VOV4.M’nông: Kơt mpôl hên le\ nkoch tâm bôk nău ntuh bah năp, nu nău duh phang ta Tây Nguyên-nkual tuch tăm âk bah lam dak le\ [ư âk khuch khat, mô dơi kơp le\ đah prăk. Tâm bôk nău ntuh nar aơ, mpôl hên rblang mpeh nkô| nău bah nu nău aơ. Ne\ lah nău ntuh kơl ndâk [ư âk thuỷ điện mô m^n le\ tât nău khuch ntu\k ntô gu\ âm. Ăp dak bât ri mô tâm di đah nău geh, nău dăng bah nkual, trong kan mât uănh joi [ư hôm e âk nău jêr. Jêh ne\ nu nău phah bri, joi dak mu\r sruh ir, [ư rnoh dak nar lơ hu\ch.

Yor dak bât pă điện An Khê - Kanak rgâl trong hoch let dak me Kôn (Bình Định), dak me Ba ta Gia Lai jêng soăt kro dak.

            Nău lăp lơh mô ch^n bah kon nu^h le\ khuch tât tơm dak ta Tây Nguyên tâm ăp năm rlău aơ, lor bôk năp lah nău rdâk njêng âk nhih máy thuỷ điện ta le\ rngôch ăp dak me têh. Nt^t kơt dak bât thuỷ điện An Khê- Ka Nak ta Gia Lai le\ bât nking n’hong dak me sông Ba hoch bah tu, lôch nê rgâl an păng hoch s^t dak me sông Kôn, n’gor Bình Định; dak me sông Ba jêng dak me kh^t kro. Ăp năm rlău 300 rmen mét khối dak me sông Ba le\ geh hoch s^t tât Bình Định, [ư bar pe jât rbăn ha neh tuch tăm ta 6 nkuâl, thị xã bah n’gor Gia Lai geh sơh kro. Nklăp 400.000 [on lan gu\ rêh njong dak me sông Ba djơh rkhăl tơm dak do\ng. Le\ du bông năm kan [ư Kruanh HĐND n’gor Gia Lai, wa Phạm Đình Thu way rvê bah dak bât thuỷ điện dja.

            “Thuỷ điện An Khê- Kanak lah nkô| nău jo\ jong, rvê ngăn, mô g^t moh rnôk tât d^ng du\t bah. Ăp tơ\ rơh mât nu^h [on lan lah du hô đo\ng. A[aơ khuch tât bah dâng dak me lah bơi 400.000 rnăk [on lan mô dơn geh ta An Khê dơm ôh. Nău rgâl n’hong hoch dak lah du\t n’hâm khuch khat hô”.

Dak bât pă điện Đại Ninh rgâl trong hoch dak me Đa Nhim bâh Lâm Đồng hoch let Ninh Thuận [ư dak leng Ponguor  kro ntang.

    Tâm ban kơt nê đo\ng, du njăr dak me Sê-rê-pôk (n’hong chruh bah dak me Krông Nô n’hanh Krông Ana) hoch rlău 2 n’gor Dak Nông n’hanh Dak Lak geh bât nking âk gâl gay [ư nhih máy thuỷ điện, khuch hô tât n’hong dak đo\ng. Ntơm bah rnôk nhih máy thuỷ điện Buôn Tuar Srah bât nking dak me Krông Nô, tơm dak tuch tăm bah 8 xã, mpeh n’gor Dak Lak n’hanh Dak Nông geh tât khuch đo\ng. Bah dâng tu dak, nhih máy thuỷ điện Sê-rê-pôk 4A bât nking dak me ta nkuâl Buôn Đôn, n’gor Dak Lak, rgâl n’hong hoch tât ntu\k êng [a [a\ gay nchuăt điện, [ư bar pe jât km dak me Sê-rê-pôk suăt ntu\r đo\ng. Nău kan dja le\ [ư duh phang ta mpeh bah dâng, khuch tât si gle mpô mpa rêh ta bri mât Yook Đôn, nkre ma [ư bri pâl nđaih Buôn Đôn ơm du\t ue\h, jêng du ntu\k rngot rngăt. 

Dak bât pă điện Sê-rê-pook 4A bât trong hoch, [ư an nkual pâl nđaih ta Bản Đô kro ntang.

Ta Kon Tum, thuỷ điện Thượng Kon Tum dôl rdâk njêng, rgâl tơm dak me Đăk Snghé, n’gor Kon Tum hoch chruh tât dak me sông Trà Khúc, n’gor Quảng Ngãi, nklăp mbra jêng khuch tâm ban kơt ta dak bât thuỷ điện An Khê- Kanak, n’gor Gia Lai, nkual pâl nđaih Buôn Đôn n’gor Dak Lak mô lah kơt ta leng Pongour- Lâm Đồng đo\ng. wa Trương Thị Đáng mât njrăng nkual pâl nđaih leng Pongour lah:

            “Rnôk [ư dak bât thuỷ điện Đại Ninh ri kơt lah tơm dak me Đa Nhim s^t tât leng Pongour lah mô hôm, mô to\ng dak gay ma pă an tơm tăm n’hanh dak hoch tât leng, kroh suăt ngăn d^l. Bol ma thuỷ điện Đại Ninh ton ndjoh dak an hoch bah dâng dak me Đa Nhim dja du mn^t lah dah âk khối dak nê yơn i ngăn khân păng mô t^ng [ư t^ng nău đă nê”.

            Di kơt lah Tây Nguyên dôl geh ntang lơh n’hanh mô g^t moh rnôk mơ bah trôk nar ntang lơh. Ndrel đah nău mô m^n lor rnôk rdâk njêng ăp nhih máy thuỷ điện, nău mu^h kăl n’hang bri ta Tây Nguyên lah ndơ [ư tơm dak suăt hô đo\ng. T^ng Tổng cục lâm nghiệp, 7 năm rlău aơ, Tây Nguyên roh bơi 360 rbăn ha bri. Du rnoh nchih rgum êng [a [a\ an saơ, 30 năm rlău aơ, 1/3 hvi neh bri ta Tây Nguyên geh mu^h kăl n’hang, đah rnoh hvi rlău 1 rkeh 500 rbăn ha, [ư rnoh nku\m n’hâm hu\ch ngăch, roh nău dơi mât dak. Wa Trương Vân- Giám đốc Công ty TNHH MTV mât do\ng dak bât Gia Lai an lah:

            “Mu^h kăl n’hang bri lah du nău tât khuch du\t têh, jêng lah păng ho\ roh le\ pih rêp nku\m n’hâm bah lơ. Hôm nău rgâl bri mô săk jêng ri gâp m^n lah păng khuch du\t hô đo\ng. Yor ntơm nơh nu^h [on lan tăm ba mir bah tu dak, a[aơ rgâl tăm cà phê, tiêu. Kơt nê| lah ndrel du rơh, nkre to\ dak an ba yơn tu dak bu do\ng dak gay to\ an cà phê, tiêu jêng rnoh dak le\ du\t âk đo\ng”.

Dak bât pă điện Sê-rê-pook 4A bât trong hoch, [ư an nkual pâl nđaih ta Bản Đô kro ntang.

            Tâm rnôk dak bât hoch tât ăp ntu\k êng [a [a\, lôch nê roh bri- roh nău dơi mât dak, ri nău rdâng lơh duh phang ta Tây Nguyên rsu\n tâm ăp n’hong dak bât.  Tây Nguyên a[aơ geh 2.260 n’hong dak bât, đah 1.150 dak bât n’gâr, bơi 950 dak bât ler, hang rhiăng trạm bơm n’hanh bơi 5000 km n’hong dak. Ndr^ yơn, hang rhiăng n’hong dak bât ju\r djơh, geh bôr ndâp, hôm [a [a\ ri mât do\ng mô blău. Khay mih ri pơk ndjoh tih rêng [ư ndâp băm. Khay wai ri mpu\ng lir bah tơm khay tât kêng du\t năm ri suăt kro. Wa Mai Trọng Dũng- Groi giám đốc Sở Nông nghiệp n’hanh Phát triển Nông thôn n’gor Dak Lak nkoch:

            “Ăp dak bât ntơm nơh ndơ\ an n’gor mât do\ng ri ndơ\ an nkuâl, nkuâl ndơ\ an xã, xã hôm ndơ\ tay an du hê nu^h cán bộ giao thông- thuỷ lợi đo\ng; n’hanh n’hong dak bât nê hôm ndơ\ an thôn, [on, ri ău kruanh thôn, [on mât do\ng, an âk n’hong dak bât ju\r djơh, lơn lah du đêt n’hong dak bât an [on lan ru\n in. Ăp công ty cà phê ri nău ntuh kơl n’hao têh hvi tay kơt lah mô hôm geh, jêng khuch tât nău dơi to\ bah dak bât đo\ng”.

            Nô nău so\k do\ng dak tu [ư an Tây Nguyên nar lơn ma kro khar đo\ng. Jêh geh gu\ m^n bah bôk nău kân ue\h măt uănh bri dak nâp dăng, mpeh nhih pah kan IDH bah Hà Lan an saơ, nklăp 5 năm rlơ\ aơ, rnoh dak tu ta Tây Nguyên ăp năm hu\ch bah 3 tât 5m, rnoh âk dak le\ hu\ch bah 30 tât 35%. Lôch jêh geh uănh joi ngăn dak tu bah nhih pah kan an saơ, wa Trần Văn Thiện, Giám đốc Công ty TNHH MTV pă an dak Dak Lak an g^t:

             “Khay hên [ư lah di tâm rnôk khay to\ cà phê, tiêu; tuch tăm a[aơ to\ djrah du\t âk. 10 năm bah năp nơh ri ntu geh rnoh jru rđ^l đah măt neh lah 80 tât 90 mét, yơn a[aơ ju\r hôm 110, 111 mét, hu\ch ngăn ntơm bah 10 tât 15 mét”.

            Du nău khoah êng [a [a\ lah lơn âk n’hong dak bât ta Tây Nguyên dơn an lor to\ ba dơm, jêng nău ns^t geh tay wăng sa đêt; tâm rnôk âk tơm tăm khlay êng [a [a\ kơt cà phê, tiêu n’hanh ăp ntil tơm sa play ri đêt njrăng uănh. Lam nkual a[aơ geh nklăp 600 rbăn ha cà phê, 60 rbăn ha tơm tiêu, lơn âk lah tă bah [on lan nơm joi êng tơm dak to\ ma nău ku^h ntu, lôk kuar ntu; dơn geh nklăp 30% hvi neh tăm cà phê bah ăp doanh nghiệp Ngih dak dơi ntuh kơl [ư n’hong dak bât, a[aơ ju\r djơh du\t hô. Âk dak bât ngih dak ntuh kơl mô ăp kôp; mô ho\ geh n’hong hoch, jêng hôm nklăp 150 rbăn ha tơm tăm dơi geh nău dơi to\ dak yơn mô ho\ dơi to\.

Nu^h rblang: Điểu Thân