H’Thi n’hanh Y’Sưng dăn mbah kônh wa n’hanh băl mpôl. Jă kônh wa n’hanh băl mpôl djăt nau ngơi Bunong, ntuh tâm nau ngơi rnoi mpôl đê\ tă bah Rađiô VN.

Bôk nau ntuh kêng măng aơ, nar pe, 6/8/2014. Pơk bôk ntuh nau ngơi nar aơ lah nau mhe tâm dak n’hanh ba dih dak. Geh âk nau khlay ba kơi aơ:

Kruanh dak Trương Tấn Sang vơt đêp rmen wa Sengoku Yoshito, Hạ nghị sỹ Hạ viện Nhật Bản, Kruanh Đảng [on lan [ư tơm Nhật Bản ndrel rmôt kan dôl geh rơh khâl n’hanh pah kan ta Việt Nam.

Thủ tuớng Nguyễn Tấn Dũng vơt nu\ih kan bah dak Mỹ David Shear di rơh nu\ih kan bah Mỹ lôch năm kan ta Việt Nam.

Rmôt kan rnâng kan rđau nau rgâl mhe Tư pháp Trung ương pah kan đah n’gor Gia Lai.

N’gâng kan ta hen Thái Lan nchrăp pơk du rơh rvăt phe ba bôk năp [ư nau ton tăch luh to\ng du rkeh tấn phe tât Trung Quốc.

Quốc hội gưl kan mhe ta Libi tâm di nau săch wa Akila Saleh Issa [ư nu\ih dâk bôk ntu\k kan ndâk pháp luật aơ.

Jêh nê tâm nkô| trăch “n’hâm soan đah nau rêh” nar aơ, mpôl hên mra nkoch tât nau ji play nuih n’hanh ăp nau njrăng n’gang lơi nau ji play nuih.

A[aơ lah nau ntuh na nê|.

Kêng măng n’aơ, ta Ntu\k kruanh dak, Kruanh dak Trương Tấn Sang le\ geh nar wơt đêp rmên wa Sengoku Yoshito\, tă [ư Hạ nghị sĩ Hạ viện Nhật Bản, tă [ư Kruanh Đảng Dân chủ Nhật Bản ndrel mpôl pah kan dôl geh rơh hăn khâl n’hanh pah kan ta Việt Nam. Ta nar wơt, wa Sengoku Yoshito\ mbơh đah kruanh dak rơh hăn khâl Việt Nam rơh aơ gay u\ch uănh ntru\t kan ndrel mpeh nău kan lo\ mir t^ng nuih n’hâm 2 ding le\ tâm ton ta rơh hăn khâl bah Kruanh dak Trương Tấn Sang tât Nhật Bản khay 3 mhe rlău. Nkoch mbơh răm rhơn mâp tay wa Sengoku Yoshito\ rơh hăn khâl Nhật Bản rnôk khay 3 mhe rlău, Kruanh dak m^n lah tâm boh Việt Nam-Nhật Bản dôl geh âk nău kan ndrel ueh lăng. Kruanh dak mpo\ng Nhật Bản mbra pơk hui tay nău nchrăp [ư an ăp nkual êng bah Việt Nam kơt nkual miền Trung n’hanh Dâng rđu\ng dak me Cửu Long. Kruanh dak ton Việt Nam mbra uănh tay trong kơl gay nta an kan ndrel ueh lơn.//.

 

Kêng măng naơ 5/8, ta ntu\k kan Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ho\ vơt Nu\ih kan bah dak Mỹ David Shear di rơh lôch năm kan ta Việt Nam. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ntoh nau rhơn ba năp ăp nau hun hao rlet rlau tâm nau tâm boh kan nsum Việt Nam-Hoa Kỳ, tâm nê geh kan 2 ding ho\ ndơ\ nau tâm boh hao tât du nhoat ăp ding, tăch rgâl n’hanh ntuh kơl hao ngăch, tâm boh nti\m nti, neh dak-rnă njrăng, rklaih ăp nau khuch yor [om mìn jêh ba kơi tâm lơh kăl e ho\ geh ăp nau dơi. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lah rjăp, Việt Nam ngăn ngên uănh khlay tât nau ntru\t dăng âm boh đah Mỹ tâm ăp nau kan, ngăn lah u\ch 2 ding lo\ n’hao nau tâm boh chính trị, nchră nau, lah rjăp Việt Nam mra tâm nchră đah Mỹ tâm ăp nau kan, tâm nê geh nau kan nau dơi kon nu\ih ti\ng nau ryơk n’hanh tâm gi\t rbăng nsum, nkre u\ch 2 ding lo\ ntru\t dăng ăp nau kan tâm boh văng sa yor aơ lah nau kan geh nau dơi, nau nơih tâm boh đah 2 dak hôm du\t âk./.

 

Nar n’aơ, Mpôl pah kan Ban nt^m rđau rgâl nkra Tư pháp Trung ương yor wa Uông Chu Lưu-Uỷ viên Trung ương Đảng, Groi kruanh Quốc hội, nu\ih kan tâm Ban nt^m rđau nkra rgâl tư pháp Trung ương [ư kruanh mpôl hăn pah kan đah n’gor Gia Lai mpeh nău mbơh [ư n’glôn jêh mrô 92 mpeh [ư t^ng nghị quyết mrô 49 bah N’gâng kan Chính trih mpeh nău kan nkra rgâl tư pháp tât năm 2020. Ta nar pah kan, Groi Kruanh Quốc hội Uông Chu Lưu uănh lah du đêt nău ma ăp ngih pah kan tư pháp bah n’gor ân uănh m^n tay, ngăn lah ăp nău kan n’gor ê ho\ dơi [ư ueh:

“Đah ăp nău tih khlay jru, khlay jru ri geh đêt. T^ng nău đă bah Quốc hội an geh 90% let lơ, yơn n’gor mô ho\ dơi geh mrô ne\. An m^n rvê uănh nkô| nău lah phâm [ư. Mô lah rmal tih, ăp nău tih geh nău dơi rmal yơn a[aơ ri knu\ng geh rnoh du\t đêt, mpeh prăk mô ho\ dơi geh 40%, mpeh nău kan mô ho\ dơi geh 70%, yơn ndr^ lah du\t đêt rđil đah rnoh nsum. Nău aơ an uănh nău tih di, nău nti nsơm bah rmôt kan”.

 

Dăn nkoch tay nău mhe êng [a [a\ đo\ng:

Nar naơ 5/8, N’gâng kan Bộ công thương Vũ Huy Hoàng ko\ geh nar pah kan ta n’gor Gia Lai mpeh ăp nau kan geh tât pling thuỷ điện Ia Krêl 2 nar 1/8 mhe nơh. Bah nau kan jur tât ta ntu\k n’hanh nau mbơh bah UBND n’gor Gia Lai, N’gâng kan Vũ Huy Hoàng đă, gay nsru\ng lơi nau nkra thuỷ điện Ia Krêl 2, uănh, kơp ăp nau khuch tât văng sa, rêh jêng n’hanh ntu\k ntu n’hanh r[o\ng tât nu\ih [on lan, lah saơ nau khlay ngăn ri gay jăng lơi. Ndrel đah nê,m n’gor gay ngăch kơp uănh ăp nau khuch yor pling n’gâr dak, rklaih đăp mpăn nau rêh nu\ih [on lan. Ăp nau kan aơ gay geh [ư ndal gay mbơh ân Thủ tướng Chính phủ, mbơh tât N’gâng kan Công thương n’hanh ăp N’gâng kan geh tât tâm rơh ơm ngăn./.

 

Groi Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Kruanh Ban nt^m rđau gưl ngih dak rchăng n’gang tăch ntu\ng, mplư rlăm n’hanh ndơ rlăm mhe mbơh đă ăp N’gâng kan, gưl kan, n’gor rgum nt^m rđau ueh tam, t^ng gưl nking n’gang n’hanh ntrôl ru\ch nu nău tăch ntu\ng, mplư rlăm tăch rgâl n’hanh ndơ rlăm. Groi Thủ tướng đă Kruanh ăp n’gâng kan, Kruanh ăp ngih pah kan tâm ban n’gâng kan bah lơ, Kruanh UBND ăp n’gor, nkual [on têh mpeh tâm Trung ương an [a [ơ nt^m rđau rjăp, hăn jru n’hanh dơn uănh nău kan bah năp Đảng n’hanh ngih dak mpeh nu nău n’hanh ueh trong kan lơh rchăng n’gang tăch ntu\ng, mplư rlăm tăch rgâl n’hanh ndơ rlăm. Groi Thủ tướng nt^m rđau ăp rmôt bah lơ ân n’hao tâm rnglăp lam ntu\r neh gay tâm pă g^t nu nău, tâm rgâl nău blău ơm, n’hao trong kan mêt n’ôi jêh mbơh an gay ơm saơ n’hanh rmal tih.//.

 

A[aơ, rnoh play gu ga tâm nkuăl Đồng bằng sông Cửu Long dôl ma hao khlay tay. Tâm 2 n’gor tăm âk ngăn play gu ga lah Tiền Giang n’hanh Long An, lah kơt ntơm nơh nklăp 2 khay jur rnoh ntơm 3000-4000/kg, ri a[aơ hao rlau 14.000/kg. Rnoh gu ga hao tay jêh rlau 2 khay jur thuk ho kơl ăp nu\ih tăm tâm mir Đồng bằng sông Cửu Long rklaih nau jêr jo\t. Yor aơ lah yan pe\ đah rnoh tăch jêh trok tâm lơi nau ntuh kơl tuch tăm, nu\ih [on lan geh rnoh prăk sa ntơm 100 tât 120 rkeh/ha tâm du yan./.

 

Tâm ăp nu\ih kh^t yor nău ji rngok ta n’gor Sơn La, mô geh nu\ih kh^h yor Viêm não Nhật Bản B. Aơ lah n’glôn jêh dơi ndơ\ ta nar pah kan bah mpôl kruanh N’gâng kan dak si n’hanh UBND n’gor Sơn La kêng măng nar 5/8. Kơp bah nar 1/6/2014 tât a[aơ, n’gor Sơn La geh 100 nu\ih dơi nchroh lah geh nău ji ntô rngok. Tâm ne\, geh 13 nu\ih kh^t. Ăp nar bah năp, du đêt trong mbơh nu nau mhe ăp nu\ih aơ kh^t yor Viêm não Nhật Bản B. Bôl ndr^, jêh 2 nar mpôl uănh n’ôi, groi uănh ta Sơn La, nu nău aơ dơi năl lah mô di na nê|. Ăp nu\ih kh^t yor nău ji ntô rngok. Tâm 100 nu\ih ji, geh 31 nu\ih ntưp đah Viêm não Nhật Bản, yơn lah mô geh nu\ih kh^t yor nău ji aơ.//.

 

Mih jo\ tâm 2 nar rlau ta nkuăl Mèo Vạc, n’gor Hà Giang ho\ [ư dak lip khuch âk drăp ndơ n’hanh tuh mbo bah nu\ih [on lan. Mih têh ndrel dak hoch thăng lăp tâm ngih [on lan ta nkuăl têh Mèo Vạc n’gor Hà Giang [ư rdu dâk drăp ndơ, ndrôk rpu bah [on lan. Âk trong tâm nkuăl n’hanh trong hch dak geh brôi tâm neh bok. Nchrăp rnoh khuch nklăp 500 rkeh. Lap lah mô geh khuch tât nu\ih. Jêh dak lip, Rnâng kan rđau nau rchăng phu\t sial dak lip n’hanh joi kơl nu\ih tât khuch nkuăl Mèo Vạc ho\ rgop đah UBND nkuăl têh, rmôt ta hen tâm nkuăl ngăch ntrơn nu\ih [on lan luh bah dak têh, kơl [on lah rep ntrơn âk neh bok hôm tâm ngih gay ma ơm đăp mpăn nau rêh./.

 

Jă kônh wa n’hanh băl mpôl djăt tay nău mhe bah dih dak:

Trong ndơ\ nu nău dak Thái Lan nar 5/8 an g^t, N’gâng kan tahen dak aơ nchrăp pơk rơh rwa\t ntêm nkrem phe bôk năp tâm pơh aơ kơt ton tăch gluh tong 1 rkeh tấn phe an Trung Quốc t^ng di sam [u\t tâm ton bah năp ne\. A[aơ rnoh phe ta ntu\k tăch lam ntur neh dôl hao đêt n’hanh trong hao tay yor u\ch do\ng hôm e âk tâm rnôk rnoh an tăch lo\ đêt lơn yor khuch bah trôk nar lơh. T^ng nu nău mhe n’gâng tăch rgâl rgâl Thái Lan, rơh rwa\t aơ m^n u\ch nklăp 160 rbăn tấn n’hanh lah rơh rwa\t bôk năp kơp bah rnôk mpôl tahen hao djôt [^t nchro\ng neh dak rnôk khay 5 mhe rlău. Ăp kruanh dak aơ an g^t, Thái Lan mbra jao tong 1 rkeh tấn phe an Trung Quốc di khay tâm khay 7 năm taơ, bôl tât a[aơ mhe knu\ng jao geh 100 rbăn tấn.//.

 

Tâm rơh r[u\n bôk năp ta nkuăl [on têh Tobruk, Quốc hội gưl kan mhe ta Libi ho\ tâm di săch wa Akila Saleh Issa [ư nu\ih dâk bôk ntu\k kan ndâk pháp luật aơ. Wa Issa ndơn geh 77 phiếu kơl an tâm nroh 158 phiếu ta Quốc hội. Ti\ng nau nchrăp jao [on lan [ư tơm ta Libi, Quốc hội mhe mra rgâl Đại hội [on lan lam dak n’hanh ndơ\ neh dak hăn tât du rơh săch kan Tổng thống. Yơn lah, rơh r[u\n bôk năp bah Quốc hội mhe mra geh du đê| nu\ih kan mô hôm ân kan n’hanh ho\ ntrơn ntu\k r[u\n bôk năp ta Thủ đô Tripoli, jêh nê lah Benghazi n’hanh a[aơ lah Tobruk, yor nau tâm lơh hô./.

 

Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Mun mhe kuăl jă Palestin n’hanh Israel ryơk nău đă rlu pănh ma 2 ding le\ tâm ban u\ch mbơh an. Tâm du nău mbơh ndơ\ măng n’aơ êp ôi nar 5/8, Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Mun rnê ăp nău nsrôih mô rlu bah lam ntu\r neh gay hăn tât du nău đăp rlu pănh 72 mông mhe ta Gaza. Tổng thư ký Ban Ki Mun nkoch kloh, tâm nchră lah trong hăn ngoay dơm gay nking n’gang nău tâm lơh du trong nâp nâl n’hanh rgâl nău a[aơ “roh yot n’hanh mô dơi dơn” ta Gaza. Liên hợp quốc nchrăp kơl le\ rngôch an ăp nau nsrôih aơ.//.

 

Ngân hàng Trung ương Ấn Độ nar 5/8 ân gi\t, nau văng sa Ấn Độ (êh ngăn tal 3 ta Châu Á) geh ăp nau ndâk tay bol ma mih tât la, khuch tât nau tuch tăm, nau kan văng sa tơm. Ngân hàng Trung ương Ấn Độ ko\ mât nâm ơm rnoh prăk kon rnoh 8% n’hanh mât ăp nau nkân lơi rnoh hao khlay. Yơn lah, yan mih tât la, khuch tât nau kan tuch tăm n’hanh mra [ư nau do\ng prăk kan âk. Kan aơ khuch tât rhiăng nu\ih ach o Ấn Độ geh prăk ê tât 2 đôlar Mỹ/nar. Ngân hàng Trung ương Ấn Độ hôm mât nau nkân hao khlay bol ma geh nau mpet gay n’huch rnoh prăk kon gay ndâk tay nau hun hao tơm prăk dôl mô âk./.

 

Tổng thống Mỹ Barack Obama mhe ký mbơh an rnoh kơl 225 rkeh đôlar an trong njrăng rdâng grăp phao u\nh “Ndring loih” bah Israel, tâm rnôk nu nău ta Gaza dôl dơi n’hu\ch oi jêh rnôk Israel n’hanh n’gâng kan vũ trang Hamas u\ch mpeh nău đă rlu pănh 72 mông. Trong njrăng rdâng grăp phao u\nh dăch “Ndring loih” dơi Israel mbơh [ư bah năm 2006 tâm rơh tâm lơh đah dak aơ đah rmôt Islam Hécbôlah ta Li-băng. Bah rnôk dơi ndơ\ an do\ng, “Ndring loih” le\ lơh n’gang geh 80% ăp rmôt rdôl lơh đah grăp phao u\nh bah dih tâm neh dak Israel.//.

A[aơ lah nau nkah tay ăp nau mhe le\ ntuh ba lơ nê:

Kruanh dak Trương Tấn Sang vơt đêp rmen wa Sengoku Yoshito, Hạ nghị sỹ Hạ viện Nhật Bản, Kruanh Đảng [on lan [ư tơm Nhật Bản ndrel rmôt kan dôl geh rơh khâl n’hanh pah kan ta Việt Nam.

Thủ tuớng Nguyễn Tấn Dũng vơt nu\ih kan bah dak Mỹ David Shear di rơh nu\ih kan bah Mỹ lôch năm kan ta Việt Nam.

Rmôt kan rnâng kan rđau nau rgâl mhe Tư pháp Trung ương pah kan đah n’gor Gia Lai.

N’gâng kan ta hen Thái Lan nchrăp pơk du rơh rvăt phe ba bôk năp [ư nau ton tăch luh to\ng du rkeh tấn phe tât Trung Quốc.

Quốc hội gưl kan mhe ta Libi tâm di nau săch wa Akila Saleh Issa [ư nu\ih dâk bôk ntu\k kan ndâk pháp luật aơ.