, xã Ia Broái, nkuăl Ia Pa n’gor Gia Lai gay ma joi g^t na nê| nkô| nău gay ma geh ntrong mbơh tay an [on lan djăt radiô g^t trong kan bâh Đảng, nău kơl bâh ngih dak. Kônh le\ geh rơh tâ ngơi dêh rmên, geh âk nău tâm ro\ng n’hanh nău ueh di đah nu^h mê| aơ đah nău ngơi Jarai. Hên nchih thu tay ăp nău ngơi nău nkoch bâh wa tâm nău ntuh ngơi pơk ta Đài. Wa đă nu^h [on lan ta ăp [on lơi djăt t^ng nău I kon rlăng bâh păng nơm. Gâp kahg^t na nê| rup nu^h mê| ranh hăn jur ntung jay truh sat. wa nhup ti, rngot tup dak măt.

            Lê Bích Phượng, nu^h ndrel kan n’hanh gâp lôch nar hăn dja geh âk nău nchih: “Ăp nu^h băl bên  bah wa “tổng thống” Ksor Kơk moh geh nău lah?  Geh huy chương Vàng Liên hoan phát thanh lam dak n’hanh giải C giải Báo chí quốc gia năm nê nơh. Kpă Simon lah kơt nê|, du\t aih lo\ng đah nău rêh, yơn du\t na nê| n’hanh le\ nuih n’hâm đah nău kan. Đah ăp bôk ntuh nău ngơi rnoi mpôl đê| Tây Nguyên nô mât chăm t^ng nkô|. Uănh tay di nău nchih, djăt na nê| t^ng nău nkoch le\ pơk gay rgum donh mbrơi ăp găr lu\n. Nô way hăn tât phòng thu gay nt^m nti trong ât n’hâm, n’gluh nău an ăp nu^h ngơi. Nău mhe tâm dak ân răk mha đah nău mhe dak bah dih; nkoch nău mhe lư nău tât rmoh rmanh êng đah nkoch nău mhe lư ju\r geh ndơ tuch tăm.{ư ngơi lơn, nkoch nđơn yău lơn ma êng tay đo\ng.

            Họp mpeh chuyên môn nô way lah wăl, bâr têh. Du tơ\ nô lah:

            - He mô geh nu^h I blău rlău nu^h đê|, dơn geh nu^h mâl da dê dơm. Gâp lah nu^h du\t mâl, jêng ân răk du\t âk, djăt du\t âk, nchih du\t âk. He g^t wât tât ntu\r, lah bu êng nkhêp geh nu^h I wât ri mơ d^ng geh wât.

            Nơm geh nô ma nău kan răk, rblang bah ăp nu^h ngơi, nu^h rgum nchih bah Nhih pah kan way gu\ Tây Nguyên di rnoh, ue\h tay lơn. Yor ma nău u\ch n’hao săk blău ăp nău ngơi dja ma nô mbrôn soan nchih rgum ndrôm săm[u\t từ điển Ja rai- Việt.

            Aơ mbra lah nklâm ndơ nkah g^t le\ rngôch ăp nu^h, le\ rngôch băl mpôl djăt radio le\ tă ro\ng bâr ngơi, n’hanh nău ngơi lơn kalơ radio bah gâp. Nô Kpă Simon nkoch.

            Nkah rnôk bar hê ur sai hên lôch rnôk s^t [on tơm tâm nđăp, lăp tay Buôn Ma Thuột [ư rho\ piăng ntoh măt bar nhih pah kan. Gâp jă, nô lah: “May mô dơi jă dơm ma mbung kơt nê|. Ân rvăt thiệp ân ue\h. Ơm ndr^, nchih săk nu^h jă hăn. Ăp ntil nău kan nô săm kơl [ư”. Lôch nê nô rvăt thiệp, nchih n’hanh njuăl. Kon bu ur gâp a[aơ le\ lah sinh viên năm tâl 2 hôm, bar pe mblâm thiệp tâm nđăp kăl e nơh gâp mô ho\ njuăl le\, nha hôm mât tay đo\ng. chữ bah nô nchih kloh rvoah. Chữ o nchih du\t rvoal yơn mô j^r mbung. Nău mpơl bah kon nu^h ndu\l proch an luh bah dih sa mbrăch luh mbrăch sa blân luh blân!?

            Nơm e nơh nô s^t [on tơm mon an me bơ\ du mblâm jay bơi tât 200 rkeh prăk, năm aơ nô s^t mon an tay me bơ\ du jay ăch chrach n’hanh ntu dak bơi 70 rkeh prăk đo\ng. Nklăp nê lah rnoh prăk nô ntêm nkrem du bông gu\ kan tâm bah ri aơ nơh. A[aơ nô dôl gu\ ta jay tập thể hvi bar pe jât mét vuông, ôi sa du tô bún riêu, ngêt ly cà phê bah meng trong. S^t ncho kalơ ndeh honda ơm ơm djơh djơh./.

                                                            Nu^h rblang: Điểu Thân- Y’Sưng- Thị Đoắt