VOV4.M’nông: Nau ân manh prăk so\k răk kon khlay ho\ lăp tâm ăp [on lan nkuăl jru ngai bah Tây Nguyên, geh nau nkah njrăng. Kônh wa tâm ăp [on manh prăk đah rnoh prăk kon khlay [ư âk nu\ih [on lan mô hôm nau dơi trok rnon. Tâm rnôk nê, ăp nu\ih ân manh prăk ri sâm geh năch rnơm geh ân manh prăk so\k prăk kon khlay bah nu\ih ach o. Aơ lah nau kan geh ntoh luh mpeh văng sa, rêh jêng nơih geh nsum ăp nau kan roh đăp mpăn rnă njrăng.

Rnăk wa Ksor Dư, rnoi Jarai, ta [on Thim, Xã Phú Cần, nkuăl Krông Pa, n’gor Gia Lai, tă geh 1,2 ha neh mir, mô geh âk yơn ko\ to\ng gay ma rong rêh le\ rnăk vâl geh bơi tât 10 nu\ih. Năm 2014-2015, yor mô to\ng prăk ntuh kơl, wa manh 40 rkeh bah du ntu\k ân manh gay ma tăm bum. Đah rnoh prăk kon lah 5%/khay, tât lôch năm 2016, rnoh prăk tơm ndrel ma prăk kon hao bơi tât 90 rkeh. Yor 2 năm aơ, nau geh tuch tăm mô âk, wa Dư mô geh prăk gay ma trok prăk kon yor ri ma bu so\k neh rnăk wa. Rêh nsing đah mir, a[aơ mô geh neh, rnăk wa knu\ng hôm hăn kan ân ma bu gay ma joi ndơ sa. Tâm di tơ\ nkah tât nu\ih bu ân manh prăk, wa saơ rngot ngăn, yor bu nê ma rnăk vâl wa jêng geh kơt a[aơ:

‘Neh neh gâp mơng pah ôh, gâp nơm njêng tă bah jo\ hôm. Knu\ng rlau du năm ma bu so\k neh ri gâp rngot ngăn, mô blau ma [ư. Ur gâp lah ma gâp lơi di\ng khi\t ôh, ân bu so\k lơi, jêh aơ lah geh prăk ri rvăt tay neh. Yơn lah ntu\k so\k prăk ma rvăt, geh neh mư geh prăk, lah knu\ng hăn kan ma bu ri ntă jo\ di\ng ma geh prăk. Rngot ngăn, rngot ma mô blau nau ma [ư ơm”.

Nau kan phung rvăt ndơ tuch tăm jêh ri so\k prăk kon khlay ho\ jêng nau âk ngăn tâm ăp [on lan rnoi mpôl đê| bah nkuăl Krông Pa, n’gor Gia Lai. Ngoai tâm âk nkô| nau tơm lah yor kônh wa mô geh manh prăk ngân hàng.

Đah Ngân hàng chính sách knu\ng ân manh ân ăp rnăk ach o ndrel bơi ach o yơn tơm prăk ko\ mô to\ng ân [on lan ntuh kơl tuch tăm. Tâm rnôk nê, nu\ih [on lan kơt lah mô geh manh prăk tă bah ăp ngân hàng [ư tuch tăm. Du gưl yor âk kônh wa mmô geh săm [u\t kơp dơn dơi do\ng neh bah nơm. Jêh nê yor ăp ngân hàng rvê rnôk ân manh prăk tâm nkuăl jru ngai, nkualư rnoi mpôl đê| ri yor nau kan ân geh kơp njrăng nau săk geh ndrel n’huch nau khuch.

Jêr geh manh prăk tă bah ngân hàng [ư [on lan lo\ hăn manh prăk bah dih.

Nô Ksor Breng, Bí thư Đoàn druh ndăm xã Phú Cần, nkuăl Krông Pa, ân gi\t, aơ lah nau dơi gay nu\ih ân manh prăk nơih mpet đă nu\ih [on lan. Nu\ih [on lan ndơn ăp nau nchâp đă đah rnoh prăk kon prêh ndrel ăp nau đă êng:

‘Nu\ih [on lan kơt lah mra geh nau khuch. Ntu\k rvăt ndơ, ntu\k ân manh prăk lah bu geh sa 2 gưl. Tal bôk năp rnôk nơm manh prăk ri bu ho\ sok prăk kon prêh. Jêh ei nơm tăch ndơ tuch tăm ân khân păng ri bu rvăt thuk đo\ng, yor lah nơm ho\ manh ndơ bah khân păng hôm. Lah tăch ta ba dih ri mra lah rnoh prêh lơn, yơn lah nơm tăch ba dih ri nơm lơn ma khuch, yor bu mra ti\ng rnoh prăk kon prêh lơn đo\ng ân nơm”.

Tâm nau êng đo\ng, lah manh prăk đah rnoh prăk kon khlay hôm geh nkô| nau tă bah nau mô gi\t rbăng bah [on lan nơm. Âk ngăn nu\ih hăn manh knu\ng gi\t lah, du rkeh lah 30-50 rbăn du khay, yơn mô geh kơp lah rnoph 3-5%/khay, kơt lah 36-60%/năm. Lah yan tuch tăm mô geh âk, mô geh trok prăk kon, knu\ng nsu\n prăk kon 2 năm, prăk me deh prăk kon ri knu\ng êbng rnoh prăk kon ho\ âk rlau ma rnoh prăk tơm bôk năm. Aơ lah nkô| nau, âk nu\ih du năm manh yơn roh rlau 10 năm trok prăk kon ê lôch, jêh nê tăch neh, tăch ngih gay ma trok dôih ân ma bu.

Nau nghoach ngăn lah nau gi\ rbăng bah kônh wa hôm gi\t, âk nu\ih mô kơp luh nau geh yor ri dah ma manh, mô lah manh tât rnoh prăk âk ngăn. Kơt lah rnăk nô A Lê Tung, [on Thim, xã Phú Cần, nkuăl Krông Pa, lah rnăk ach o yor ri geh Ngân hàng chính sách ân manh 20 rkeh gay ma nkra tay ngih. Nau mi\n nkra ngih geh rgâl đah nau nkra tay mhe gay ma gu\ bah rnăk nô Tung ri manh prăk me mbơ\, băl mpôl geh 200 rkeh, manh prăk ba dih 150 rkeh. Ngih geh ndâk têh ueh, mô kơt ma rnăk ach o, yơn rnôk nê nô rvê ngăn yor geh rnon, ngăn lah rnon manh bu ba dih. Đah rnoh prăk kon 3%/khay, du năm, nô trok ân ma bu rlau 50 rkeh. Tâm rnôk ne, di\ng le\ nau geh bah rnăk nô knu\ng nsing kâp tâm 1,4ha neh mir tăm bum, mô gi\t ntă jo\ di\ng nô mư lôch trok rnon:

‘Gâp manh ta nkuăl têh Phú Túc aơ dơm. Prăk kon lah du rkeh 30 rbăn/khay. Gâp jêr ir ri di\ng manh, trok geh prăk kon đo\ng lah mô ri gâp ê gi\t ơm. Gâp ko\ rvê ngăn, a[aơ mô blau nau [ư gay ma geh trok rnon, gi\t đo\ng năm aơ manh âk ngăn prăk. A[aơ ur sai mô blau nau [ư gay ma geh trok rnon, mô gi\t dah jo\ di\ng lôch trok rnon”.

Ti\ng nau kơp bah Công an nkuăl Krông Pa, n’gor Gia Lai, lam nkuăl geh 88 rnăk ân manh prăk, đah rlau 3000 rnăk manh đah rnoh prăk rlau 80 rmen, đah rnoh prăk kon ntơm 3-5%/khay. Đại uý Trần Xuân Hoàng, Groi rmôt mât nau đăp mpăn, Công an nkuăl Krông Pa ân gi\t, ntu\k kan ho\ kơp nau ntuh kơl ân manh đah ăp rnăk, mhal ăp nu\ih tih, lo\ đă ăp rnăk ân manh ton [ư di nau ntru\nh bah pháp luật.

Bol ma nau “ân manh prăk so\k prăk kon prêh” [ư âk nau tât khuch ân nau rêh, ngăn lah đah kônh wa rnoi mpôl đê|, yơn ti\ng Đại uý Hoàng, aơ lah nau u\ch manh êng yor ri ma jêr rklaih. Gay rdâng nau aơ, ngăn lah nkoch mbơh ân kônh wa gi\t rbăng lơn:

‘Yor mô geh ntu\k manh êng, mô geh prăk gay ma [ư tuch tăm ma kônh wa tât ăp ntu\k tơm ân manh prăk gay ma geh prăk tuch tăm. Bah nau kơp ri Công an nkuăl ho\ ndâk nau nchrăp bonh đă kônh wa tâm nkuăl rnoi mpôl đê| gay nkoch trêng ân kônh wa mpeh nau khuch bah nau kan ân manh prăk kon khlay ko\ kơt lah nau ntru\nh bah pháp luật geh tât nau kan aơ gay kônh wa mô hăn manh prăk đah rnoh prăk kon khlay tay”.

Kan kônh wa rnoi mpôl đê| tâm ăp [on hăn manh prăk kon đah rnoh prăk kon khlay tâm nkuăl Krông Pa, n’gor Gia Lai ko\ geh âk năm. Mra dơi lah, aơ lah nau kan mô ueh đah ăp [on lan, [ư kônh wa tâm nkuăl jru, nkuăl ngai jêr dơi rklaih ach o yor rnoh prăk kon prêh ir. Tâm nau kan êng, nau ân manh prăk bah ăp nu\ih, ntu\k rvăt ndơ tuch tăm ngăn lagh nau [ư tăch rgâl prăk kaih, yơn lp\ ê geh ăp nau ntru\nhg mât njrăng, [ư bu dah ma so\k săk rnglay tă bah nu\ih ach o ma mô geh ndơn nau nchâp đă./.

Nu\ih rblang: H’Thi