VOV4.M’nông – Kơt le\ nkoch, 50 rbăn rmen prăk dôl kâp dơi ntuh kơl gay nta rgâl mhe an nău kan mât rong ndrôk n’hanh công nghiệp dak toh ta nkual Tây Nguyên. Ndr^ yơn ăp nău nchrăp [ư dôl mâp mô đêt jêr jo\t, yor nău rgâl hăng rbăn ha neh bri, neh nu\ih [on lan dôl tuch tăm jêng neh mât ndrôk bah doanh nghiệp, lah nău mô dơh.

N’hêl na nê| dil ta Tây Nguyên an saơ, rlău ma bri, hôm e lir lar ăp ntu\k nsoih gay an ăp nău [ư mât rong têh mbơh [ư, n’hanh [on lan dơi ndrel đah doanh nghiệp ntuh kơl tâm nău kan aơ. Ân geh du trong hăn nsum ntoh bah lôch ueh n’hêl na nê| ta nkual.

Ding nar trôk duh, mhe nju\r du bôk ndeh rhe rwa\t bah n’gor Sóc Trăng, wa Bùi Đăng Xương, thôn Cầu Sắt, xă Tu Tra, nkuăl Đơn Dương, n’gor Lâm Đồng, săk dơm dô|t ding dak an mir pih trang cao sản mhe rek. Jêh to\ dak mir pih, wa ntrôl ndeh máy way an rdêng dak toh ndrel đah 2 bôk ndeh máy păt dak toh khlay bơi 40 rkeh prăk, ndơ\ rhe tâm mang an ndrôk sa, jêh ne\ mơ lăp tâm jay rlu rlău, nchrăp an sông ding nar bah nơm. Aơ lah t^ng gưl nău kan ăp nar bah wa Xương kơt âk nu\ih [on lan ta thôn Cầu Sắt, rnôk rgâl bah tăm biăp, nkao, bum play way ơm an rgâl mât ndrôk dak toh. T^ng wa Xương, bôl o\k r’ah lơn tăm biăp bah năp đaơ yơn ntop tay, mât ndrôk dak toh, geh công ty rwa\t le\ ri wa\ng sa đăp mpăn lơn:

Ring du rơh dak toh bah du mlâm ndrôk geh nklăp 6 tấn. R^ng du mlâm du nar an geh bah 20-22 lít. Wâl a[aơ dôl mât 7 mlâm, du nar nklăp 1,4 tạ tât 1,5 tạ dak toh. Ntơm nơh rnôk mô mât ndrôk dak toh ri gâp mir, pơng mô r^ng geh. Mât ndrôk dak toh ri geh du\t đăp mpăn.

T^ng wa Nguyễn Hoàng Nhật, Kruanh tơm Hợp tác xã ndrôk dak toh Cầu Sắt, knu\ng bơi 5 năm ndâk njêng, ding le\ mpôl ndrôk dak toh bah HTX Cầu Sắt le\ hao âk rlău tơ\, đah bơi 300 mlâm dôl so\k dak toh. Ăp nu\ih tâm rmôt le\ rgâl rlău 25 ha neh tăm biăp an tăm pih cao sản n’hanh tăm mbo an mât rong, jêng ndơ sa ta ntu\k to\ng ăp an mpôl ndrôk. Săk geh dak toh, knơm ne\ geh bah 20 tât 25kg/du mlâm du nar, mô geh đêt đah mât tâm ntu\k mât rong rgum; ueh kah đăp mpăn loại ngoay t^ng di nar lơ rhăt jăp bah ăp công ty. Wa Nguyễn Hoàng Nhật an g^t:

A[aơ geh 3 công ty dôl rwa\t dak toh ta nkual ne\ lah Đà Lạt Mikl Vinamilk n’hanh Dutch Lady jêng lah cô gái Hà Lan. Hôm mpeh rnoh khlay dak toh ri a[aơ dôl kơt t^ng rnoh khlay nsum 12.500 prăk n’hanh đah rnoh khlay aơ ri mpôl hên saơ ns^t geh prăk kon. Mpeh ueh kah ri ăp công ty đă [ư rhăt jăp lơn, yơn mpôl hên saơ ne\ lah di, ueh, yor kơt ne\ gay đăp mpăn [on lan an nkra njêng t^ng di trong kloh ueh. Gay hun hao nâp nâl ri gâp knu\ng mpo\ng ăp công tỷwa\t le\ dak toh an [on lan.

T^ng wa Lê Thị Bé, Kruanh jrô kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan nkuăl Đơn Dương, ding le\ mpôl ndrôk tâm nkuăl a[aơ nklăp 10 rbăn mlâm, rlău 70% rnoh aơ lah ndrôk bah ăp rnăk, hôm [a [a\ dơi mât tâm ntu\k mât rong rgum bah Dalat Milk. Wa Lê Thị Bé an g^t, nău dơi hun hao ndrôk dak toh tâm [on lan lah Đơn Dương hôm e du\t têh, n’hanh trong nchrăp hun hao bah nkuăl knu\ng knơm tâm nău dơi rwa\t dak toh rêh bah ăp doanh nghiệp.

Nău dơi geh ơm, yơn nău dơi hun hao rlău ăp năm ri nkuăl an t^ng tâm nău dơi rwa\t dak toh bah ăp doanh nghiệp gu\ ta nkuăl. Jêng lah [on lan u\ch hun hao ndrôk dak toh ri an nsing tâm nău doanh nghiệp rwa\t dak toh geh tâm ton đah nơm gay rwa\t ndơ bah kơi aơ mô di lah geh nău tâm di lah hun hao hôm. Đơn Dương geh trong r[o\ng: lah tăch dơh ri mbra hun hao mpôl ndrôk dak toh hao 22000 mlâm tâm năm 2020.

Le\ blău 30 năm hun hao ndrôk dak toh, trôk nar nđik-dơh an nău n’hao săk geh, ueh kah, jêng bah năm 2008, Lâm Đồng le\ dơi Chính phủ m^n lah ngoay tâm 2 nkual ndrôk dak toh têh bah lam dak. Ndr^ yơn tât a[aơ, ding le\ mpôl ndrôk lam n’gor mhe geh rlău 15 rbăn mlâm, rnoh geh dak toh nklăp 120 tấn dak toh rih/du nar, rlău 2/3 rnoh aơ lah yor ăp rnăk nkra njêng. N’hêl na nê| ta Đơn Dương n’hanh ăp nkual ndrôk dak toh êng, kơt Lâm Hà, Đức Trọng… an saơ, nău geh, dơh bah n’gor dôl đêt yor ntu\k tăch mô geh. Yor nê, tâm rnôk ăp nu\ih ntuh kơl dăp dăn pă neh [ư ăp nău nchrăp mât rong rbăn rmen prăk, n’gor an âk nău kơl an ăp doanh nghiệp têh n’hanh gu\ ta nklang tâm nău nkret njêng, tăch ndơ, nta nơih an [on lan hun hao ăp ntu\k mât ndrôk dak toh. Ăp công ty aơ mbra lah n’gâng tơm an nău rgâl mhe. Wa Vũ Văn Tư, Kruanh Ntu\k ntrôl ngăch ntuh kơl-tăch rgâl n’hanh pâl nđaih Lâm Đồng an g^t:

A[aơ Lâm Đồng dôl rgum an ăp nău nchrăp [ư bah ăp nu\ih ntuh kơl têh kơt Vinamilk, TH True Milk. Lơn lah trong r[o\ng bah n’gor Lâm Đồng mpeh nău kan ndrôk dak toh ri mô knu\ng mât ndrôk so\k dak toh, ma hôm nkra njêng ăp ndơ bah kơi dak toh, rho\ an do\ng tâm dak n’hanh tăch gluh, nău rho\ an năch pâl nđaih gay hun hao pâl nđaih. N’hanh uănh khlay lơn, ăp nău [ư aơ mbra nthoi tay đah [on lan gay [on lan dơi saơ nău geh n’hanh khân pơng rgâl bah tơm mô jêng an tăm pih n’hanh mât ndrôk.

Rgâl ndơ nkra njêng ntu\k mât rong an [on lan, hôm doanh nghiệp joi lôch nău dơi [ư tâm ăp nău êng, ne\ lah trong tăch rgâl bah công ty cổ phần mât rong CP Việt Nam. A[aơ công ty aơ le\ ndâk njêng geh rlău 3 rbăn ntu\k mât rong tâm ton ta lam dak, tâm ne\ geh nklăp 200 ntu\k ta Tây Nguyên. Le\ rngôch ăp ntu\k yor nu\ih [on lan ntuh kơl ndâk [ư êng, công ty pă an ndơ sa n’hanh ton rwa\t ndơ, đăp mpăn nu\ih tơm mât rong geh prăk kon. Knơm trong [ư mât rong mhe, CP VietNam le\ lôch trong nău khlay 3F (Feed-thơ sa mât rong)-(Farm-ntu\k mât rong) n’han (food-ndơ sông sa). Ns^t geh ntu\k mât rong n’hanh ndơ sông sa bah doanh nghiệp aơ năm e geh nklăp 1,2 rmen đôlar, ma bơi mô hoach neh n’hanh prăk gay ndâk [ư ntu\k mât rong. Wa Thanh Phụng, Kruanh ntu\k mât rong Nga, ta xă Hoà Thuận, Tp Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak, an g^t, wa mât 20 rbăn mlâm djăr deh kon t^ng tâm ton đah CP Việt Nam. A[aơ, đah săk geh tăp nklăp 22 rbăn mlâm du nar, wa ns^t geh bơi 100 rkeh prăk du khay:

{ư I jâng ty an công ty CP ri he knu\ng m^n nău gh dơm hôm ntu\k tăch luh ri công ty m^n le\. Khlay tăp đăp mpăn, rnoh khlay lưk công ty đăp mpăn jêng lah săk hao tăp geh âk ri he ns^t geh prăk âk, lah geh đêt ri geh prăk đêt.

Ăp nău dôl geh ta nău kan mât rong ndrôk dak toh n’gor Lâm Đồng n’hanh ntrong kan mât rong t^ng tâm ton, mô kâp ntuh kơl neh, ndrung vang bah CP Việt Nam an saơ, knu\ng an đăp mpăn geh ntu\k tacưh, n’hêl na nê| geh săk rnglay n’hanh g^t [ư, ăp nău nchrăp [ư mât rong lôch ueh dơi joi saơ êng ăp ntu\k têh hvi ta Tây Nguyên. Nkual neh ueh jêng ngăn lam dak a[aơ dôl r’ah đah nău m^n n’hao khlay nkra njêng tuch tăm, mât rong, ngăn lah đah ăp ntil tơm tăm kơt mbo, bum, tao,… knu\ng geh nkra njêng nklăp 40 rkeh prăk/ha/1 năm tâm nău ueh trôk nar đah ntu\k tăch rwa\t. Rgâl ntil tơm tăm an săk rnglay lơn lah u le\ nkoch bah âk năm aơ, yơn ngăch hao du\t mbrơi. Ăp nău nchrăp [ư mât rong ndrôk, lah di geh nău mpo\ng kơt nu\ih ntuh kơl hôm e rblang, ri pơng dơi geh trong hăn du\t ueh an nău aơ.

Ndr^ yơn, đah nu nău âk nău nchrăp [ư knu\ng u\ch neh kloh, neh bri, nkhah đah [on lan, dơi [ư an nău tâm pit bri-[on lan n’hanh ăp nău nchrăp ntop hô tay, [ư hao ngăch rnoh neh do\ng mô săk rnglay. Nău ns^t geh mô saơ, knu\ng saơ hôm e ăp nău rvê têh đah kon nu\ih n’hanh ntu\k ntô gu\ âm. Rlơ\ tay bah nkual Tây Nguyên ueh jêng hôm e ta ne\, mô ho\ nd^ng tât joi luh trong hăn nsum n’hêl na nê| săk rnglay, tâm di nău geh bah le\ rngôch ăp ding./.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja