VOV4.M’nông – Klach rvê tât bah nău ngăn geh rnôk le\ rngôch ăp trong nchrăp kan tuch tăm ntuh kơl lăp tâm Tây Nguyên mhe aơ mô geh nău dơi da dê, an tay âk nău khuch têh bah kơi. Ta năp nău ngăn geh dja, rmôt phóng viên Đài TNVN geh âk nău nchih “Klach rvê bah ăp trong nchrăp kan mât rong hang rbăn rmen prăk ta Tây Nguyên”. Nău nchih lor bôk năp geh moh: “Rhiăng rbăn mblâm ndrôk têk nkre nău mpo\ng”, nkoch tât nău săk geh ma ăp doanh nghiệp ton rnôk ntuh kơl mât ndrôk

           Klach rvê geh bah n’hêl na nê| rnôk le\ rngôch ăp nău nchrăp [ư lo\ mir ntuh kơl khuh tâm Tây Nguyên năm dăch aơ mô lôch ueh da dê, n’glơi tay âk nău khuch têh. Ta năp nău ngăn aơ, rmôt nchih nău Đài TNVN geh âk nău nchih “Nău rvê ăp nău nchrăp [ư mât rong rbăn rmen ta Tây Nguyên”. N’gul khay wai duh hô bah rlău rhiăng năm bah năp, du rlai nđir mha măt uănh nku\m lam nkual neh têh hvi bah nkuăl Mang Yang. N’gor Gia Lai. Rlu\k tâm dak lêng nđir ne\ lah ăp ndơ [ư tôl-loih têh, nchrat duh nar ndâp uănh. Bri nđir ne\ mô di lah cà phê mô lah tao, mbo, ma lah pih. Ăp ndơ [ư loih tôl dơi rdâk [ư lah ndru\ng ndrôk. Aơ lah ntu\k mât rong mhe dơi rdâk [ư bah Công ty Cổ phần mât rong Gia Lai, mpeh tâm tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai. Wa Lê Đình Vũ, Kruanh Công ty an g^t, ăp ntu\k mât ndrôk dak toh, ndrôk poăch ntu\k aơ têh hvi ntrong [ư têh ngăn Đông Nam Á.

Trong nchrăp bah he hun hao ndrôk dak toh ri nklăp 100 rbăn mlâm. Hôm ndrôk poăch ri a[aơ nklăp 80 rbăn mlâm n’hanh trong nchrăp đah jo\ jông ri hao nklăp 100 rbăn mlâm t^ng trong na nê|.

Rlău ma ntu\k mât rong ta nkuăl Mang Yang, tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai hôm 4 ntu\k êng, chah chrai ta lam n’gor. T^ng kruanh tập đoàn, ăp ntu\k mât ro\ng kơt t^ng công nghệ mât rong, păt dak toh, nkret njêng dak toh mhe bôk năp lam ntur neh. Ntil ndrôk dơi mât, ntil pih dơi tăm lah ăp ntil ueh ngăn. Tâm ne\, pih dơi an ueh jêng 500 tấn/ha/du năm; ndrôk poăch geh bơi 5 tạ du mlâm; ndrôk dak toh geh 30 lít/du mlâm du nar, âk rlău ăp doanh nghiệp dak toh a[aơ kơt Vinamil n’hanh TH True Milk. Wa Dương Ngọc Thành, Groi kruanh chi cục trưởng, Chi cục mât rong-Thú y n’gor Gia Lai, an lah, rgop bah doanh nghiệp mât ndrôk lah dơi djôt dơn:

Nău rgop bah ăp doanh nghiệp n’hanh công ty Cổ phân mât rong ndrôk Gia Lai tâm nău rgâl n’hanh ueh ntil ndrôk lah dơi djôt dơn. Nău rgop bah khân pơng le\ rgop hao jâk bah ndrôk, ring tâm ban nsum a[aơ lah 350 kg hôm. Ring hao n’hanh ueh kah đo\ng.

Ta Gia Lai, du ntu\k mât ndrôk êng nga\ch hao tâm nău bônh nu\ih [on lan n’hanh n’gâng kan [on lan, ne\ lah ntu\k mât rong bah Tập đoàn Đức Long Gia Lai, ndâk njêng ta du gưl neh bri sar le\ rgâl, yơn mô tăm cao su, ta xă Ia Le, nkuăl Chư Pưh. Cao su le\ ns^t tay nău geh rnoh khlay kơt nău mpo\ng kâp, a[aơ ndrôk dak toh ntu\k nsing knơm mhe. Yor a[aơ, bôk ntơm ndâk njêng n’hanh ntu\k gu\ mhe ta xă Ia Lâu, nkuăl Chư Prong, du\t ngai ntu\k mât rong Đức Long Gia Lai, nu\ih [on lan wa Ngô Văn Lập g^t na nê| nu nău n’hanh du\t rhơn tâm nău nchrăp [ư:

 Ntu\k mât rong aơ bah Đức Long du\t mpo\ng hao. Ta năp măt lah khân pơng r[u\n [on lan ton ntuh kơl an [on lan gay tăm mbo, tât rnôk mbôn lah sreh, khân pơng rwa\t n’ăp n’ha, n’hanh n’ăp tơm. Khay tăm đêt nar lơn, kơt he tăm lah 90 nar ri kơt ne\ knu\ng 70 nar dơm, ma khlay nklăp 15 rkeh prăk du ha. Bah năp đaơ trong bo\k, yơn a[aơ khân pơng le\ tuh chay, lưng ueh tât ntu\k mât rong hôm.

Rlău ma Gia Lai, 3 n’gor êng ta Tây Nguyên lah Dak Lak, Dak Nông, Lâm Đồng geh doanh nghiệp dăn ăp nău nchrăp [ư têh mpeh mât rong ndrôk; mô geh n’gor geh ding le\ rnoh prăk ton bah dâng 10 rbăn rmen. Êng n’gor Dak Lak, ăp nău nchrăp [ư geh ding le\ rnoh khlay rlău 20 rbăn rmen prăk. Nău mât rong ndrôk ueh, doanh nghiệp way mpeh nkra njêng ndơ si n’hanh tăm bri kơt Tập đoàn Kỹ nghệ si Trường Thành mbơh [ư đo\ng nău nchrăp mât ndrôk 4 rbăn 500 rmen prăk. Wa Trương Thị Khánh Hoà, Groi kruanh Công ty Cổ phân Nông lâm nghiệp Trường Thành, Tập đoàn Kỹ nghệ si Trường Thành an g^t:

Trường Thanh [ư t^ng nău nchrăp [ư ta Dak Nông ri nău nchrăp [ư di lah 9 rbăn rmen prăk. Nău nchrăp [ư aơ luh jêng nău khlay an n’gor, wa\ch rgum âk nu\ih [on lan n’hanh doanh nghiệp tâm n’gor râng tâm trong nău khlay. Yor rnôk sam [u\t sam tra hành chính bah n’gor jêr, hội đồng quản trị công ty le\ ntru\nh an n’hu\ch nău nchrăp [ư ju\r hôm 4.500 rmen prăk yơn mât nâm ơm ăp nău khlay bah mpôl hên nchrăp luh tâm nău nchrăp [ư aơ.

Mpo\ng tâm ăp nău nchrăp [ư mât ndrôk ngăch nkoch tât n’ăp nu\ih pah kan nt^m nti. Tiến sĩ Trương Tấn Khanh, Groi Kruanh khoa mât rong-Thú y, ngih sam [u\t Đại học Tây Nguyên an g^t: knu\ng êng nău Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai săch kỹ sư mât rong n’hanh dak si di mpa rong le\ [ư nău kan nt^m nti aơ mô hôm geh ndơ. N’gâng kan du\t u\ch âk bah ăp nău nchrăp ma rlaih jêr jo\t, hăn t^ng du trong mhe âk nău mpo\ng kâp:

Bah năp đaơ 6-7 năm ri nău kan mât rong jêh nti mô geh nău kan, jêng bu blao nti.  Geh 2-3 năm nău kan mât rong mô sa\ch yor kon ho\k mô tâm rlong lăp. Yơn âk năm aơ ntu\k pah kan hun hao, ăp công ty têh bu hun hao. Năm e năm aơ lah săch rhiăng nu\ih. Bah năp đaơ ngih sam [u\t săch điểm tâm ban, a[aơ săch âk lơn điểm tâm ban du\t âk.

T^ng tiến sĩ Trương Tấn Khanh, ngăch n’hanh săk rnglay kơt t^ng khoa học kỹ thuật tâm mât rong ta Việt Nam lah du\t ueh, đêt đo\ng lah đah nău kan mât rong Việt Nam lah mô geh ndơ-wa m^n lah. Yor r^, mât rong ta Tây Nguyên lah êng n’hanh Việt Nam lah nsum geh âk nău [ư lôch ueh. Knu\ng geh 2 nău ma ăp nu\ih mât uănh kơp tât ne\ lah ăp nău ntrôl kon nu\ih n’hanh ntu\k ntô gu\ âm mbra geh:

Neh gu\ ăp nkual nchrăp [ư mbra rgum tâm ăp công ty. 10 rbăn mlâm ndrôk ri ân nklăp 1 rbăn ha, n’hanh neh ntu\k aơ hao âk ri ntu\k êng mbra đêt, khuch tât nău rêh bah nu\ih [on lan ju\m dăr. Yơn lah Ngih dak, nu\ih mât uănh mbra rvê nău ne\ khuch tal 2 lah ntu\k ntô. Ta ăp ntu\k mât rong têh dôl geh nău mpeh ntu\k ntô, jêng bah bôk năp an m^n nău ntu\k ntô gu\ âm.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja