VOV4.M’nông – Tết ta bàn thơ u, che bah ăp rnăk wâl, rlău ma ăp ntil [anh play mô dơi mô geh tâm mang yơr ndơ sa. Mang yơr ndơ sa ta mpeh bah lơ way geh: mpah prit, play bưởi, cam (mô lah quít), hồng, quất. hôm ta mpeh bah dâng, mang yơr ndơ sa lah play đung xiêm, mãng cầu, play mhu\ng, play rba, play sâr mô lah du ntil play êng. Mang yơr ndơ [ư brah lah nău an bah trôk, nt^t mpơl an nău mpo\ng u\ch bah kon nu\ih yor nău to\ng ăp, răm m’ak.

 

Tết Việt Nam geh âk nău ueh bah rnoi nu\ih. Rlet rlău ding âk nău bah bah kăl e, bah năm khay yơn nu\ih Việt hôm e mât geh ăp nău way ơm ueh lăng bah rnoi mpôl tâm nar tết.

 Nar ông Táo s^t hao mbơh trôk dơi uănh kơt nar lor bôk năp bah Tết Nguyên đán. Ông Táo mô lah brah lu\ năk sah ônh lah nu^h hăn mbơh jêh geh wa\ng sa bah ăp rnăk. T^ng nău way ăp năm ông Táo ân hao trôk tâm nar 23 khay 12 gay mbơh ăp nău kan kalơ neh ntu đah Ngọc Hoàng. Yor kơt nê| jêng tâm nar dja, ăp rnăk nu^h Việt Nam [ư dông piăng ndrăp ue\h ăp to\ng nju\n “ông Táo s^t trôk”. Lôch rnôk nju\n ông Táo s^t trôk bu ntơm kuaih kloh ue\h nhih jay, jut kloh ue\h ndơ [ư brah u che yău ye, yông ru\p, nău nchroh n’hôr, n’hanh chu\t kao si ta ăp ntu\k huêng khlay gay nchrăp wơt tết./.

 

            Nkao tết: Mpeh bah lơ way săch n’ging đào gu\r gay n’gân ta bàn thờ mô lah tơm đào nsơr tâm jay. Nău aơ ntoh bah nău m^n ơm, đào geh nău tam ntru chiăk yang n’hanh ăp nău mô ueh, gu\r geh âk nău n’hâm soan dăng, đào gu\r lah nău dăn n’hanh nău ueh bôk năm mhe. Miền Trung n’hanh miền Nam way do\ng n’ging mai guh mô lah tơm mai gu\r lơn. Guh nt^t mpơl an nău ndro\ng. gu\r mpeh tâm hành Thổ tâm ngũ hành, t^ng năum^n ơm nu\ih Việt, Thổ gu\ ta nklang n’hanh gu\r dơi nt^t mpơl an nău hun hao rnoi mpôl. Rlău ma 2 ntil nkao nt^t mpơl tâm an Tết lah đào n’hanh mai, le\ rngôch ăp jay geh tay âk ntil nkao gay [ư brah n’hanh nkao nkrơh rhơn an tâm jay…. Hôm tơm quất way dơi an ta jay me. Tơm quất đah nău ueh nđir, nkao nglang, play dum, vil mlâm, rklê play nt^t mpơl an nău râh, ueh lăng, săk rnglay

 

 Chợ Tết: Chợ Tết geh nău khuh n’gôr mha êng rđ^l đah chợ ngăn ăp nar tâm năm. Rvăt năp nchrăp an pe nar Tết nău way mô di gay geh ndơ ma sa ma nê lah nău way bên, lah dâk hao khuh n’gôr lễ hội. Chợ Tết way [ư ta ntu\k aih hvi, chợ mbra dơi njêng ta ntu\k tăch ndơ way ăp nar đo\ng. Yơn tâm chợ Tết, kơt lah le\ rngôch ăp ndơ tăch mha êng kah da dê. Khuh n’gôr Tết lăp ngăn tâm ăp nar dja yor nu^h rvăt ndơ jâk rdjuh ndơ tung. Bol ma trong sa, trong pâl Tết rlău âk năm le\ rgâl an tâm di đah nău rêh yơn nău ue\h bol ma jay ndro\ng mô lah ach o, nău u\ch rvăt năp Tết lah nău mô dơi lah mô geh./.

 

Ntơm hăn n’hanh so\k nău lap nar Tết: Ntơm hăn lah hăn luh tâm jay tâm nar bôk năm gay hăn joi nău lap an he nơm n’hanh rnăk wâl. Lor rnôk hăn, bu săch nar, mông n’hanh ăp trong hăn ueh gay mâp ăp nu\ih brah… Lah hăn chùa mô lah đền, jêh rnôk [ư brah, nu\ih ViệtNam hôm geh nău way tôch so\k du n’ging si gay djôt s^ttâm jay so\k nău lap, so\k nău ueh. Ne\ lah nău way tôch so\k nău lap. N’ging si lap lah du n’ging jri jêt mô lah n’ging đề, lah ăp ntil si wẳ năm ueh nđir n’hanh ns^t geh âk nău lap. Nău way tôch so\k nău lap ta ăp đền, chùa gay dăn đêt nău lăp bah brah, phật an di năm mhe. N’ging si lap way djôt s^t ntăm ta bàn thờ.

 

 {ư brah drô phan nar tết: Nu^h Việt Nam ăp năm rnôk Tết tât hôm rgum s^t tay ta rnăk wâl răm m[ak. Âk nu^h u\ch chon mbah ta năp bàn thờ, chop tay môch mô lah jay [ư brah u che yău ye. Âk nu^h u\ch khâl tay ntu\k khân păng le\ tă gu\ rêh đah rnăk wâl tâm rnôk jê|. Đah âk nu^h luh ntơm bah [on lan Việt Nam, nău nkah rnôk nha hôm kon se nkre đah ndrâm dak, jâng gung jay. “S^t [on tơm sa Tết le\ jêng nău way bên s^t [on tơm s^t ntu\k tu tơm. Tâm rnăk nu^h Việt way geh du bàn thờ u che yău ye, uănh t^ng jay dăp n’hanh [ư bàn thờ êng êng. Nar tết, ăp rnăk rho\ dông piăng [ư brah an u che yău ye đah ăp ntil ndơ sa way ơm đo\ng, kơt. Kao si, ndrănh m[êt. Bánh play, ngũ cốc, puăch su\r, djăr…aơ lah nău ue\h văn hoá way ơm rgop mât ndray drăp ndơ ơm yău ntlơi an nuih n’hâm n’hanh nuih n’hâm ue\h tâm nău rêh kon nu^h trêng an bah rbăn năm kăl e./.

 

Lì xì nar Tết: Nu\ih têh way an kon se prăk tâm du\ng n’har rđaih chăng, mô lah hồng, kuăl lah “lì xì” đah nău mbah rhơn sa âk, ngăch têh. T^ng nău way ơm bah Trung quốc ri tâm “hồng bao” geh 8 ntil prăk (lah Bát Tiên hoá thân) dơi an ta nâm nkơl bôk kon se gay ntru chiăk yang tât phah kon se.

 

Mbah rhơn Tết: ôi nar ngoăy Tết, kon său rgum wa\r ta jay kruanh rnoi deh gay [ư ôp brah u che yău ye n’hanh an n’hâm soan u che, me bơ\ ngăn lăng dăng soih. T^ng nău way, djăt ma năm mhe tât, ăp nu^h hao tay du năm deh, yor kơt nê| nar ngoăy Tết lah nar kon său “Rhơn năm deh” u che n’hanh ăp bu ranh âk năm deh./.

 

 Ne\ lah lễ hội klu\p lu\ ta Phú Thọ: Lễ hội aơ dơi nu\ih [on lan Vân Luông răm m’ak wơt rhơn. Nu\ih tơm bah lễ hội aơ geh 3 nu\ih, tâm ne\ geh du hê bu klô an ăp nu\ih gu\ klu\p lu\. Yơn lah, ăp năm dăch aơ, gay dêr nău klach mô ueh, nu\ih [on lan le\ rgâl nău klu\p lu\ đah klu\p du\ng bok tâm trôm geh choih.

 

Dăn chữ bôk năm mhe: Bôk năm way nkre đah nău dăn ăp nău ue\h lăng. Dăn chữ lah ngoăy tâm ăp nău kan huêng khlay nê yơn ndjôt săk tơm văn hoá way ơm. Nău dăn chữ bôk năm ơm jêng nău way ue\h bah nu^h [on lan Việt Nam ăp rnôk năm mhe tât Tết s^t./.

 

            Ơi kônh wa n’hanh băl mpôl! Tâm nar năm mhe, ta ăp nkual bah neh dak he hôm gah ăp lễ hội way ơm, ăp nău ue\h văn hoá êng, mha n’hanh du\t n’hâm ue\h m[ak.

 

             Nău pâl hội Xuân ta Nam Đinh: Lah nkual neh geh âk ndơ ơm yău văn hoá kăl e, ăp tât năm mhe, ăp [on tơm tâm n’gor tâm rlong [ư hội. tâm lễ hội, bah meng ndơ lễ, [ư n’gu\r răm ăp nău pâl way ơm wa\ch rgum âk nu\ih ăp rơh kơn năm deh tât râng. Lah kơt ăp nu\ih âk năm deh geh lăp tâm ăp nău pâl tổ tôm điếm, cờ nu\ih, cờ thế, cờ bôi, tâm rlong thơ, ri rơh druh ndăm tâm [on geh wa\ch rgum ăp nău tâm rlong nhu\p joi ndơ tâm yăng, dô|t rse, re dak, pâl yu\ng yai…. Ăp yơ,… ăp yuh rgum 3-rgum 4 tâm rlong n’gôn piăng, trau, cheh tanh….

 

Lễ hội u\m bôk bah nu^h Thái: Tâm nar 30 Tết âm lịch ăp năm, nu^h Thái n’glang ta ăp nkuâl Quỳnh Nhai, Phù Yên, Ngọc Chiến, Mường La mpeh n’gor Sơn La geh lễ hội u\m bôk bah meng dak me. Tâm nar dja, kônh wa tâm nkual mô dơn u\m bôk ma hôm múa xoè, [ư ôp brah dak, brah yôk, pâl rlưn, goh gâr, ntroh rhơn wơt năm mhe đo\ng. Lễ hội u\m bôk nar kêng du\t năm dja mô dơn an êng ma oh yuh ma le\ rngôch ăp nu^h dơi râng da dê, bah bu bu\nh bu ranh, tât oh jê| kon se. Yor t^ng nău m^n bah nu^h [on lan tâm nkual, u\m bôk lah gay dak rdu kloh le\ ăp nău k^r ar mh^k djơh kơt kop ji, rmoh rman./.

 

Nu^h rblang: Điểu Thân- Y ‘Sưng