VOV4.Mnông: tahen ơm Lê Khắc Hợp, ta thôn Tân Tiến, xã Dlie Ya, nkuăl Krông Năng, n’gor Dak Lak mbra tâm mbơh nău kan nơm bâh nău ngăn [ư pah kan tuch tăm rgum le\ ma păng geh [ư du\t dơi, nău geh tât rmen prăk ăp năm.

  Bu klô uănh săk jăn kơt lah geh nau rêh jêr jo\t, đê| ngăn nu\ih mi\n tât lah nu\ih [ư luh âk rmen prăk tâm du năm. Wa lah ta hen ơm Lê Khắc Hợp, ho\ rlau 65 năm, ta Thôn Tân Hiệp, xã Dlei Ya, nkuăl Krông Năng, n’gor Dak Lak. Wa Hợp nkoch, rnôk tă bah [on tơm Hà Tĩnh tât ta aơ pah kan, Krông Năng lah nkuăl tăm cà phê. Rnôk cà phê jur thuk, păng saơ âk rnăk mât jêr jo\t rnôk knu\ng tăm du ntil tơm, yor ri păng nsôh [ư nau kan tuch tăm-mât rong. Wa tăm n’ăp cà phê, tiêu, tuh mbo n’hanh mât rong. So\k gleh rong jong, ntơm nau rong geh tay prăk, phân poh ntuh kơl an cà phê, tiêu. Nkre kan, nkre ti\ng nti nau kan, wa Hợp a[aơ ho\ jêng nu\ih blau ngăn tâm nau kan tuch tăm, mât rong bah nơm. Mir tiêu mro jêng, mô geh bu tuh, tâm du n’gâng tiêu geh 7-8kg. 2ha cà phê geh 6 tấn/ha, wa Hợp nkoch:

 ‘Tâm rnôk gâp kan ri gâp rhuăt luh nau blau kan, nkre kan, nkre ti\ng nti ăp nu\ih kan tuch tăm n’hanh nơm hăn râng du đê| nau kan ri nơm nar lơn rgâl nau blau, tât a[aơ ri nau tăm cà phê, tiêu tât a[aơ hun hao jêng. Nơm [ư gay tâm rgop đah mât rong gay so\k phân poh, ndum ân di rnoh bah ntu\k kan tuch tăm tă bah nau kan nê, nơm mư geh ntil ndơ tuch tăm ueh”.

Tât a[aơ, wa Hợp geh 2 ha cà phê ho\ pe\ tăch,1.800 n’gâng tiêu n’hanh sur geh ntơm 40-50 mlâm, nau săk geh du năm rlau du rmen n’gul. Ngih vâl nâp nâl, yơn wa vay gu\ tâm ngih mir. Nau nkhôm geh nau blau tâm nau kan geh păng yông tâm ngih aơ gay rnôk tă si\t kan, uănh tâm nê gay geh nau nsôih lơn. Gơih nau kan, mô klach nau jêr, so\k nau tă blau bah nau dơi bah nu\ih ta hen aơ âk ngăn:

 “Geh nau dơi, ê lor lah nơm gay gơih, nti\ng nti, nơr tâm nau pah kan jan sa n’hanh ngăn lah lo\ râng ti\ng nti kơt nau hun hao văng sa nkre tâm nkuăl nơm, nkre tâm nkuăl bu, gay nơm gi\t nau kan, rgum nau blau, geh nsum đah nau gơih lă kan nơm ri leo tât nau dơi ân săk nơm”.

 Krông Năng rnôk aơ, ăp ngih mi\n tât tăm tiêu, yor ri âk rnăk tăm tiêu bu tât ôp, kơt ti\ng nau kan bah păng. Wa Hợp nkoch: Mô di knu\ng hăn tăm lah dơi sâm geh nkre ôh. Nau blau kan bah păng gay joi ân n’hêl nau tâm di bah neh tăm, nchrăp ntil ueh, nchrăp n’gâng, gay đăp mpăn rnoh tơm, yơn mô di dah ma tăm ti\ng bu. A[aơ ta Krông Năng, tâm rmôt ta hen ơm, Krông Năng, moh săk wa ko\ mơng hôm đah ăp nu\ih. Ntil tiêu bah rnăk wa ươm geh âk rnăk êng tăm. Wa Nguyễn Tiến Chất, Kruanh rmôt tahen ơm nkuăl Krông Năng nkoch:

‘Kônh Hợp tâm ăp năm rlau aơ lah Kruanh bah rmôt, geh âk nau rgop ana nau kan bah rmôt ueh ngăn, mô êng lah ân săk nơm ma đah nau kơl an ân apư nu\ih tâm rmôt hôm mâp nau jêr, kônh Hợp mra nti\m nti, kơl an ntil, jêh ri mât chăm, pơk trong nơih ân kônh wa êng ndrel hun hao văng sa, kơl an ăp nu\ih hôm ach o hao lơn. Ri nê lah nau ueh, mô êng kônh Hợp ma âk nu\ih ko\ [ư kơt nê”.

Nau khlay lơn mô êng kơl prăk rêl, kon ntil, ta hen ơm Lê Khắc Hợp mra pă ăp nau blau tâm pah kan jan sa, mât rong mpa bah nơm, kơl an ăp nu\ih tâm rmôt hun hao văng sa. Rmôt kan ta hen ơm Thôn Tân Hiệp yor wa [ư Kruanh geh 38 rnăk tât a[aơ mô hôm rnăk ach o. Ta hen ơm Krông Năng geh rlau 4000 nu\ih, ri bơi tât 900 nu\ih sâm geh, nau geh bơi tât 100  rkeh/năm, tâm nê geh 9 nu\ih kơt wa Hợp, geh rnoh prăk rlau du rmen/năm, rnăk ach o hôm knu\ng rlau 3%. Nau kan tâm rlong kơl pah kan jan sa hun hao dăng. Wa Chất nkoch tay:

 ‘Nau ueh ngăn lah khân păng ho\ pơk trong nơih gay ma tâm kơl, nti\m nti nsum, mhâm [ư ân ăp nu\ih ndrel gi\t, gay leo nau săk geh văng sa âk ngăn tâm nau kan ma khân păng ho\ tă blau nti nê, gay tâm kơl, ndrel geh nau hun hao. Nê di lah nau ueh ngăn bah tahen Wa Hồ, nu\ih nu\ih ma mô geh nau mpôn mo, geh moh nau ri tâm nkoch, tâm mbơh nsum, du\m âk blau mbơh du\m nê, nê lah nau hôm khan ueh bah nuih n’hâm tahen. Nau khlay ngăn lah tâm nau nê, nau mi\n, nau blau ma bu gi\t, khân păng mra tâm pă, tâm nkoch”.

Nau dơi mô êng ân nơm. Tahen ơm Lê Khắc Hợp ko\ kơt âk nu\ih tahen êng, ăp nar nsôih ti\ng nau wa Hồ, mro nchrăp nuih n’hâm tâm pă rgop n’hâm ndel nsum mpôl ndâk njêng nau rêh ueh lăng lơn./.

                                Nu\ih răk rblang: H’Thi