VOV4.M’nông: Nkual wa\ng sa nkre đah mpông n’har bri Bờ Y, n’gor Kon Tum dơi njêng đah a[aơ 16 năm, đah mpo\ng mô hôm jo\ đo\ng ôh, ntu\k dja mbra jêng Nkual wa\ng sa tơm tâm pe njônh hun hao Việt Nam- Lào- Campuchia. Ntơm bah nkual neh n’glah pe n’har bri nklang bri l^ng dak rngot đêt tât jâng nu^h, Bờ Y nar aơ dôl rgâl săk he, lah ntu\k tâm tuă mpo\ng ue\h đah ăp nu^h ntuh kơl.

            Dơi ntro\ng năl lah Nkual wa\ng sa săk geh, ntu\k rgum tâm pe njônh hun hao le\ rngôch 13 n’gor bah 3 dak Việt Nam- Lào-Campuchia, Nkual wa\ng sa mpô\ng n’har Bờ Y, n’gor Kon Tum geh le\ rngôch rnoh hvi rlău 70.000ha. Năl lah nsrôih [ư nkual neh bri l^ng dak rngot ntu\k n’har bri jêng ntu\k tât bah nu^h ntuh kơl, tâm 5 năm aơ bah ăp tơm prăk, n’gor Kon Tum t^ng [ư 52 trong nchrăp kan đah le\ rngôch rnoh geh n’gluh tơm prăk rlău 1.400 rmen prăk ntuh kơl [ư ntu\k ntô ndơ do\ng ntung trong khlay.

            Ntơm bôk khlay bah Nkual wa\ng sa dja dơi kơp ntơm bah rnôk kôp mpông n’har bri Bờ Y (Kon Tum- Việt Nam)- Phu cưa (Attapư- Lào) [ư lôch jêh, nkre ma buăt nthoi đah bar trong me bah ăp dak lah trong Hồ Chí Minh n’hanh quốc hộ 18B. Dơh ue\h mpeh trong hăn, hôm gu\ ta rlong mpông lăp đah bar dak băl, Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y, n’gor Kon Tum dơi âk doanh nghiệp sơch [ư ntu\k ndrâm nsru\ng, [ư ntu\k nsan jâng tâm trong nchrăp ntuh kơl tât 4 n’gor Nam Lào n’hanh 4 n’gor Đông Bắc Campuchia. Wa Hồ Đắc Công Luận, Kruanh Hội đồng thành viên nkre [ư Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đắc Hưng- Gia Lai an g^t:

            “Uănh năl bah doanh nghiệp Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y aơ lah ntu\k săk geh khlay. T^ng gâp uănh năl aơ lah ntu\k gay ma rgum drăp ndơ, kon nu^h nsong hăn rlău mpông n’har bri gay rgo\ jă nău kan w\ang sa mpeh Lào. Săk gâp nơm ntuh kơl geh săm[u\t an bah Lào lah 7 rkeh đôlar bah năm 2007. Đah ăp doanh nghiệp êng [a [a\ a[aơ 4 n’gor: Chămpasăk, Sê Kông, Salavan n’hanh Attapư đah tơm prăk ntuh kơl a[aơ le\ hao tât 1,7 rmen đôlar. N’hanh aơ lah trong hăn ue\h gay hăn tât ndrâm dak lêng Liên Chiểu- Đà Nẵng, Dung Quất- Quảng Ngãi, Quy Nhơn gay mbluh tât dak lêng. Ndr^ ntuh kơl tâm Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y lah trong hăn jo\ jong an nău hun hao tăch rgâl”.

            Klaih rlău jêr jo\t, ntul rlong, ntơm bah nău mô geh du ntil ndơ, săk tơm Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y dôl rgâl t^ng nar. Le\ năm 2015, le\ geh 63 trong nchrăp đăng ký ntuh kơl tâm nkual wa\ng sa dja đah le\ rngôch tơm prăk đăng ký bơi 2 rbăn rmen prăk. Du\t nkoch lah geh rmôt 47 trong nchrăp ntuh kơl tâm trong kan [ư njêng tăch rgâl đah rlău 1.100 rmen prăk; rmôt 8 trong nchrăp rdâk njêng tơm ndơ do\ng rlău 500 rmen prăk. Saơ trong hăn le\ tât, ntơm bah n’gul kêng du\t năm 2015, du rơh âk doanh nghiệp ntơm [ư ngăn ngăn trong nchrăp ta ntu\k. wa Đậu Thị Hoàn, Giám đốc Công ty TNHH Nhân Thành 10B an g^t, Công ty păng dôl ntuh kơl tâm 3 trong nchrăp kan tâm Nkual wa\ng sa mpông n’har bri đah rnoh tơm prăk bôk năp lah 80 rmen prăk:

            “Mpôl hên a[aơ le\ ntuh kơl [ư kho bah dih mpông n’har bri n’hanh ntu\k rgum uănh năl ndơ n’gluh n’glăp ho\ lôch n’hanh lăp do\ng kan. A[aơ ri mpôl hên dôl ntuh kơl mpeh nkual  tăch rgâl mpông n’har bri, tâm nê geh ki-ốt tăch ndơ, lôch nê siêu thị mô so\k prăk thuế, ăp jay pla n’hơ ndơ geh [ư, ăp jay gu\ kâp gay [ư săm[u\t lăp mpông n’har bri, nu^h luh, nu^h lăp”.

            Ndrel đah ăp nău mpơl du\t mpo\ng geh tât bah ăp nu^h ntuh kơl, đah ntu\k gu\ mpông rlong dơh ue\h “Ôi sa ta Kon Tum, măng sa ta Thái Lan”, Nkual wa\ng sa nkre đah mpông n’har bri Bờ Y dôl mbrơi mbrơi năl ntu\k gu\ khlay “jâng nsan” n’hanh “trong me” tâm boh hun hao w\ang sa, tăch rgâl, tâm nđu\r văn hoá, pâl nđaih đah ăp dak băl Lào, Campuchia, Thái Lan n’hanh Myanmar. Wa Huỳnh Đức Tiến, Kruanh Hiệp hội pâl nđaih n’gor Kon Tum an g^t:

            “Kon Tum lah ngoăy tâm ăp mpông rlong gay wa\ch rgum năch pâl nđaih ma trong ndeh bah rmôt Asean hăn rlău mpông n’har bri Bờ Y. Pâl nđaih lah ngoăy tâm 12 trong kan dơi an [ư lor, ăp dak Asean mbra dah ro\ng nsong hăn tâm mpôl. Aơ lah du trong hăn du\t têh gay an n’gor Kon Tum wa\ch rgum năch pâl nđaih bah ăp dak Asean hăn rlău mpông rlong n’har bri Bờ Y. Trong hăn bah Việt Nam bah mpông n’har bri Bờ Y tât Kon Tum n’hanh bah Kon Tum hăn tât ăp n’gor Tây Nguyên du\t dơh ue\h. Ăp mpôl leo hăn pâl nđaih jong nar uănh năl trong hăn dja a[aơ du\t dơh ue\h an năch pâl nđaih tât Việt Nam hăn rlău mpông n’har bri Bờ Y”.

            Năm rlău aơ, le\ rngôch rnoh khlay ndơ tăch n’gluh n’glăp rlău mpông n’har bri Bờ Y geh rlău 243 rkeh đôlar. Le\ geh bơi n’gul tơ\ rkeh nu^h n’hanh rlău 58.500 bôk ndeh rklư nsong hăn rlău mpông n’har bri. Đah ăp rnoh geh so\k ăp ntil prăk hăn bah n’gor Kon Tum geh 285 rmen prăk hao rđ^l đah năm bah năp nơh. Dơh ue\h trong hăn tâm ban kơt tâm boh ntuh kơl đah Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y đah ăp n’gor Nam Lào n’hanh Đông Bắc Campuchia dôl jêng du rơh kơn nu^h pah kan âk dak đo\ng. wa Võ Cường, jay gu\ ta phường Vĩnh Thọ, nkual [on têh Nha Trang, n’gor Khánh Hoà an g^t:

            “Gâp hăn Lào kan ntơm bah nar 14/4/2010 tât a[aơ lah 5 năm hôm. Nkô| nău nsong hăn rlău mpông n’har bri mpôl hên saơ du\t dơh ue\h. Rnôk bôk năp mpông n’har bri mpeh bah Lào bu dôl mon [ư a[aơ lôch rnôk Việt Nam ntuh kơl prăk [ư lôch he dơi an lah ndơ do\ng le\ bar ding du\t ue\h”.

            Đah nău nchroh tât năm 2020, rnoh khlay geh ndơ tăch n’gluh n’glăp hăn rlău Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y mbra geh nklăp 1 rmen đôlar, năch luh lăp nklăp 1 rkeh tơ\ nu^h n’hanh so\k geh prăk ngân sách ta mpông n’har bri geh nklăp 1000 rmen prăk du năm. Gay mô an lăn trong hăn, uănh so\ng lăp tâm ăp nău nchiăng khan, Ban mât uănh nkual wa\ng sa n’gor Kon Tum dôl dăn đă rgâl quy hoạch Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y tâm di lơn đah nău ngăn geh wa\ng sa rêh jêng kon nu^h ta n’gor; [ư bah nău ntuh kơl nchah nchrai, rgâl mhe trong mât uănh nău kan, ntuh kơl n’hanh du\t dơh ue\h an doanh nghiệp. mpeh ntuh kơl drăp ndơ do\ng an nkual wa\ng sa, wa Vũ Mạnh Hải, Groi kruanh Ban mât uănh Nkual wa\ng sa n’gor Kon Tum an g^t:

            “Gay t^ng [ư nău ntuh kơl ntu\k ntô ndơ do\ng, Ban mât uănh nkual wa\ng sa rgum tâm ăp nkual têh khlay geh nău dơi wa\ng rgum ntuh kơl du\t ơm. Rgum sơch lor ntu\k ăp trong nchrăp kan khlay, ăp trong nchrăp ntro\ng tâm ntu\k rgum wa\ng sa, ăp nkual n’gâng tơm. Đah nău u\ch geh tơm prăk ntuh kơl du\t têh ma prăk ngân sách dôl mpêt [hôi, Ban mât uănh geh dăn đă njêng ăp tơm ntuh kơl êng [a [a\, kơt nta an neh njêng tay tơm prăk, rgum lam nu^h ntuh kơl. Ôp kuăl ăp doanh nghiệp râng ntuh kơl ntu\k ntô ndơ do\ng wa\ng sa n’hanh ndơ do\ng rho\ an”.

            Ntơm bah nkual neh n’glah pe n’har bri rngot rngăt đêt jâng nu^h tât, Nkual wa\ng sa mpông n’har bri Bờ Y nar aơ le\ khuh n’gôr nu^h, ndeh rklư nsong hăn năp kơi. Rgâl săk he ndrel khay năm mhe neh dak, mpo\ng mô jêng jo\, ntu\k “du tong ndrău djăr n’gloh nteh tât 3 dak tăng” mbra jêng nkual wa\ng sa săk geh tơm tâm njônh hun hao Việt Nam- Lào-Campuchia di kơt nău nsrôih n’hanh mpo\ng geh./.

            Nu^h rblang: Điểu Thân