VOV4.Mnông – Wa Trần Văn Ngoạn ta thôn 12, xă Ea Tu, nkual [on têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak geh bơi 5 ha cà phê le\ ranh, săk geh du\t đêt, rnoh geh play ăp năm mô to\ng do\ng an ntuh kơl, jêng tă aơ 4 năm, wa le\ phah jăng lơi mir tơm gay tăm mhe tay. T^ng gưl [ư bah N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan, jêh rnôk rôk jăng cà phê ranh, an tăm tuh mboh tâm ple\ 3 năm gay rgâl nkra neh, jêh ne\ mơ tăm tay. Wa Ngoạn an lah, trong [ư ne\ roh âk năm, jêng le\ tăm tay t^ng nău blău ơm bah gâp, jêng lah tăm dil jêh rnôk rôk jăng lơi cà phê ranh: “Bôk năp uănh m^n rgâl le\ rngôch trong ntil, jêh ne\ lah rgâl neh, kay phah jêh ne\ ndơ\ du đêt phân hữu cơ, so\k ndơ bah vôi, lân phân ăch ndrôk rpu ăp ntil gay rgâl nkra neh tâm di đah nău tăm tay. Tâm rnôk tăm mhe trong mât chăm an ta rnoh âk lơn rơh năm khay ơm yor tâm ne\ mô hôm neh rmu\ch, nsuôp ri [a [ơ an nchrai, rlơ\ ntop rnoh hữu cơ vi sinh tâm neh”.

Jêh 4 năm mât chăm, mir cà phê bah wa Ngoạn hun hao ueh n’hanh le\ geh play bôk năp đah săk geh 3 tấn n’gul/ha. Tâm ban đah trong tăm song dăng, mô roh mông nar 3 năm tăm tuh mbô, Công ty cà phê Ia Grai ta Gia Lai le\ lôch jêng đah 190 ha cà phê, tâm ne\ rlău 100 ha le\ geh play, săk geh âk. Wa Nguyễn Đại Ngọc-Kruanh ntu\k kan aơ an g^t, nău khlay lôch jêng lah ta nău mkra neh: “Nău mkra rgâl neh lah an mkra kloh reh, nău aơ lah du\t n’hâm khlay yor tu ndru\ng gu\ tâm reh, âk rnoh neh mô lôch jêng lah yor tuyến trùng. Ntu an jru n’hanh dêr tu\ng di ta ntu ơm. Aơ lah đah ăp mir tơm cà phê ơm le\ rngôch. Tâm rnoh rlău 100 ha le\ an sa ri geh tât 60% rnoh mpôl hên rôk tơm jêh n’hanh tăm dil yor mpôl hên uănh aơ lah rnoh neh le\ ranh, mô geh ntưp nău bu tuh, mkra kloh reh ri dơi tăm dil”.

Wa Huỳnh Quốc Thích-Groi kruanh N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan n’gor Dak Lak an g^t, trong [ư tăm mhe dil, mô roh mông nar tăm tâm ple\ tuh mbo âk tâm 3 năm plơ\ ma aơ n’hanh geh nklăp 10% rnoh neh cà phê tăm mhe bah lam n’gor. Đah trong [ư aơ, prăk ntuh kơl tăm tay bôl âk lơn, yơn mông nar tâm ban n’gul nkôp đah gưl ntru\t đă bah N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan. Âk mir cà phê tăm tay dil hôm e hao jêng, hun hao ueh n’hanh săk play âk.

Nău mkra neh cà phê tăm tay đah trong [ư ih, rlơ\, rlu\k phân hữu cơ dơi ăp nu\ih khoa học uănh lah prêh. Tiến sĩ Trương Hồng-Groi viện trưởng viện khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên an g^t, cà phê tăm tay geh du\t âk nkô| nău an ua\nh tât; bah nău mkra neh, ku\ih ntu, cheh phân, ntil, trong mât chăm… nău blău ơm tăm song da\ng ns^t tay săk rnglay ueh bah âk rnăk [on lan n’hanh doanh nghiệp tâm năm bah năp lah trong [ư ân dơi uănh t^ng: “An kơp dơn du\t na nê| lah ăp mir ranh mô geh bu tuh tu ndru\ng, an săk geh đêt, tăm tay ri mbra ueh jêng lah [ư t^ng di nău mkra neh t^ng gưl tăm tay jêng lah [ư mhe neh, koai reh, tu\ng ntu…. N’hanh nău aơ dơi ntop tâm rnôk tăm tay tâm năm tât. N’hanh gay tăm tay ueh jêng an do\ng ntil ueh”.

Kơt ne\, trong nkra neh n’hanh tăm tăm dil le\ pơk luh nău mpo\ng u\ch mhe an nău tăm tay cà phê ta ăp n’gor Tây Nguyên. Nu\ih tăm cà phê ta Tây Nguyên u\ch n’gâng kan tuch tăm ơm an du trong [ư di an kơt t^ng tâm nău ngăn tuch tăm, rhoăt đêt mông nar ma hôm e đăp mpăn săk rnglay tăm tay cà phê./.

Nu\ih rblang: Y Sưng