VOV4.M'nong - Bôl lah n’gor geh jâng wa\ng sa đêt ngăn tâm 5 n’gor Tây Nguyên, yơn Kon Tum lo\ geh nău mât nâp ndơ geh êng, mbra ns^t tay săk rnglay wa\ng sa têh lah dơi so\k joi tâm di trong.

Aơ lah nău khlay đo\ng yor nkô| nău ma ta r[u\n nchră ntru\t ngăch ntuh kơl Tây Nguyên rơh tal 3 mhe dơi [ư ta n’gor Lâm Đồng, Kon Tum lah n’gor leo bôk năp Tây Nguyên tâm nău wa\ch rgum doanh nghiệp, đah âk nău nchrăp [ư têh dơi pă an kơp dơn ntuh kơl, ding le\ rnoh prăk rlău 7 rbăn rmen prăk.

A[aơ ta Kon Tum, lo\ mir dôl lah nău kan ue\h ăp nu\ih ntuh kơl tâm n’hanh dak bah dih. Ndrel đah rlău 75.000 ha cao su, bơi 14.000 ha cà phê, Kon Tum hôm geh sâm Ngọc Linh, du ntil dak si geh êng đah rnoh khlay ngăn gưl lam ntur neh. Rlău ma ne\, ta nkual wa\ng sa khlay ta Kon Plông, ntu\k trôk nar wa\r năm n’hâm nđik đah trôk nar duh tâm 20 độ C, hăng rbăn ha neh, măt dak tâm di đah ăp ntil biăp nkao, tuy ka dak nđik, tăm tơm dak si… dôl lah ntu\k tât ueh đah nu\ih ntuh kơl. Wa Nguyễn Văn Lân, Kruanh UBND nkuăl Kon Plông an g^t, a[aơ le\ geh 77 nău nchrăp [ư dăn ntuh kơl tâm nkuăl đah ding le\ rnoh prăk rlău 17.000 rmen prăk. Lôch ue\h đah ntrong kan mât ka tầm, ka hồi dak nđik, wa Trần Nhi Kha, Kruanh Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Hoàng Ngư Măng Đen, an g^t: “Trôk nar ta aơ nklăp tâm 22 độ, măng đê| lơn du\t tâm di an ntil ka dak nđik. T^ng uănh lah bah nu\ih kan viện ngoay tuy ka aơ lah ntu\k mât rong ueh ngăn ta nkual bah lơ Tây Nguyên. A[aơ mpôl hên le\ m^n joi geh ntil. Khay 11 aơ mpôl hên mbra ntơm mpăn du rơh tăp tay, du rơh kơt ne\ nklăp 20.0000 mlâm. Lah ntu\k tăch rwa\t ta miền Trung ma ueh tay mpôl hên mbra pơk hvi gay mât tâm nong ta rnoh măt dak n’glau”

Đah ăp ngân hang, nău kan lo\ mir ta Kon Tum dôl lah play neh ueh jeng gay so\k prăk ntuh kơl. T^ng m^n uănh bah ăp nu\ih way kan m^n wa\ng sa, gay ndak njêng ntrong kan tuch tăm lo\ mir mât rong nâp nâl, đah âk ndơ geh êng geh rnoh khlay wa\ng sa âk, Kon Tum dôl u\ch prăk hăng âk rbăn rmen prăk. N’hêl na nê| an saơ, ăp rnăk [on lan, rmôt kan nkra njêng n’hanh doanh nghiệp pah kan tâm nău kan tuch tăm mât rong ta n’gor dôl du\t u\ch geh prăk gay ntuh kơl pơk hvi nkra njêng, tăch rgâl. Dơi ndâk njêng tă aơ 2 năm, way tăm n’hanh nkret njêng cà phê kloh ue\h, wa Nguyễn Trí Sáu, Kruanh Hội đồng quản trị, Kruanh Hợp tác xă tuch tăm mât rong-nkra njêng-tăch rgâl Sáu Nhung,  ta nkuăl Đak Hà an g^t, Hợp tác xă tâm nu nău “mô to\ng prăk mro”:“Rnoh khlay ndoh ndơ du\t khlay. Tơm prăk mô âk. Âk tơm prăk gay pah kan kơt lah m^n joi êng. A[aơ he rwa\t 10 tấn cà phê rlăi s^t nkret njêng lah le\ geh rlău 400 rkeh prăk. Tâm rnôk ne\ rwa\t s^t he an mât tam kho jo\ bah 6 tât 7 khay mhe ndơ\ an nkra njêng. Geh tơm prăk he rwa\t le\ rngôch ndoh ndơ lo\ mir bah ăp nu\ih gay prăp nkrem tâm kho jêh he nkret njêng mbrơi mbrơi. Mô geh tơm prăk du\t lah jêr jo\t”.

 T^ng wa Nguyễn Văn Tín, Groi kruanh Hiệp hội doanh nghiệp n’gor Kon Tum, Kon Tum dôl nkhêp geh du\t têh đah nu\ih ntuh kơl lah ăp Công ty, Tập đoàn têh yor ndrel đah âk ndơ geh ta ntu\k, Kon Tum lah mpông luh nơih an nău pơk hvi ntu\k tăch tơr an ăp n’gor bah dâng dak Lào, Bah lơ dak Campuchia n’hah Thái Lan. Tâm rnôk ne\ a[aơ ta Kon Tum mhe knu\ng geh ăp doanh nghiệp jêt n’hanh dah găp pah kan. Wa Nguyễn Văn Tín so\ng dăng lah: “Le\ rngôch ăp doanh tâm n’gor lah ăp doanh nghiệp jêt n’hanh dah găp. Tơm prăk bah bu geh ăp ma to\ng, prăk geh êng du\t đêt. Du\t âk do\ng tơm prăk bah ngân hàng. Tơm prăk n’hanh drăp ndơ bah bu đêt kơt ne\ jêng geh rnôk g^t ne\ yơn ma mô geh prăk gay [ư”.

A[aơ ndrel đah nau kan tuch tăm mât rong, n’gor Kon Tum dôl kuăl jă ntuh kơl tâm 33 nău nchrăp [ư công nghiệp, pâl nđaih n’hanh rdâk [ư. Tâm ne\, âk nău nchrăp geh wa\ch rgum âk đah nu\ih ntuh kơl, kơt: ăp ngih máy nkret njêng ndơ công nghiệp; pâl nđaih geh bri, dak; ăp nkual tăch tơr, ndơ rhăk do\ng, siêu thị, chơ\ n’har bri… Gay kuăl jă, wa\ch rgum ăp nu\ih ntuh kơl tâm n’hanh dak bah dih tât đah n’gor, ăp gưl n’gâng kan, nău kan geh tât n’gor Kon Tum dôl geh âk nău nsrôih gay rgâl ntu\k ntô tăch rgâl n’hanh n’hao soan tâm rlong. Wa Lê Đức Tín, Groi Kruanh UBND nkuăl Kon Plông, lah: “Gay ntrôl dăng wa\ch rgum ntuh kơl, t^ng tâm nău dăp rgum, trong nchrăp dơi uănh an, nkuăl mbra kơl an tay rgum ntuh kơl ntung trong ngih wâl tât nkual nchrăp an [ư. Nkuăl a[aơ le\ geh du rmôt ntop kơl n’hah ntru\t ngăch ntuh kơl, tă bah rmôt kan aơ kơl an ăp rmôt kan êng nu\ih mkra du trong ngăch ngăn ăp sam [u\t sam tra hành chính kơp n’ăp sam [u\t sam tra gưl n’gor. Geh nău kơl nt^m nti nu\ih pah kan ta ntu\k gay kơl an ăp nău nchrăp [ư”.

Tâm rgo\ năp bah ăp nău nchrăp an ntuh kơl tâm Kon Tum dôl du\t pơk hvi, yor di kơt nău mpo\ng kâp bah doanh nghiệp, rlău ma nău geh ơm, ăp sam [u\t sam tra hành chính ta n’gor dôl ngăch dơi uămh tay an soih kloh lơn, gay nu\ih ntuh kơl dơh mbơh [ư nău nchrăp [ư. Trong [ư tâm nchră đah n’gâng kan n’hanh doanh nghiệp le\ dơi ndâk njêng t^ng trong pơk hvi lơn, gay ơm mkra ăp nău wa\k kol mhe ntoh tay. Wa Nguyễn Đình Bắc, Groi kruanh N’gâng kan nchrăp nt^m trong n’hanh ntuh kơl n’gor Kon Tm an g^t: “Mpôl hên uănh nău mkra wa\k kol, jêr jo\t an nu\ih ntuh kơl lah nău tơm khlay jêng lah hăn ndrel đah doanh nghiệp. Ăp rơh geh du nar tâm nchră đah doanh nghiệp, joi luh le\ rngôch ăp nu nău jêr jo\t an ăp nu\ih ntuh kơl, doanh nghiệp gay mkra ngăch an ăp nu\ih ntuh kơl”./.

                                                Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja