VOV4.M’Nông :Rnăk wa Lê Thị Bé Hai ta thôn 4 xă Ia Rvê, nkuăl Ea Súp tăm 4 ha bum. Ăp năm bah năp, ring du ha bum rôk geh bah 10 tât 12 tấn, tăch geh bah 4 rbăn tât 4.400 prăk du kg bum kro. Yơn năm aơ, yor trôk nar mô ueh, tơm bum mô jêng, du ha bum knu\ng geh bah 6 tât 7 tấn, hu\ch bơi n’gul nkôp đah năm bah năp. Mô knu\ng roh săk geh, rnoh bum năm aơ ju\r âk đo\ng, knu\ng hôm nklăp 3 rbăn n’gul tât 3.800 prăk/kg. Bum mô săk jêng, ju\r thuk [ư rnăk wâl wa Hai du\t rvê. Wa Lê Thị Bé Hai nkoch:

“Năm nkre trôk nar mô ueh, mhe tăm ri trôk nar mô dơi kơt nău u\ch, nkre mô săk jêng nkre mô tâm di tăch. Ôp khâl ăp thôn ri hôm e lah 3.800, 3.700đ. ri rnoh khlay mô dơi kơt nău he u\ch, nkôp đah ăp năm ri năm aơ nkre mô săk jêng nkre mô khlay”.

Mô knu\ng êng rnăk wa Hai, năm aơ nu nău bum mô khlay geh du\t âk ta xă n’har bri Ia Rvê. T^ng wa Vũ Văn Ninh way rwa\t bum ta ntu\k, geh âk nkô| nău [ư bum ju\r thuk, tâm ne\ geh nău rdêng ndơ di bêng ndeh. Ăp năm bah năp, tâm du bôk ndeh dơi rdêng tât 30 tấn bum mô lah âk lơn, yơn năm aơ yor mât uănh ndeh rdêng ndơ jêng ndeh bah pơng knu\ng dơi an rdêng 10 tât 12 tấn. Rnoh tơ\ hăn âk lơn, prăk pring xăng âk lơn, jêng an ju\r rnoh khlay rwa\t gay ntrok tay:

“Lah nsum ri kônh wa năm aơ rwa\t bum ri rnoh khlay mô dơi geh kơt ăp năm, phân poh ri âk, rnoh tăch ri ju\r thuk. Mpôl hên lah nu\ih rwa\t hăn rwa\t du\t u\ch rnoh khlay, yơn yor ndoh ndơ, bôk năp lah ndeh. A[aơ ngih dak jêh n’gâng kan [on lan mô an, mô dơi rdêng âk ir jêng oh nô ndeh an rdêng di bêng ndeh. Rdêng di rnoh ndeh ri na nê| rnoh prăk rdêng khlay. Ma rnoh prăk rdêng hao jêng mpôl hên an rwa\t ju\r thuk bah kônh wa”.

Yan bum mhe rlău, xă Ia Rvê, nkuăl Ea Súp tăm rlău 1 rbăn 830 ha bum. Aơ lah ndơ [ư sa du\t âk đah nu\ih [on lan ta xă n’har bri nkual jru ngai aơ. Yơn lah, yor trôk nar mô ueh, ntop đah nău ntung trong jêr jo\t, nu\ih rwa\t ndra nklă rdêng di đah ndeh, mpet rnoh bum ju\r thuk, [ư nu\ih [on lan ta le\ ơm jêr jo\t ntop tay lơ jêr jo\t.

Hôm ta Lâm Đồng, nu\ih tăm bum tây ta Đà Lạt mô ho\ năn rhơn đah yan săk geh, geh rnoh khlay ri an rdâng đah nău “rdôl lơh” bah bum tây Trung Quốc. Nău dôl lah bum tây Trung Quốc dơi nu\ih rwa\t nglăp s^t khuh mpưm jêh ne\ “Ndra [ư rlăm” jêng bum tây Đà Lat, tăch đah rnoh thuk, [ư khuch tât ntil bum tây Đà Lạt n’hanh rlăm nu\ih do\ng. Wa Nguyễn Văn Sơn, du hê nu\ih tăm bum tây jo\ năm ta xă Xuân Thọ, nkual [on têh Đà Lạt, n’gor lâm Đồng, rhơn an g^t: Yan aơ, rnăk wâl tăm 3 sào bum tây, le\ ơm ban nar khay n’hanh tăch le\ an ăp nu\ih rwa\t đah 15.000 prăk/kg, aơ lah rnoh khlay ngăn bah bum tây di yan tâm 3 năm plơ\ ma aơ, đah săk geh 4 tấn/1 sào, jêh le\ nku\p prăk do\ng ntuh kơl, yan aơ rnăk wâl ns^t geh rlău 120 rkeh prăk. Wa Sơn an g^t đo\ng, knơm rnăk wâl ơm rôk n’hanh tăch ngăch, lah an mbrơi tât a[aơ ri tăch đêt lơn, yor bum tây Trung Quốc dôl ntơm nglăp s^t Đà Lạt:

 “Bah năp đaơ tâm 1 khay ri bum tât rlău 20 rbăn prăk du kg, jêh ju\r hôm 17-15 rbăn. Rnôk bum tây Trung Quốc mô ho\ tât ri bum tây ta aơ hôm e khlay, bum tây Trung Quốc ma tât ri ju\r thuk dil. Bu nglăp rwa\t bum tây Trung Quốc s^t, so\k neh chăng trăm lah pơng bum tây Đà Lạt, jêh djôt tăch đah rnoh thuk dơm. Nt^t nsa bum tây he khay 12 rbăn mô lah 14 rbăn ri bum hôm e ta\ch kơt ne\. Tâm rnôk bum tây Trung Quốc nglăp rwa\t ri ta\ch ntu\k geh khlay”.

A[aơ bum tây Đà Lạt dơi ăp nu\ih rwa\t ta mir đah rnoh khlay 12 rbăn prăk/kg, hu\ch rlău 3 rbăn prăk nkôp đah pơh bah năp. Wa Nguyễn Đức Trung-Kruanh Rmôt kan [on lan pah kan lo\ mir xă Xuân Thọ, nkual [on têh Đà Lạt an g^t: Đah rnoh khlay aơ nu\ih [on lan hôm ns^t rnglăi, yơn lah bum tây Trung Quốc nglăp s^t tay Đà Lạt đah rnoh âk, jêh dơi trăm neh chăng, rlăm bum Đà Lạt n’hanh ta\ch luh ri rnoh khlay bum tây Đà Lạt mbra ju\r hô tay. Wa Nguyễn Đức Trung, lah:

“A[aơ du đêt [on lan lah đo\ng bum tây Trung Quốc khuh mpưm s^t ta aơ n’hanh du đêt nu\ih rwa\t tăch so\k neh khân pơng trăm, jêh tăch rlu\k n’hanh so\k săk bah Đà Lạt. Du\t mpo\ng ăp ngih pah kan dơi kan kơt mât uănh ntu\k tăch he uănh nđôi na nê| nău aơ gay đăp mpăn ndơ moh kơt nău geh, kơt nău dơi bah nu\ih [on lan tâm nkual srih tăm Đà Lạt aơ” .

Nău nglăp khuh mpưm bum tây Trung Quốc s^t [on lan, jêh “Ndra nklă” jêng bum tây Đà Lạt n’hanh tăch đah rnoh thuk, mô knu\ng [ư djơh ntu\k tăch tơr, ma aơ lah nău [ư mplư rlăm nu\ih do\ng, [ư khuch hô tât ndơ moh bum tây Đà Lạt. Nu nău aơ le\ geh tâm nar khay jo\ jông yơn ngih pah kan dơi kan mô ho\ dơi mkra lôch du\t.

                                                                                                Răk rblang: Y’Sưng