VOV4.M’nông: Yan mih aơ, ăp ntu\k kan tăm bri ta N’gor Kon Tum ho\ nchrăp bơi tât 2 rkeh kon ntil, pă ti\ng nau nchrăp tăm 850 ha bri rgâl lơi. Wa Nguyễn Kim Phương, Groi Giám đốc N’gâng kan tuch tăm n’hanh Hun hao [on lan n’gor Kon Tum, ân gi\t, jêh rnôk kơp le\ rnoh tăm bri, geh 44 rkeh prăk du ha gay ăp tơm ntuh kơl ndơ\ tâm tơm prăk kơl an Tơm prăk hun hao bri, n’gor ho\ ngăch ntru\nh ân ăp ntu\k kan tăm bri. N’gor ko\ nchrăp manh lor du gưl prăk gay tăm bri ân năn đah yan mih. Đah nau kan aơ, Kon Tum nsôih tât năm 2016 mra jêh nau tăm bri rgâl mhe. Wa Nguyễn Kim Phương, ngơi:

 ‘ Ueh ngăn jao ân ăp ntu\k kan tăm bri, rnâng kan mât njrăng bri njrăng n’gang tăm yor khân păng geh nau blau n’hanh dôl gu\ pah kan nkre tâm nkuăl nơm mât. Rnôk ăp nu\ih tơm ntuh kơl ndơ\ prăk mbrơi lah N’gâng kan tuch tăm đă đah UBND n’gor manh lor prăk gay ân ăp ntu\k kan bu leo kan, yor tăm bri păng geh ti\ng yan. Djăt ma tăm bri, n’hanh tơm prăk ri nơm hôm so\k ơm, tâm bôk nau kan geh nau tâm pă ti\ng yan ntuh kơl, ri mra ntop tay, nau [ư kơt nê păng mra nơih lơn”.

Tâm ban kơt Kon Tum, ăp n’gor ta Tây Nguyên ho\ nchrăp rnoh geh tâm ban gay ăp nu\ih tơm ntuh kơl ndơ\ prăk, rgâl ma tăm êng bri. Ndrel đah nau nsôih kan bah n’gâng kan tâm nkuăl, kan tăm bri rgâl ho\ geh âk nau dơi ueh lơn. Nê lah ăp ntu\k tăm bri ngăch nộp prăk bri rgâl mhe. N’hanh geh ăp ntuk kan tơm tăm bri ho\ nchrăp kăl lơi si jêh rnôk ngih dak nchăng lơi nau kăl si chăt êng. Kơt lah Công ty  Cổ phần rmôt kan ê nkra si Trường Thành, [ư rnoh neh bri tăm ho\ rlet rlau 14.000 ha, jong tâm lam n’gor Dak Lak, Dak Nông n’hanh Phú Yên. Du năm công ty ho\ geh rlau 1000 ha bri tăm tât năm geh kăl, pă to\ng ndơ gay ma ê nkra si tăch luh dak ba dih. Ti\ng wa Võ Trường Thành, Tổng Giám đốc Công ty, kan tăm bri u\ch geh nau dơi ri mô dơi nkhah ôh đah nu\ih [on lan tâm nkuăl:

 ‘Phung hên do\ng nu\ih kan bah rnăk vâl nê n’hanh khân păng rgum tay nu\ih pah kan bah ăp rnăk vâl êp nê gay [ư ăp nau kan tăm bri, n’hanh phung hên leo prăk njur tât ăp gưl kan. Kan mât chăm bri nê phung hên ko\ jao lơi ân khân păng, n’hanh rnôk tât yan kăl si ri mra pă nau săk geh nsing tâm nau nchrăp ma phung hên ho\ đăng ký tâm n’gâng kan bah nkuăl. Kơt ri, rnoh do\ng tăm bri, mât chăm n’hanh njrăng bri lah nklăp 25 rkeh prăk /ha, yơn lah rnoh prăk gay ma geh neh tăm bri jêr ngăn kơp geh du\m âk n’hanh mô dêh lơn rnoh aơ. Kan pă tay neh ân ăp nau gay geh tât tăm bri ri geh ntu\k kan tăch rgâl [ư ngăch ngăn lah du năm, hôm vay lah roh 2 năm mô lah rlau ma nê đo\ng”.

Kơt ri, đah ntu\k kan tăch rgâl, ko\ geh nau kol n’hanh jêr kơp rnoh geh ngăn tâm nau kan tăm tay bri lo\ tât tă bah nau mât chăm, săm [u\t hành chính rnôk geh neh tăm. Hôm đah ăp nu\ih mât kan, nau jêr ngăn lah nau kan tơm prăk gay tăm bri. Kơp rnoh tăm bri tâm rlau 70 rkeh/ha. Wa Nguyễn Quốc Hưng, Kruanh n’gâng kan tăm bri n’gor Dak Lak, mi\n lah, bri gay tăm ân tâm rlu\k ri mư geh săk nâp nâl ngăn:

 ‘Lah phung he knu\ng tăm bri jong nar ri tơm prăk rgum nsi\t lah du\t jo\ ngăn, jêr ngăn ân nu\ih tăm bri, yor ri ma [ư kơt aơ nkre lah nơm geh tơm tăm gleh nar gay ma geh tay prăk, nkre lah nơm geh tơm si têh. Kơt lah ta Công ty tăm bri Ea Wy tăm nsum tơm đah tơm si tếch mô lah Công ty tăm bri Krông Bông hôm tăm n’ăp ma tơm geh tâm nkuăl lah tơm rlong ndrel đah tơm keo lai, đăp mpăn nau kan tăch rgâl tăm tay bri geh mro, mhâm [ư tâm rnoh neh nê mô geh roh tơm bri tăm jo\ năm ân tât lôch năm geh kăl so\k si. Phung he ntuh kơl ân tâm di rnoh ri tơm hun hao jêng ueh mra lah đăp mpăn geh prăk, yơn ntuh kơl n’gul vah ri mô geh nau ueh ôh”.

Ti\ng wa Hà Công Tuấn, Kruanh N’gâng kan tuch tăm n’hanh hun hao [on lan, Tây Nguyên hôm rlau du rkeh ha neh lơi dơm. Neh tăm aơ u\ch geh nau dơi ri gay geh ntrong kan ueh lơn. Rơh rlau aơ, âk ntu\k kan ho\ tih luật rnôk leo ngih dak gay ma rgop nsum [ư ăp nau kan tăm bri. Nau kan neh ntu tâm di lah nau nơih gay nkuăl aơ rgum ăp tu tơm ân nau hun hao tăm bri gay tăch. Wa Hà Công Tuấn, ngơi:

 ‘Moh nau lah ti lah, nau pah kan văng sa mô geh nau dah ro\ng ma rhuăt prăk mro dơi ôh, ma gay pơk ntu\k kan ân nu\ih pah kan n’hanh nu\ih kan tăch rgâl ndrel [ư pah kan văng sa. U\ch ntu\k kan tăch rgâl lăp kan ri gay geh neh ntu, đê| ngăn gay geh du gưl neh kloh n’hanh neh tâm rgop nsum đah nu\ih [on lan, aơ lah nau kan bah n’gâng kan tâm nkuăl geh nsum đah nau rgum. Đah Tây Nguyên neh ntu ri mhâm [ư, geh ân manh đo\ng lah mô, nau tâm nkoch aơ gay ndơ\ tât Trung ương rđau ân. Nau khlay ngăn mpeh nau kan tăm bri lah neh ntu”.

Nau ngăn lah ho\ geh âk ntrong kan mhe,ăp rnăk hun hao tăm bri săk rnglay n’ăp ma nau săk geh văng sa n’hanh ntu\k ntu, yơn nau tăm bri Tây Nguyên mra lah nau roh khuch ngăn lah [ư  ti\ng trong “thăk jâng, tal bôk”. Roh bri ta Tây Nguyên geh âk nkô|, yơn knu\ng êng nau kơl ăp nau kan tăm bri kơl an [on lan tâm ăp năm rlau aơ [ư rhiang rbăn ha bri roh. Nau kan tâm ntrong aơ ê lor lah mpeh ăp nkuăl. Ăp nau kan geh do\ng neh bri ri gay uănh ân n’hêl, mô dơi plơ\ tay nau kan so\k bri ma mô ntuh kơl ân tâm di. Hun hao bri dôl geh đă lah nau kan ndal đah nkuăl Tây Nguyên n’hanh lam dak tâm rnôk nau rgala mhe trôk nar lam ntur neh n’hanh nau tâm rnglăp văng sa lam ntur neh. Ta rơh r[u\n nchră tât nau kan mât njrăng bri geh [ư ta Dak Lak bôk năm aơ, Groi Thủ tướng Hoàng Trung Hải lah rjăp:

 ‘Phung he lah ngoai tâm ăp dak geh khuch ngăn yor nau rgâl mhe trôk nar, di\ng le\ ăp rnoh ko\ geh ti\ng trong mô ueh da dê: Bri prăng ri lơn ma prăng, ma mih dak lip ri lơn ma khuch khat hô lơn, n’hanh ngăn lah ngoai tâm ăp nau kan gay phung he n’huch ăp nau khuch bah nau rgâl mhe trôk nar nê. Nau kan bah bri đah nau hun hao nâp nâl nar lơn geh nâp nâl lơn, u\ch phung he gay uănh khlay n’hanh ntuh kơl ân păng âk lơn, n’hanh gay mi\n luh nau kan gay đăp mpăn ân păng hun hao nâp nâl. Bol ma hôm âk ngăn nau jêr, yơn phung he gay gi\t lah rnôk mô geh kơl an ân nau hun hao bri nê ri nau ngăn lah phung he gay trok tâm ân păng âk ngăn”.

“Sa ndơ bri-luh êng dak măt”. Ndrel đah nau roh bri lah nau prăng bri, dak lip tât mro, lơh khuch nar lơn hô. Plơ\ lơi ndrih ân bri Tây Nguyên, yor ri\ dôl lah nau u\ch, lah nau kan ndal, yor nau hun hao nâp nâl ân lam nkuăl ko\ kơt lah tâm lam dak./.

Nu\ih  blang: H’Thi