Bah a[aơ 6 năm, wa Trần Xuân Vịnh ta xã Đak H’ring, nkuăl Đak Hà, n’gor Kon Tum rvăt 20 tơm ntil tă bah Ntu\k kan mi\n rvê njêng ntil tơm bri tâm Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam, ta Hà Nội si\t rlong tăm. Mô geh nu\ih nti\m ôh nau tăm, yor ri wa Vịnh knu\ng tăm jêng ntrong tâm mir păng, kơt lah tơm [ư n’gar. Ăp tơm macca nê a[aơ ho\ têh, n’ging n’ha jêng ngăn, play du\t âk. Wa Vịnh ân gi\t, macca mô geh săch neh, mô lăng bu tuh n’hanh mô kâp nau mât chăm. Jêh 4năm tơm ho\ luh play. Năm e, tâm du tơm geh nklăp 15kg grăp. Ko\ ti\ng wa, rnôk bôk năp ri knu\ng tăm păl ri a[aơ lo\ geh sa ngăn.

 ‘ Mô mâp geh du ntil tơm lo\ nơih tăm kơt păng. Bôk năp ri mhe knu\ng luh geh 10-20 kg dơm, gay têm sa dơm. Jêh ri play lơn ma âk, kônh wa ta n’gor Dak Lak hăn rvăt grăp gay ma [ư ntil, bôk năp ri gâp tăch du ký lah 50.000. Năm mhe nơh gâp tăch 100 rbăn, mô  jo\ jêh nê ri gâp ha rlau du tơ\ ma n’gul, jêng tât 200rbăn/kg”.

Ta n’gor Dak Lak bah a[aơ 10 năm, wa Nguyễn Văn Cúc ta Thôn Lộc Xuân, xã Phú Lộc nkuăl Krông Năng n’gor Dak Lak ko\ tăm 300 tơm macca nsum đah 3 ha cà phê. 5 năm jêh nê, tơm trêh ho\ ân luh play bôk năp n’hanh tât a[aơ ri play ho\ geh âk, tâm ban. Năm e, wa Cúc geh rlau 4 tấn grăp, tăch du tấn ntơm 160-180 rkeh. Wa Cúc mi\n lah, macca lah tơm sa neh mir cà phê, yơn nau săk geh ri âk lơn hô ngăn:

 ‘ A[aơ ri gâp kơp ti\ng tơm. Tât năm tal 10 nklăp du tơm ân geh 50kg. Lah rnoh 60.000/kg ri geh săk rnglay âk ngăn rđil đah cà phê. Gâp mi\n lah, lah rnoh macca knu\ng tâm ban ma cà phê dơm ri nơm tăm tơm aơ lơn ma săk geh rlau ma cà phê. Rnôk p\e lih ri gay ân păng ru\ng nklăp 2/3, hôm e du\m âk ri nơm so\k mâng pe\ jur. Play rnôk kranh ri lah nơm go ri păng mra ru\ng”.

Mô êng ta Krông Năng, ma ta nkuăl M’drak n’gor Dak Lak, Bảo Lâm n’hanh Di Linh n’gor Lâm Đồng, macca ko\ geh leo tăm ntơm 5-6 năm aơ. Rlau 300 ha macca ta nkuăl Di Linh n’hanh 120 ha ta nkuăl Bảo Lâm geh tăm rnôk nê nơh, a[aơ ho\ geh pe\ 2-3 yan. A[aơ, rnoh du kg grăp macca rih tă bu  hăn rvăt ntơm 180-200 rbăn/kg, yơn ngăn lah kơl nau u\ch grăp ntil, yor ri tơm aơ lơn geh ntơ lah “du tơ\ ntil puăn tơ\ săk rnglay”.

Êng ta n’gor Dak Nông, macca mhe geh tăm 4 năm ma aơ, ngăn lah tâm nkuăl Tuy Đức, yơn ho\ geh rnoh neh rlau 400 ha. Du đê| mir tăm bah a[aơ  4 năm ko\ ân luh play. Wa Trần Đình Mạnh, Bí thư n’gor uỷ Tuy Đức, ngoai tâm ăp nu\ih hăn lor tâm nau leo macca si\t tăm ta Tuy Đức nkoch:

 ‘Aơ lah tơm u\ch đah bri prăng, geh ăp nau dơi tâm di đah kônh wa rnoi mpôl đê| ta ntu\k. Ntoh tă bah nau nê, phung hên săch tơm aơ. Tât a[aơ, ding le\ ăp rnoh neh tăm ho\ ân luh kao, luh play hôm. Yơn kan kơp ê geh yor ti\ng nau ntru\nh mra tât năm tal 7 mư dơi geh kơp, hôm a[aơ ri mhe geh năm bôk năp yor ri ê geh kơp ngăn”.

Ti\ng nau năl bah du đê| nu\ih rđau kan, tơm macca dôl pơk jêng nau geh bu u\ch tăm u\ch rvăt yor nu\ih [on lan mhe knu\ng gi\t tât tơm aơ nơih tăm yơn play âk. Nkre, du\m âk nu\ih geh grăp macca ri bu rvăt le\ yor ri mô kâp ntu\k tăch. Yơn lah kônh wa ê gi\t, nu\ih rvăt di\ng le\ ăp ntil grăp aơ lah nu\ih u\ch nkra ntil mô lah ăp tơm mir tăm ntil, mô di lah nu\ih rvăt macca gay ma ê nkra gay ma do\ng, rnoh ntơm 140 tât rlau 200/kg a[aơ lah rnoh mô ngăn. Păng dôl khlay rlau 2 -4 tơ\ rđil đah rnoh bu rvăt ta dak ba dih.

Ê gi\t ôh nau geh bah maca jêh aơ mhâm [ư, yơn nau u\ch rvăt-tăm macca a[aơ ta Tây Nguyên dôl [ư nu\ih [on lan nchuăt ti\ng nau u\ch, đah nau u\ch geh mir yơm ân geh săk rnglay văng sa âk lơn rđil đah cao n’hanh cà phê, 2 ntil tơm tăm bah jo\ dôl mâp khuch yor rnoh jur thuk n’hanh yor tơm ranh. Đah nau u\ch nê, knu\ng geh ăp ntu\k kan, êng nu\ih tăm, pă ntil macca lah nau geh săk rnglay ngăn, rnôk tơm nê tăch luh rnoh 90 rbăn, khlay rlau 3 tơ\ rđil đah tiêu n’hanh rlau 10 tơ\ rđil đah cà phê./.

Nu\ih rblang: H’Thi