VOV4.M’nông: Đah nu^h rđe n’hanh âk rnoi nu^h êng [a [a\ ta Tây Nguyên, ndrănh yăng lah ngoăy tâm ăp ntil ndơ ngêt mô dơi lah mô geh tâm ăp rnôk lễ hội mô lah wơt năch khlay. A[aơ, mô dơn lah ndơ ngêt êng bah n’gor, ndrănh yăng ân jêng ndơ kah khlay ndjôt [ô n’hu\m yôk bri, lah nklâm ndơ kah ue\h đah năch hăn pâl nđaih tât Tây Nguyên.

            Tâm le\ rngôch ăp rnôk lễ hội, nău way [ư brah mô lah rnôk jay geh năch khlay, bah meng ăp ndơ sa way ơm, nu^h rđe way geh ndrănh yăng gay wơt năch. Đah khân păng, ndrănh yăng lah drăp ndơ khlay, ndơ do\ng gay n’hơr an brah yang, jă u che yău ye s^t ndrel râng đah kon său, ndrănh yăng lah ndơ ngêt an jă bu năch đo\ng, lah ndơ do\ng gay ma tâm nkoch bri lô ka, nău u\ch ro\ng mô lah gay ndrel rhơn đah le\ ma rnăk wâl, oh nô băl mpôl. Ngêt ndrănh yăng jêng nău ue\h văn hoá, nkre đah nău rêh huêng khlay n’hanh gu\ rêh nsum mpôl [on lan bah nu^h rđe. Wa aduôn Bap, ta buôn Akô Dhông, nkual [on têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak an g^t:

             “Ntơm bah rơh u che yău ye he kăl e dơn geh du ntil ndơ ngêt dja dơm mô geh ăp ntil ndơ êng [a [a\ đo\ng ôh, moh nă geh ndrănh bia, dak nju\ng kơt a[aơ. Rnăk i geh ri n’gon ndrănh yăng dja lơn ma âk. Ndrănh dja bu do\ng tâm âk rnôk ngăn, lôch kăch roih, gu\ch su\r, hu\r rpu, [ư wơt bôk n’hao săk. Le\ ma jay i geh nău kan, [ư rơih tay jay, sreh ngâr nkar…Bu sreh du tơm ngâr so\ng jong chu\t ta n’gul jay gay kât yăng ndrănh ta nê, so\k mham h^ng bah lơ nê. Lah sreh rpu dăm đah 7 yăng ndrănh ri bu chu\t 7 tơm ngâr ta n’gul jay nê đo\ng. Lôch nê pư jay bar pe yăng ndrănh dăch kêng nê đo\ng”.

            Kuăl lah ndrănh yăng yor ntil ndrănh dja do\ng gay ma ngêt. Rnôk do\ng, yăng ndrănh dơi ndjôt luh, săp bah lơ lha prit kro mô lah ăp ntil lha mô geh khêh (Kơt lha đu\r, lha [ek..), to\ dak bêng yăng n’hanh an jo\ bar pe jât mn^t an păng lăp lôch nê so\k ntong chu\t jru tâm n’gul yăng an tât rnôk ban bu\t. Yăng ndrănh dơi an ta n’gul jay, ăp nu^h gu\ njôm wa\r, nkre ngêt nkre nkoch bri lô ka. Êng đah du đêt rnoi nu^h êng [a [a\ ta Tây Nguyên, ndrănh yăng bah nu^h rđe chu\t du mblâm ntong dơm, n’hanh rnôk ngêt, ntong ndrănh dơi tâm nđơn ndơ\ bah nu^h dja tât nu^h êng t^ng rêng bah bru ranh, kon se, mom ndăm bu ur bu klô.

            Nu^h rđe [ư ndrănh yăng gay ma do\ng ngêt. Ntơm nơh, uănh t^ng nău geh, ăp rnăk n’gon du\t n’hâm đê| bar pe yăng an ntêm đo\ng. Ăp rnăk geh blău [ư êng gay n’gon ndrănh. Ndrănh yăng ân [ư bah bih do\ng tâm bri. Nău way ri lôch khay kăch roih, nu^h rơm jay ntêm an du đêt phe ba, bum blang gay ma [ư ndrănh. Ndrui ndrănh dơi so\k bah bri, lah ăp ntil ntô si, reh si mô geh khêh geh [ô kah nt^t êng kơt nju\ng, hăng, tăng. Lơn âk lah ndrănh phe, jêng lah so\k phe, bum blang, gâm s^t an nđik, tâm pot đah ndrui lôch nê ndum tâl tâm yăng jo\ nklăp bar pe nar tât bar pe khay. Yuh H’Phiu Kbuôr, ta buôn Akô Dhông, nkual [on têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak an lah:

            “Nău n’gon ndrănh dja ho\ bah ơm ngăn hôm, ntơm bah rơh u che yău ye, trêng nti tay an me bơ\ hôm a[aơ tât rơh he. Gâp saơ nău dja rgop mât ndray nău way ơm bah rnăk waal, rnoi nu^h jêng gâp kơt nti bah me bơ\ trêng nti tay đo\ng, mô an roh hêng rnoh khlay way ơm bah u che. Đah rnoi nu^h hên, tâm ăp rơh mâp măt rnăk wâl, [ư ngêt sa way geh ndrănh yăng da dê đo\ng. Ndrănh yăng khlay ngăn jêng mô dơi an roh”.

            Trong [ư tâm ban da dê yơn ăp rnăk nu^h rđe geh nău blău [ư êng ndjôt [ô kah mha êng. Ndrănh yăng geh nău kah êng êng kơt sât, nju\ng, srat…lah ta rnôk tâm pot ndrui n’hanh rnoh âk tâm pot gay ma [ư ndrănh. Ndơ dja lah rnăk wâl trêng nti tay n’hanh dơn geh kon bu ur mơ dơi me mô lah u trêng nti tay.

            A[aơ, bol ma ăp lễ hội mô hôm geh [ư âk, yơn ta du đêt [on lan bah nu^h rđe ta Dak Lak, ndrănh yăng nha hôm geh ăp rnăk [ư gay ma ngêt n’hanh tăch an năch hăn pâl nđaih đo\ng. Ăp nu^h [ư ndrănh yăng âk nu^h g^t tât n’hanh săk bah khân păng jêng lư kơt: ndrănh yăng Y Miên, Y Pao, Amí Dzoan,…Ta buôn Akô Dhông, nkual [on têh Buôn Ma Thuột, bar pe năm aơ ntoh tay 1 nău ntơ ndrănh yăng đo\ng ma nu^h tơm n’gon ndrănh du\t mom- ndrănh yăng amí Dza Phin. Bol mhe njêng yơn nău ntơ dja dôl mbrơi mbrơi dâk nâp ntu\k gu\ bah he đo\ng. wa Ama Nhiên, groi kruanh buôn Akô Dhông, nkual [on têh Buôn Ma Thuột an g^t:

            “A[aơ tâm [on ri nha hôm du\t âk nu^h g^t n’gon ndrănh yăng, lơn lah nu^h âk năm deh, yor kăl e nơh ntil ndrănh dja âk n’hanh geh du\t âk nu^h u\ch ngêt. Yơn a[aơ, nău mât n’gon ndrănh yăng way [ư ri du\t đêt nu^h hôm [ư, lơn lah đah rơh mom ndăm. Kơt rnăk yuh amí Dza Phin ta aơ, ntơm nơh yuh [ư gay ma do\ng tâm rnăk dơm, mbrơi mbrơi băl mpôl dăch ngai hôm le\ ma năch hăn pâl nđaih geh nău u\ch ngêt jêng yuh le\ n’gon gay ma tăch đo\ng. ndrănh yăng geh [ư ăp nu^h rnê kah, n’hanh nar lơn ma geh âk nu^h u\ch ro\ng, rvăt s^t gay ngêt n’hanh [ư nklâm ndơ”.

            Ntơm bah du ndơ ngêt ngăn dơm bah nu^h [on lan ta ntu\k, ndrănh yăng ân mbrơi mbrơi rgâl, jêng ndơ kah khlay ndjôt [ô kah yôk bri Tây Nguyên. Ăp yăng ndrănh dơi [ư luh le\ t^ng năch pâl nđaih tât âk ntu\k tâm n’hanh bah dih dak, jêng nklâm ndơ khlay đah năch hăn pâl nđaih rnôk hăn tât nkual neh dja./.

Nu^h rblang: Điểu Thân