VOV4.M’nông – Ju\t dak rhal ta trôm bôm jêh răk mpêh koai nkual trong hăn tâm thôn ndrel đah đoàn viên druh ndăm bah xă, băl Mari, đoàn viên thôn Ka Đơn 2 xă Ka Đơng, nkuăl Đơn Dương n’gor Lâm Đồng mô dơi mpôn nău răm rnôk an mpôl hên uănh ăp trong hăn kloh ueh mhe dơi ăp băl đoàn viên mpêh koaih. Băl Mari an g^t “aơ lah nar mpê| koaih n’gle\ du\t tâm năm, jêng geh du\t âk đoàn viên tât râng, mpôl oh u\ch [ư du\t kloh gay tết aơ kônh wa he dơi hăn ta ăp trong kloh ueh, tăm tơm si. Băl Ma ri nkoch:

“Rnôk xă rgo\ jă hăn răk ntu\k ntô mpôl hên tât râng du\t n’hâm da dê, kơt ăp rnôk kơt aơ gâp saơ du\t răm, đoàn viên druh ndăm tât râng âk, ngăn lah ăp nar lễ têh, ăp nu\ih du\t n’hâm tât râng yor ăp nu\ih g^t saơ aơ lah du nău [ư du\t ueh an kon nu\ih. Bôl geh âk rnôk pah kan tâm duh nar, o\k r’ah yơn gâp saơ du\t ntôh n’hao n’hanh ueh lăng”.

Kơt tâm ban Ma ri đo\ng, nău ntôh n’hao n’hanh ueh lăng rnôk dơi rgop soan ns^t tay ueh nđir an [on tơm mpơl tâm ăp măt nu\ih bah ăp băl mom dôl tât râng mpê| koaih rwach trong hăn tâm [on lan, băl Ya Nghiệp ndăn nkoch đah nău răm bah nơm rnôk dôl to\ dak an tơm si ta trong:

“Săk gâp tât râng tâm nău kan tăm tơm si n’hanh mpê| kaih thôn [on mpôl Đoàn, gâp saơ lah nău [ư du\t geh nkô| nău yor pơng rgop tâm nău mât ndray kloh ueh ntu\k ntô gu\ âm bah kông wa, a[aơ trong hăn tâm thôn dơi [ư bê tông, ăp druh ndăm tâm [on t^ng ueh mpeh gung trong, gâp saơ du\t răm”.

Xă Ka Dơng tă lah ngoay tâm âk “ntu\k duh jêr” mpeh trong kan ntu\k ntô gu\ âm yor tâm nău koaih rgum, mkra ndok nja mô ho\ rgum. Ndrel đah ne\, nu nău do\ng dak si tâm tuch tăm mât rong kơt: phân hoá học, dak si tu ndru\ng n’hanh do\ng phân rih, ngăn lah tâm tuch tăm ăp ntil biăp, mô knu\ng geh khuch tât săk soan kon nu\ih ma hôm khuch hô tât ntu\k ntô gu\ âm… mô knu\ng kơt ne\, ntu\k ntô gu\ âm hôm lah rnoh ntil ndơ tal 17 tâm ding le\ 19 rnoh ntil ndơ [ư gay du ntu\k dơi kơp dơn xă thôn [on mhe. Dơi g^t wât rnoh nău klach bah n’hôl [ô đah nău rêh bah kon nu\ih, kơt tâm nău rgop jêh 19 rnoh ntil ndơ [ư tâm  ndâk njêng thôn [on mhe, đoàn druh ndăm xă Ka Dơng le\ janh dăn đă đah Uỷ ban xă dăn [ư t^ng rnoh ntil ndơ [ư 17 nău kan răk kloh ueh trong [on lan, koaih kloh rbông, sor dak, wach rgum ndok nja wa\r ngih wâl, mât kloh ueh tu tơm dak, tăm tơm si rgop mât đăp mpăn ntu\k ntô gu\ âm kloh-ueh an [on lan. Đah nuih n’hâm hăn ntrong leo lor, bah ăp nar ntơm rgo\ jă, Đoàn druh ndăm xă le\ dơi tâm ban u\ch bah âk đoàn viên druh ndăm, băl Ma Chương, bí thư Đoàn xă Ka Dơng an g^t:

“Đah nău r[o\ng gluh an lah rgop [ư an ntu\k ntô gu\ âm ta xă kloh ueh n’hanh ueh lơn. Jêh âk nar mbơh [ư ntrong leo hăn koaih mpêh răk ntu\k ntô gu\ âm ăp nu\ih du nuih n’hâm t^ng râng, gâp saơ thôn [on kloh ueh mbra hao. Rlău ma nău koaih mpêh mpôl hên tăm tay du rbăn tơm si ta ăp trong hăn tâm xă, ăp khay mpôl hên hăn jik pih n’hanh to\ dak mât chăm tơm si, a[aơ tơm si dôl sra n’ging hun hao ueh bah kơi aơ mbra ns^t tay ueh nđir an [on lan”.

Ndrel đah nău râng mpêh jik ntu\k ntô gu\ âm, đoàn viên druh ndăm xă hôm đă ăp đoàn viên mpeh nkoch trêng, rgo\ jă rnăk wâl nơm ndrel râng mât kloh ueh nsum. Mih n’hach jo\ dak trăm jo\, bah ntu\k nu\ih [on lan mô ho\ wât tâm nău răk kloh ueh nsum. Trong hăn [on lan [a [ơ hôm ndok nja, dak [âh ăch su\r, ndrôk rpu, tât a[aơ kônh wa tâm xă le\ wât mpeh nău khuch [âh, n’hanh ntơm rgâl ăp nău bên mô ueh, khuch tât ntu\k ntô gu\ âm. Yuh Ma Duyên thôn Ka Đơn 1 an g^t:

“Kon gâp pah kan đoàn tâm xă le\ nkoch trêng an rnăk wâl mât kloh ueh nsum ntu\k ntô gu\ âm, ndok nja ăp nar rgum n’hanh su jăng lơi du ntu\k, nău kan aơ du\t ueh le\ rgop tâm nău mât kloh ueh thôn [on. A[aơ tâm xă ăp jay su jăng lơi ndok nja, thôn [on a[aơ ang u\nh n’hanh kloh ueh”.

Tât Ka Đơn nar aơ, he dơi saơ du muh măt thôn [on du\t mhe bah ăp trong hăn kloh ueh, đah 2 ntrong tơm si p^t trong n’hanh âk ndơ mkra ndok nja, ntu ndok nja rgum. Wa Nguyễn Đức Khánh, Groi Bí thư đảng uỷ xă Ka Đơn, nkuăl Đơn Dương djôt dơn:

“Lah mpeh ntu\k ntô gu\ âm đah xă Ka Dơng geh du\t n’hâm djơh, Đảng uỷ m^n lah aơ ngoay tâm âk nău du\t n’hâm khlay. Yor r^, tâm rnôk bah năp Đoàn druh ndăm geh âk nău rgop tâm nău ndâk njêng thôn [on mhe rgop lôch jêh xă ndâk njêng thôn [on mhe, lơn lah tâm nău kan mât uănh ntu\k ntô. Nău bôk năp druh ndăm [ư t^ng răk ntu\k ntô gu\ âm le\ rngôch tâm xă kơt thôn [on, nkre tăm 1000 tơm si, bah meng ne\, ăp khay le\ ntơm rwach rgum ndok nja ta le\ rngôch ăp ntu\k [on lan gu\. Tă bah du năm uănh lah ri rnoh tơm si rêh geh 90%, ne\ lah nău u\ch n’hanh to\ng ăp gay mât ntu\k ntô gu\ âm vag xă kloh-ueh. Tă bah ăp ntrong leo mpôl hên geh rnê rhơn ăp nsum mpôl êng nu\ih, ntoh lư rgâl hao gay ăp đoàn nău kan druh ndăm êng kơt t^ng”.

Năm 2015 mhe rlău xă Ka Đơn le\ tât lor tâm nău ndâk njêng thôn [on mhe, rgop tâm nău dơi [ư ndơ\ nkuăl Đơn Dương jêng nkual thôn [on mhe bôk năp bah nkual Tây Nguyên. Tâm nău dơi geh nsum ne\ geh nău rgop bah rmôt đoàn viên druh ndăm xă Ka Đơn. Ngăch prăl, ntrong leo lor, druh ndăm Ka Đơn le\, n’hanh dôl tay [ư t^ng nuih n’hâm hăn lor, rgop săk rnglay tâm nău mât ueh nău geh tâm ndâk njêng thôn [on mhe ta [on tơm nơm.

            Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja