VOV4.M’Nông :Tâm ngih mhe ndâk nâp ueh đah mbung gơm rhơn mpơl klơ muh măt, ăp nu\ih ko\ saơ da dê nau rhơn bah rnăk vâl wa Lê Thị Kim Liên ta Thôn 17, xã Nhân Cơ, nkuăl Dak Rlâp, n’gor Dak Nông. Nkoch tât ăp rơh hôm jêr jo\t ma rnăk vâl ho\ tă mâp, wa Liên ân gi\t: Năm 1994 rnăk vâl wa ntrơn tă bah Đồng Nai tât Dak Nông gay ma pah kan jan sa, ăp nar bôk năp đah 2 mpang ty dm ri mâp đah âk nau jêr jo\t n’pă nau mi\n ndrel nau rêh. Ntơm bah 2 sào neh mir ri a[aơ ho\ jêng tơm bah du blah mir đah 15 ha, geh:Tiêu, cà phê, sầu riêng, [ơ n’hanh rong 10-20 mlama ndrôk. Ti\ng nau kơp ri du năm trok tama le\ rnoh do\ng tâm rnăk vâl ri wa hôm 2 rmen prăk đo\ng, pă kan pah ân âk nu\ih, đah rnoh prăk khay nklăp 4 rkeh/hê/khay. Wa Lê Thị Kim Liên, ngơi:

‘           Kăl e nơh ta aơ ri lah yôk âk ja ngăn bôk năp ntơm đah tăm tu, tăm mbo jêh ri tăm cà phê, jêh ri tata tiêu, tơm cao su đo\ng. Tât a[aơ ri nau văng sa rnăk vâl du năm geh hun hao âk lơn. Nau văng sa ăp ntil mpeh nau mât rong du năm ko\ geh nau hun hao tay. Nua geh kơt aơ mô êng lah nau nsôih bah săk gâp nơm ma geh nau kơl an bah ăp gưl n’gâng kan ân manh prăk ma bonh đă nau mi\n, nau rêh ri mư gâp dơi geh ndơ kơt nar aơ”.

Kan kơt ti\ng nau blau tuch tăm mât rong mhe tâm nau tuch tăm tăch rgâl ta Dak Nông ho\ leo nsi\t nau săk geh văng sa âk ân rbăn rnăk [on lan, ngăn lah bah nau kan rgâl mhe tơm tăm mpa rong n’hanh [ư ti\ng nau kan công nghệ mhe tâm pah kan jan sa.

Bah năp nơh, wa Chung Thị Lân ho\ đăp mpăn nau kan ta Lâm Đồng yơn saơ neh ntu, nau rêh ta Dak Nông ueh, năm 2009, rnăk vâl wa Lân ntru\nh na săc xã Quảng Khê, nkuăl Dak Glong [ư [on tơm tal 2 bah nơm. Năm 2011, rnăk vâl Lan ntơm ntuh kơl tâm nau rong ndru\ng brai.Rnơm nayu kan n’hao nau ti\ng pah kan jan sa mhe n’hanh tuch tăm ma rnăk vâl wa Lân nkre têm nkrem geh nu\ih kan nkre n’hao nau sakư geh pah kan bah ăp khay ân rnăk vâl nklăp 30 rkeh. Wa Chung Thị Lân, ta xã Quảng Khê, nkuăl Dak Glong ngơi:

‘ Rnôk bôk năp ri gâp mhe tât ri ê gi\t ntil tơm ân ndru\ng brai sa âk ôh, ntơm bôk năm mhe nơh ri gâp di\ng joi ntil tơm ân nru\ng brai sa mhe. Năm tât aơ tă bar hê ur sai tăm tay ntil mhe aơ n’hanh rgâl lơi ntil ơm, leo ntil mhe aơ tâm nkre lơn nu\ih [e|, n’hao mbâl âk, ndru\ng păng sa ueh lơn”.

Saơ geh nau săk geh tâm nau rgop nau kan tuch tăm tâm ăp năm rlau aơ bah ăp gưl n’gâng kan ăp nkuăl ho\ pơk trong nơih lơn ân âk rnăk [on lan tăm kao ta Tổ dân phos 4, phường Nghĩa Phú, nkuăl têh Gia Nghiã, ndâk rmôt pah kan rgum. Ndrel đah nê, rnơm [ư ti\ng nau kan tuch tăm mhe tâm pah kan ma apư rnăm, ăp nu\ih kan nsum tăm kao ho\ geh săk rnglay ntơm 100 rkeh hao go\ lơ. Wa Huỳnh Ngo-Kruanh rmôt tamư kao nsum Phường Nghĩa Phú, nkuăl têh Gia Nghĩa ngơi:

‘ Kơp ntơm rnôk geh nau ntru\nh bah Đảng n’hanh Ngih dak hun hao nau kan tăm kao ho\ kơl an ân phung hên du gưl ân phung hên nkra ngih bil. A[aơ rmôt kan nsum ho\ nkra têh hvi, ngih bil nklăp du ha tâm nê trok lơi rnon do\ng kan du năm phung hên jul ntil rơh ngoai, trok tâm lơi le\ ri phung hên hôm săk rnglay nklăp rlau 500 rkeh prăk”.

Kơp tât khay 11 năm 2014 lam n’gor Dak Nông ho\ geh rlau 56.000 nu\ih pah kan rgop nsum tâm nê geh nklăp 21.200 nu\ih geh nau dơi kơp dơn nu\ih pah kan lo\ mir pah kan jan sa blau. Gay nau kan nu\ih [on lan pah kan lo\ mir pah kan jan sa blau lo\ [ư âk tay n’hanh rêng hvi tâm [on lan, rgop nau geh ân nu\ih [on lan, rơh tât rmôt ka mra rgum nau [ư âk nau kan tâm nê nkô| nau tơm lah gay [ư nau rgop nâp nâl tâm nau pah kan tuch tăm. Wa Nguyễn Văn Xá-Groi Kruanh rmôt pah kan lo\ mir n’gor Dak Nông, ngơi:

‘Moh nau [ư gay bonh đă nu\ih [on lan pah kan lo\ mir ndâk njêng nau kan rgum nsum geh ntơ lah nau kan văng sa tâm rgop nsum nê lah nau khlay ngăn gay gay rgop đah nau ntru\nh bah Đảng n’hanh Ngih dak lah: Nu\ih pah kan lo\ mir, Ngih dak, Ngih [ư nau kan tăch rgâl n’hah Ngih khoa học ri kơt nê mư geh nau ntil ndơ đăp mpăn”.

Đah nau kan nu\ih [on lan pah kan jan sa blau âk rnăk vâl hun hao n’hêl ngăn, ho\ rgop nau khlay [ư rgâl mhe nau geh jêng bah âk nkuăl [on lan./.

                                                                                                BTV:H’Thi